جنگنده‌های با تحمل نیروی جی بالا، با مهندسی پیشرفته، مانورپذیری فوق‌العاده‌ای در سرعت‌های بالا دارند و از پیچیده‌ترین ماشین‌های نظامی محسوب می‌شوند.

نیروی گرانش (جی) معیاری برای سنجش فشار وارد بر خلبانان هنگام پرواز است و در مانورهای سریع هواپیما به‌شدت افزایش می‌یابد. درحالی‌که یک فرد عادی تنها تا حدود 5 جی را می‌تواند تحمل کند، خلبانانجنگندهبا کمک لباس‌های مخصوص (G-suit) تا 9 جی را تاب می‌آورند. این محدودیت‌ها نه تنها به توانایی فیزیکی خلبان، بلکه به ساختار خود هواپیما نیز بستگی دارد و در موارد اضطراری، برخی جنگنده‌ها حتی تا 12 جی را نیز تجربه کرده‌اند.

نیروی جی در پروازهای جنگنده: چالش خلبان و هواپیما

جت‌های جنگنده مدرن با مانورپذیری بالا و سرعت‌های باورنکردنی، چالش‌های زیادی را برای خلبانان و ساختار هواپیما ایجاد می‌کنند. نیروی جی، معیار فشار گرانشی بر خلبانان، در مانورهای سریع به شدت افزایش می‌یابد. درحالی‌که افراد عادی تا 5 جی را تحمل می‌کنند، خلبانان با کمک لباس‌های ضد جی می‌توانند تا 9 جی را تاب آورند. تحمل نیروی جی علاوه بر خلبان، به توانایی ساختاری هواپیما نیز بستگی دارد؛ بیشتر جنگنده‌ها تا 9 جی را تحمل می‌کنند و در موارد اضطراری، برخی تا 12 جی را نیز تجربه کرده‌اند.

• دلیل وجود دیوارهای پشت جت‌های جنگنده در ناوهای هواپیمابر چیست؟
• بحران ردیابی قطعات F-35؛ میلیون‌ها قطعه از گران‌قیمت‌ترین جنگنده آمریکا مفقود است
• در عصر F-35، این جنگنده نسل چهارم هنوز پرفروش است؛ راز یوروفایتر تایفون چیست؟

لاکهید مارتین F-35A لایتنینگ II

F-35A، دومین جنگنده نسل پنجم ایالات متحده، در سال 2015 عملیاتی شد و قوی‌ترین مدل در خانوادهF-35است. این مدل برای نیروی هوایی ایالات متحده طراحی شده و حداکثر 9 جی مثبت را تحمل می‌کند، در حالی که مدل‌های F-35B و F-35C محدودیت‌های پایین‌تری دارند. F-35A با موتور پرات اند ویتنی F135-PW-100 با 40 هزار پوند رانش، به سرعت 1.6 ماخ می‌رسد و به‌لطف نرم‌افزار کنترل پرواز، مانورپذیری بالایی دارد. با وجود قابلیت تحمل 9 جی، گزارش‌هایی از هیپوکسی در خلبانان F-35 در سال 2017 منجر به زمین‌گیر شدن موقتا هواپیما شد. نیروی هوایی با بررسی سیستم تولید اکسیژن، این مشکل را برطرف کرد و پروازها از سر گرفته شد.

لاکهید مارتین F-22 رپتور

F-22 رپتور، اولین جنگنده نسل پنجم جهان، هنوز هم از پیشرفته‌ترین هواپیماهاست. توسعه آن بسیار پرهزینه بود و کمتر از 200 فروند از آن تولید شد. این جنگنده به دلیل قابلیت “سوپرکروز” به سرعت 1.5 ماخ می‌رسد و با جهت‌دهی بردار رانش دوبعدی، مانورپذیری فوق‌العاده‌ای دارد. F-22 برای 9 جی مثبت و 3- جی منفی رتبه‌بندی شده است که حداکثر تحمل انسانی است. با این حال، در سال 2012، گزارش‌هایی از سرگیجه خلبانان منجر به کشف نقص در شیر لباس‌های ضد جی شد که باعث هیپوکسی می‌گردید. این مشکل خوشبختانه برطرف شد.

