پرونده فضانوردان گمشده شوروی، رازی سر به مهر از دل جنگ سرد است که روایت‌های شنیده‌نشده‌ای از ماموریت‌های فضایی پنهان شوروی سابق را در خود جای داده است.

در اوج رقابت‌های فضایی دوران جنگ سرد، داستان‌هایی درباره فضانوردان شوروی که در ماموریت‌های سری به فضا اعزام شده و هرگز بازنگشتند، ورد زبان‌ها شد. این شایعات که اغلب توسط دو برادر رادیو آماتور ایتالیایی منتشر می‌شد، تا به امروز نیز از بحث‌برانگیزترین پرونده‌های تاریخ اکتشافات فضایی به‌شمار می‌رود. آیا این ادعاها حقیقت داشتند یا تنها بخشی از پروپاگاندای جنگ سرد بودند؟

سیگنال مرموز SOS؛ آغاز یک افسانه جنگ سرد

در اواخر سال ۱۹۶۰، دو برادر رادیو آماتور ایتالیایی به نام‌های آکیله و جیان باتیستا جودیکا-کوردیلیا، حین رصد امواج رادیویی در تورین، سیگنال ضعیفی با الگوی SOS دریافت کردند. با ضعیف شدن مداوم سیگنال، این احتمال مطرح شد که منبع آن در حال دور شدن از زمین است و شاید فضاپیمایی شوروی با فضانوردی سرنشین آن، بدون اطلاع عمومی، در حال رانش بی‌هدف در فضا باشد. این رویداد آغازگر مجموعه‌ای از ادعاهای شنود سیگنال‌های رادیویی شد که به شکل‌گیری افسانه فضانوردان گمشده شوروی انجامید؛ فضانوردانی که شایعه شده بود پیش از پرواز تاریخی یوری گاگارین در آوریل ۱۹۶۱، طی ماموریت‌های سری فضایی جان باخته‌اند.

ایستگاه شنود «توره برت» و ادعاهای جنجالی

داستان از اکتبر ۱۹۵۷، پس از پرتاب موفقیت‌آمیز اسپوتنیک ۱ توسط شوروی آغاز شد. برادران جودیکا-کوردیلیا به شنود سیگنال‌های فضایی علاقه‌مند شدند و ایستگاه رادیویی دست‌ساز خود را به نام «توره برت» در یک پناهگاه متروکه جنگ جهانی دوم برپا کردند. آن‌ها مدعی شدند که توانسته‌اند سیگنال‌های اسپوتنیک ۲ حامل سگ معروف لایکا و ماهواره اکسپلورر ۱ آمریکا را ردیابی کنند. موقعیت مکانی آن‌ها در شمال ایتالیا برای شنود سیگنال‌های فضاپیماهای شوروی بسیار مناسب بود.

در اواخر نوامبر ۱۹۶۰، برادران از گزارش رصدخانه‌ای آلمانی مبنی بر وجود ماهواره‌ای ناشناس در مدار مطلع شدند. آنها در توره برت سیگنالی متفاوت و به‌وضوح کد مورس SOS را دریافت کردند. این سیگنال نیز به تدریج محو شد و برادران این‌گونه نتیجه گرفتند که فضاپیمایی شوروی با یک فضانورد در حال دور شدن از زمین است و ماموریتی سری با سرنوشتی تلخ را رقم زده است. این ادعاها، بدون هیچ‌گونه مدرک تایید شده، به نظریه فضانوردان گمشده شوروی جان بخشید که ادعا می‌کرد فضانوردانی در ماموریت‌های پنهانی شوروی جان باخته‌اند.

