نوع پنجم دیابت به رسمیت شناخته شد؛ ممکن است ۲۵ میلیون نفر به آن مبتلا باشند

پس از دهه‌ها بحث و جدل، فدراسیون بین‌المللی دیابت (IDF) در سال ۲۰۲۵ پنجمین نوع دیابت را به‌طور رسمی به رسمیت شناخت. این نهاد اکنون از سایر مقامات بهداشتی مانند سازمان جهانی بهداشت (WHO) می‌خواهد که همین رویه را دنبال کنند.

دیابت نوع ۵ به‌ندرت مورد بحث یا تحقیق قرار می‌گیرد، با این حال تصور می‌شود که تا ۲۵ میلیون نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار دهد؛ به‌ویژه در کشورهای با درآمد کم و متوسط که دسترسی به مراقبت‌های پزشکی در آن‌ها محدود است. این بیماری برای نخستین بار در سال ۱۹۵۵ در جامائیکا توصیف شد و سپس برای سال‌های متمادی به فراموشی سپرده شد. حتی زمانی که در دهه ۱۹۸۰ توسط سازمان جهانی بهداشت مورد تایید قرار گرفت، تشخیص آن بحث‌برانگیز بود.

به مدت حدود هفت دهه، دانشمندان بر سر این موضوع که آیا دیابت نوع ۵ اصلاً وجود دارد یا خیر بحث کرده‌اند و در سال ۱۹۹۹، سازمان جهانی بهداشت به دلیل کمبود شواهد، این طبقه‌بندی را پس گرفت. تاکنون توافق چندانی در مورد نحوه تشخیص دیابت نوع ۵ یا درمان آن وجود نداشته است. دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است که توانایی لوزالمعده (پانکراس) در تولید انسولین را از بین می‌برد. دیابت نوع ۲ عدم حساسیت به انسولین به دلیل رژیم غذایی و سبک زندگی است. دیابت نوع 3c معمولاً به دلیل آسیب به لوزالمعده ایجاد می‌شود. دیابت بارداری نیز در اثر تغییرات هورمونی در دوران بارداری تحریک می‌شود.

اما به نظر می‌رسد دیابت نوع ۵ ناشی از کمبود مواد مغذی باشد. این شکل از دیابت که پیش از این با عنوان دیابت شیرین مرتبط با سوءتغذیه (MRDM) شناخته می‌شد، معمولاً به‌اشتباه به‌عنوان انواع دیگر دیابت تشخیص داده می‌شود. با این حال، از آنجا که به نظر نمی‌رسد مقاومت به انسولین علت اصلی دیابت نوع ۵ باشد، درمان‌های موجود ممکن است کمکی نکنند و در واقع حتی می‌توانند مضر باشند.

کریگ بیل، پژوهشگر دیابت در دانشگاه اکستر، در ماه می ۲۰۲۵ توضیح داد

درک نوع خاص دیابتی که فرد به آن مبتلاست، برای ارائه درمان مناسب بسیار حیاتی است.

سال‌هاست که مردیث هاوکینز، متخصص غدد در موسسه جهانی دیابت کالج پزشکی آلبرت اینشتین، خواستار به رسمیت شناختن دیابت نوع ۵ در سطح جهانی است؛ بیماری‌ای که معمولاً افراد درگیر با ناامنی شدید غذایی در آسیا و آفریقا را تحت تاثیر قرار می‌دهد. هاوکینز در سال ۲۰۲۵ اظهار داشت

دیابت مرتبط با سوءتغذیه از بیماری سل شایع‌تر است و شیوع آن تقریباً به اندازه اچ‌آی‌وی/ایدز است، اما فقدان یک نام رسمی مانع از تلاش‌ها برای تشخیص بیماران یا یافتن درمان‌های موثر شده است. امیدوارم که این به رسمیت شناختن رسمی به‌عنوان دیابت نوع ۵، به پیشرفت‌هایی در مبارزه با این بیماری مدت‌ها نادیده‌گرفته‌شده منجر شود؛ بیماری‌ای که افراد را به‌شدت ناتوان می‌کند و اغلب کشنده است.

در سال‌های اخیر، مطالعات متعدد حیوانی و انسانی نشان داده‌اند که کمبود مزمن مواد مغذی می‌تواند اثرات مادام‌العمری بر لوزالمعده داشته باشد و توانایی آن در ترشح انسولین و ایجاد تعادل در سطح قند خون را مختل کند. تحقیق خود هاوکینز که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد، نخستین مطالعه‌ای بود که یک پروفایل متابولیک منحصربه‌فرد را برای مبتلایان به این دیابت مرتبط با سوءتغذیه ترسیم کرد.