• نوآورانه‌ترین جنگنده‌ها در هر دهه؛ از نخستین جت‌های رزمی تا پرنده‌های هوشمند
• فاجعه خوک دریایی؛ داستان پروژه شکست‌خورده جنگنده F-111B
• فاجعه هوایی برای روسیه؛ ۱۳ جنگنده و بمب‌افکن در یک ماه نابود شدند!
• تصاویر ماهواره‌ای انهدام دو جنگنده سوخو-۳۴ روسیه توسط اوکراین را تایید کرد

سوخو Su-57

سوخو Su-57“فلون”، اولین جنگنده رادارگریز روسی، در سال 2020 عملیاتی شد و تا 9 جی را تحمل می‌کند. این جنگنده چندمنظوره با قابلیت‌های رادارگریزی، سوپرکروز و سوپر مانورپذیری، با F-22 و F-35 رقابت می‌کند. مانورپذیری بالای Su-57 از طریق جهت‌دهی بردار رانش سه‌بعدی (که بر پیچ، انحراف و رول تاثیر می‌گذارد) و سیستم پرواز با سیم دیجیتال محقق می‌شود. روسیه به هدف 76 فروند تا سال 2027 نزدیک است و این جنگنده در نبرد محدودی به‌کار رفته. با اینکه بیهوشی خلبانان گزارش نشده، حوادثی رخ داده و روسیه برای ایمنی خلبانان از لباس‌های ضد جی پیشرفته استفاده می‌کند.

داسو رافال

داسو رافالجنگنده چندمنظوره نسل چهارم فرانسه، در سال 2001 وارد خدمت شد. این هواپیما با سیستم پرواز با سیم دیجیتال و بالکچه‌ها، آیرودینامیک و مانورپذیری بهبودیافته‌ای دارد. رافال با دو موتور اسنکما M88 به سرعت 1.8 ماخ می‌رسد و حتی توانایی مقابله با F-22 را در رزمایش‌ها نشان داده است. این جنگنده برای 9+ جی مثبت و 3.2- جی منفی رتبه‌بندی شده و در شرایط اضطراری تا 11+ جی را نیز تحمل می‌کند. با اینکه گزارشی از بیهوشی خلبانان وجود ندارد، حوادثی مانند سقوط در سال 2007 به دلیل اختلال جهت‌یابی ثبت شده است. فرانسه برای ایمنی خلبانان از لباس‌های ضد جی ساخت سافران استفاده می‌کند.

ساب JAS 39 گریپن

ساب JAS 39 گریپن، جنگنده نسل چهارم سوئد، در سال 1997 وارد خدمت شد. این هواپیما با بالکچه‌های جلویی و کنترل‌های پرواز با سیم بهبودیافته، مانورپذیری بالایی دارد. گریپن با موتور تک‌گانه جنرال الکتریک F414 (مشترک با F/A-18) به سرعت 2 ماخ می‌رسد. این جنگنده برای 9+ جی مثبت و 3- جی منفی رتبه‌بندی شده و در شرایط اضطراری می‌تواند تا 12 جی را تحمل کند. با وجود حوادثی که بیشتر به نقص فنی نسبت داده شده‌اند، هیچ گزارشی از بیهوشی خلبانان گریپن در طول پروازها وجود ندارد. استفاده از لباس‌های ضد جی پیشرفته سوئدی، ایمنی خلبانان را در این جنگنده چشمگیر تضمین می‌کند.

• سخنگوی ارتش: جنگنده‌های سوخو ۳۵ را خریده‌ایم و بعد از پایان جنگ تحویل می‌گیریم
• بهترین جنگنده‌های نیروی هوایی آمریکا؛ ۵ مدل افسانه‌ای با کارنامه‌ای درخشان
• جنگنده سوپر رافال F5 فرانسه؛ رقیب F-22 و F-35 و پیامی برای قدرت‌های هوایی جهان
• ادعای چین: جنگنده رادارگریز J-20S قادر به غرق کردن ناوهای هواپیمابر آمریکاست

بوئینگ F-15EX ایگل II

بوئینگ F-15EX ایگل II، مدل به‌شدت بهبودیافته F-15 ایگل، یک جنگنده نسل 4.5 با قابلیت‌های نزدیک به نسل پنجم است. USAF این جت را در سال 2021 رونمایی و در سال 2024 عملیاتی کرد. F-15EX به دلیل توانایی حمل تسلیحات فراوان، “کامیون موشک” نامیده می‌شود. این هواپیما با دو موتور قدرتمند پرات اند ویتنی F100-PW-229 به سرعت 2.5 ماخ می‌رسد. F-15EX برای 9+ جی رتبه‌بندی شده، اما می‌تواند تا 12 جی را نیز در شرایط اضطراری تحمل کند. خوشبختانه، هیچ خلبانی هنگام پرواز با آن بیهوش نشده؛ کامپیوتر پرواز با محدود کردن جی‌ها، ایمنی خلبان را حتی در شرایط شدید تضمین می‌کند.