آپاچی در برابر کبرا؛ تفاوت دو بالگرد تهاجمی مشهور آمریکا چیست؟

در نگاه اول، بالگردهای تهاجمی AH-1 کبرا و AH-64 آپاچی شباهت زیادی به یکدیگر دارند و حتی ممکن است دو نسخه متفاوت از یک طرح به نظر برسند.

هر دو بالگرد دارای کابین خلبان پشت‌سرهم هستند و برای پشتیبانی آتش هوا به زمین طراحی شده‌اند. تسلیحات آن‌ها نیز شامل غلاف‌های راکتی متعدد، توپ زیر دماغه و موشک‌های ضدتانک نصب‌شده روی بال‌های جانبی می‌شود. هر دو با کد مأموریتی AH در رده بالگردهای تهاجمی قرار می‌گیرند و مأموریت‌های مشابهی مانند پشتیبانی نزدیک هوایی و مقابله با خودروهای زرهی را انجام می‌دهند. با وجود این شباهت‌ها، این دو پرنده حاصل نیازهای نظامی، الزامات راهبردی و فلسفه‌های طراحی کاملاً متفاوتی هستند.

برای درک بهتر تفاوت آن‌ها می‌توان سرنیزه و شمشیر پهن را مثال زد. هر دو سلاحی لبه‌تیز برای نبرد هستند، اما هرکدام برای شرایط و شیوه متفاوتی از مبارزه طراحی شده‌اند. تجهیزات نظامی نیز همین منطق را دنبال می‌کنند.

دو سامانه ممکن است در یک دسته‌بندی مشترک قرار بگیرند یا قابلیت‌های مشابهی داشته باشند، اما این موضوع لزوماً به معنای یکسان بودن فرضیات اولیه درباره محل، زمان و شیوه استفاده از آن‌ها در میدان نبرد نیست. چنین هم‌پوشانی قابلیت‌هایی معمولاً نتیجه رویکردهای تهدیدمحور در جنگ است؛ رویکردی که در آن راهبرد، دکترین و نحوه به‌کارگیری نیروها بر اساس هویت دشمن، موقعیت جغرافیایی و شیوه عملکرد او تعیین می‌شود.

اگر کبرا و آپاچی را بر اساس مأموریت اصلی و هدف طراحی آن‌ها بررسی کنیم، تفاوت‌هایشان آشکارتر خواهد شد. کبرا در ابتدا به‌عنوان یک بالگرد تهاجمی نسبتاً کوچک طراحی شد تا بتواند با سرعت واکنش بالا، آتش پشتیبانی را در نزدیکی نیروهای زمینی فراهم کند و در عین حال سبک، سریع و چابک باقی بماند. در مقابل، آپاچی به نسل جدیدتری از نیازهای نظامی تعلق دارد؛ نیازهایی که با احتمال وقوع جنگ‌های سنگین و مقابله با سامانه‌های پدافند هوایی پیشرفته شکل گرفتند. در چنین شرایطی، ارتش به بالگردی نیاز داشت که بتواند از فاصله دور و خارج از محدوده تهدید دشمن حملات موشکی انجام دهد.

نگاهی کوتاه به تاریخچه شکار تانک‌ها از آسمان

داستان شکل‌گیری کبرا بسیار زودتر از آپاچی آغاز شد. در جریان جنگ ویتنام، ارتش آمریکا به این نتیجه رسید که برای پشتیبانی از نیروهای درگیر در نبرد، به نوع جدیدی از بالگرد نیاز دارد. بالگرد UH-1 هیویی قابلیت حمل سلاح داشت، اما ابعاد بزرگ و سرعت نسبتاً پایین آن، استفاده از این پرنده را در نقش تهاجمی دشوار می‌کرد. ارتش به یک بالگرد مسلح تخصصی نیاز داشت. شرکت بل برای پاسخ به این نیاز، کبرا را توسعه داد.

شرکت بل با استفاده مجدد از بخش بزرگی از ساختار مکانیکی و سامانه‌های موجود در هیویی، بدنه‌ای کوچک‌تر و سریع‌تر طراحی کرد که توانایی ورود به درگیری‌های مسلحانه و پیروزی در آن‌ها را داشته باشد.

بالگرد کبرا در ۶ اکتبر ۱۹۶۷ رسماً عملیاتی اعلام شد. این اتفاق تنها ۳۲ روز پس از نخستین انهدام ثبت‌شده آن رخ داد؛ زمانی که یک فروند بالگرد آزمایشی در حال عبور، به‌طور اتفاقی با یک قایق سامپان متعلق به نیروهای ویت‌کنگ روبه‌رو شد و به آن حمله کرد.