او و همکارانش یک کارآزمایی کوچک را در جنوب هند اجرا کردند که نشان داد افراد مبتلا به MRDM مانند افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ دچار کمبود انسولین هستند (اما نه به همان شدت) و برخلاف افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ که دچار مقاومت می‌شوند، همچنان به انسولین حساسیت دارند.

راهول گارگ، پزشک کالج و بیمارستان F.H. در هند، در یک مقاله مروری اخیر نوشت

دیابت نوع ۵ با پاتوژنز (بیماری‌زایی) منحصربه‌فرد خود متمایز می‌شود که طبق نظریه‌ها، شامل اختلال در رشد لوزالمعده ناشی از دوره‌های طولانی‌مدت نارسایی تغذیه‌ای است.

با توجه به این شواهد، فدراسیون بین‌المللی دیابت در حال انجام تلاشی هماهنگ است تا در نهایت دیابت نوع ۵ را به رسمیت بشناسد. برخی از محققان گفته‌اند که این اقدام بسیار دیرتر از موعد صورت گرفته است، در حالی که برخی دیگر استدلال می‌کنند که این کار به دلیل عدم قطعیت تشخیصی ناشی از تنوع موارد دیابت ظاهراً مرتبط با سوءتغذیه، غیرموجه است. گروهی می‌گویند تعداد بیماران مبتلا به دیابت نوع ۵ در حال افزایش است؛ برخی دیگر معتقدند که شیوع آن رو به کاهش است. در هر صورت، همه چیز به این بستگی دارد که آیا این بیماری به‌درستی تشخیص داده شده و شناخته می‌شود یا خیر.

بدون یک نام و رسمیت جهانی، تامین بودجه تحقیقات چالش‌برانگیز است و بدون شواهد بیشتر، غیرممکن است که بتوان اطلاعات کافی در مورد یک بیماری برای تدوین یک سیستم تشخیص استاندارد یا تعیین دقیق آمار مبتلایان به دست آورد. در سال ۲۰۲۵، IDF یک کارگروه دیابت نوع ۵ را به ریاست هاوکینز تشکیل داد تا معیارهای تشخیصی رسمی و دستورالعمل‌های درمانی را برای این نوع دیابت تدوین کند، یک مرکز ثبت تحقیقات جهانی ایجاد کرده و دوره‌های آموزشی برای متخصصان مراقبت‌های بهداشتی فراهم آورد.

پروفایل متابولیک متمایز دیابت نوع ۵ به این معناست که پزشکان معالج هنگام مدیریت سطح انسولین بیماران باید با احتیاط و دقت فراوان عمل کنند. افراد مبتلا به دیابت نوع ۵ ممکن است تنها به مقادیر ناچیزی از انسولین مکمل نیاز داشته باشند یا برای جلوگیری از افت شدید یا جهش خطرناک انسولین، به رویکردهای جایگزینی برای تحریک ترشح انسولین نیازمند باشند. هاوکینز و همکارانش در مقاله‌ای مروری که پس از به رسمیت شناخته شدن دیابت نوع ۵ منتشر شد، توضیح دادند

درمان نامناسب با انسولین می‌تواند باعث القای هیپوگلیسمی (افت قند خون) شود؛ اتفاقی که در محیط‌های مواجه با ناامنی غذایی و مناطقی که پایش مداوم قند خون مقرون‌به‌صرفه نیست، می‌تواند یک خطر جدی باشد.

این مشکل تنها به آسیا و آفریقا نیز محدود نمی‌شود. سوءتغذیه یک مشکل فزاینده در بخش‌هایی از آمریکای لاتین و کارائیب است؛ جایی که ترکیب پیچیده‌ای از عوامل زیست‌محیطی، سیاسی و اقتصادی در حال تشدید نابرابری‌های بهداشتی و فقر مفرط است. هاوکینز در یک مصاحبه گفت

هیچ راه‌حل سریعی وجود ندارد، بنابراین انتظار داریم که مبارزه با این بیماری نیازمند تحقیقات و آگاهی‌بخشی‌های بسیار بیشتری باشد. زمانی که شاهد مرگ بیماران جوان به دلیل درمان نامناسب یک شکل نادیده‌گرفته‌شده از دیابت باشید، دیگر راه برگشتی وجود ندارد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.