ضربان قلب و صداهای مرموز؛ ادعاهایی فراتر از واقعیت؟

ادعای سیگنال SOS تنها شروع کار نبود. در فوریه ۱۹۶۱، برادران جودیکا-کوردیلیا شنود سیگنال‌های عجیب دیگری از جمله صدای نفس‌های دشوار، ناله‌های انسانی و ضربان قلب تند را گزارش کردند. یک متخصص قلب ایتالیایی نیز این صداها را مطابق با نفس‌های پرفشار و ضربان قلب بالای انسان دانست. این ضبط‌ها به‌عنوان شواهدی از ماموریت‌های ناموفق شوروی پیش از پرواز موفقیت‌آمیز یوری گاگارین مطرح شدند. بحث‌برانگیزترین ادعای آن‌ها، ضبطی بود که گمان می‌رفت لحظات پایانی یکفضانوردزن را پیش از پرواز تاریخی والنتینا ترشکووا در سال ۱۹۶۳ ثبت کرده است؛ با این حال، کارشناسان پروتکل‌های ارتباطینظامیرا در این ضبط‌ها نیافته و به اعتبار آن‌ها شک کرده‌اند.

ردپای KGB در پرونده فضانوردان گمشده شوروی

شهرت برادران جودیکا-کوردیلیا توجه مقامات اطلاعاتی را نیز به خود جلب کرد. آن‌ها ادعا کردند که فردی خود را خبرنگار روسی معرفی کرده و به دیدارشان آمده و بعدا توسط یک مامور ضداطلاعات ایتالیایی مطلع شدند که آن فرد، مامورKGBبوده است. دهه‌ها بعد، کریس هالینگتون، روزنامه‌نگار لندنی، ادعا کرد که یک مامور سابقKGB(که بعدها سفیر روسیه شد) به‌طور ناشناس تایید کرده که مسکو به فعالیت‌های برادران علاقه‌مند بوده است. به‌گفته این مامور، فضانوردان شوروی پس از این ماجرا در مورد صحبت‌هایشان در فضا هشدار داده شدند و برادران نیز تحت تعقیب بودند. مامور سابقKGBاظهار داشت که قرار بود برای برادران «حادثه‌ای» پیش بیاید، اما شهرت آن‌ها پس از حضور در یک برنامه تلویزیونی، عملی کردن این نقشه را غیرممکن کرد و جان آن‌ها را نجات داد.

حقیقت یا فریب؛ آیا فضانوردان گمشده شوروی واقعا وجود داشتند؟

ادعاهای مربوط به جاسوسی شوروی و بسیاری از گفته‌های برادران جودیکا-کوردیلیا غیرقابل تایید باقی مانده است. سون گران، محقق پروازهای فضایی، قابلیت‌های ردیابی برادران را پذیرفته، اما نسبت به ادعاهای پرشورتر «فضانوردان گمشده» تردید دارد و معتقد است که آن‌ها ممکن است برخی سیگنال‌ها را اشتباه تفسیر کرده باشند یا حتی ضبط‌ها ساختگی بوده باشند. هیچ مدرک مستقل و تایید شده‌ای مانند سوابق پرتاب یا ارتباطات اصیل برای حمایت از ادعاهای برادران وجود ندارد. با این حال، پنهان‌کاری گسترده شوروی، از جمله تغییر عکس‌ها و سوابق از سوی مقامات و سرپوش گذاشتن بر فجایع مرگبار مانند انفجار سکوی پرتاب در ۲۴ اکتبر ۱۹۶۰ (که جان حداقل ۱۰۰ نفر را گرفت و به‌عنوان سقوط هواپیما گزارش شد)، به این شایعات دامن زده است.

• شوروی در اوج جنگ سرد یک توپ جنگی را در فضا آزمایش کرده بود!
• بازگشت کاسموس 482 به زمین بعد از 53 سال؛ فضاپیمای سرگردان شوروی که هرگز به زهره نرسید
• روس‌ها دیگر نمی‌توانند به فضا بروند؛ تنها سکوی پرتاب فضانوردان روسیه تخریب شد!
• شکست دراماتیک ماموریت Luna-25 روسیه با انفجار کاوشگر در لحظه فرود روی ماه

در نهایت، هیچ شواهد تایید شده‌ای برای اثبات وجود پروازهای فضایی سرنشین‌دار ناموفق و فاش نشده‌ای که افسانه فضانوردان گمشده شوروی را تشکیل می‌دهند، پیدا نشده است؛ با این وجود، داستان برادران جودیکا-کوردیلیا برای دهه‌ها توجه‌ها را به خود جلب کرده و به یکی از عجیب‌ترین حکایت‌های دوران اولیه عصر فضا تبدیل شده است.