کبرا طی سال‌های بعد به یکی از تجهیزات ارزشمند ارتش آمریکا در مأموریت‌های پشتیبانی نزدیک هوایی، اسکورت و عملیات ضدزره درخواستی تبدیل شد. با این حال، یکی از مهم‌ترین تحولات در توانایی بالگردهای تهاجمی در ماه مه ۱۹۷۲ و با ورود موشک ضدتانک BGM-71 TOW رقم خورد.

موشک تاو با وجود برخورداری از برخی محدودیت‌ها، در اوج جنگ سرد توجه نظامی قابل‌توجهی را به خود جلب کرد. در آن دوران، نگرانی اصلی کشورهای غربی احتمال پیشروی ستون‌های زرهی شوروی از منطقه شکاف فولدا در آلمان بود. انتظار می‌رفت بالگردهای تهاجمی مجهز به موشک‌های تاو و بعدها هلفایر بتوانند به سکوهای متحرک و دقیقی برای مقابله با تانک‌ها تبدیل شوند و پیش از رسیدن نیروهای زرهی دشمن به مواضع غرب، آن‌ها را هدف قرار دهند.

اما شرایط میدان نبرد به‌تدریج تغییر کرد. سامانه‌های پدافند هوایی شوروی پیشرفت چشمگیری داشتند و حملات هوایی از فاصله نزدیک با خطرات بسیار بیشتری همراه شدند. بنابراین، بالگردهای تهاجمی باید از خارج محدوده پوشش پدافند هوایی دشمن عملیات می‌کردند.

برای دستیابی به چنین قابلیتی، این بالگردها به حسگرهای پیشرفته‌تر، سامانه‌های هدف‌گیری دقیق‌تر و تجهیزات کنترل آتش مدرن نیاز داشتند. ورود مستقیم به درگیری و تبادل آتش از فاصله نزدیک، دیگر راهبرد مناسبی محسوب نمی‌شد و می‌توانست به نابودی بالگرد منجر شود. راهکار جدید، شناسایی اهداف از فاصله دور و شلیک موشک با کمک حسگرها و فناوری‌های پیشرفته بود. تحقق این نیازها به طراحی یک بالگرد کاملاً جدید احتیاج داشت؛ پرنده‌ای که بعدها با نام آپاچی شناخته شد.

سرنیزه در برابر شمشیر پهن؛ تفاوت فلسفه طراحی کبرا و آپاچی

ورود آپاچی به خدمت به معنای پایان دوران کبرا نبود. این دو بالگرد به‌تدریج توسعه پیدا کردند و نسخه‌های جدید آن‌ها، یعنی AH-64E آپاچی گاردین و AH-1Z وایپر، همچنان فلسفه‌های طراحی متفاوتی را دنبال می‌کنند. این تفاوت‌ها همچنین بازتاب‌دهنده نیازهای سازمان‌های نظامی استفاده‌کننده از آن‌هاست.

آپاچی همچنان یک سکوی پیشرفته برای حملات موشکی از فاصله دور به شمار می‌رود. استفاده از تجهیزات الکترونیکی پیچیده‌تر، سامانه‌های پیشرفته کنترل آتش و قابلیت‌های گسترده‌تر برای اتصال به شبکه‌های نظامی، این بالگرد را از درگیری‌های مستقیم و نزدیک دور کرده است. در عوض، آپاچی می‌تواند محدوده وسیع‌تری از میدان نبرد را زیر نظر بگیرد و بر بخش بزرگ‌تری از منطقه عملیاتی تسلط داشته باشد.

در نسخه‌های جدیدتر، رادار کنترل آتش AN/APG-78 لانگ‌بو نیز به این بالگرد اضافه شد. این رادار توانایی شناسایی، دسته‌بندی و اولویت‌بندی حداکثر ۲۵۶ هدف را دارد و هم‌زمان امکان درگیری با ۱۶ هدف را در فاصله‌ای حدود ۱۶ کیلومتر فراهم می‌کند.

این قابلیت‌ها جایگاه اصلی آپاچی را به‌عنوان یک سکوی موشکی دوربرد یا بالگردی که می‌تواند با ظاهر شدن کوتاه‌مدت در میدان دید دشمن، اهداف را شناسایی و منهدم کند، تثبیت کرده‌اند.

البته دستیابی به چنین توانایی‌هایی هزینه‌هایی نیز به همراه داشته است. ابعاد بزرگ‌تر، وزن بیشتر و پیچیدگی فنی بالاتر از جمله پیامدهای این طراحی هستند. آپاچی تقریباً دو برابر کبرا وزن دارد و در حالت مسلح کامل، وزن آن به حدود ۱۰٫۴ تن می‌رسد. به همین دلیل، این بالگرد در گروه بالگردهای تهاجمی سنگین قرار می‌گیرد.

آپاچی مانند یک شمشیر پهن و قدرتمند در اختیار ارتش آمریکا قرار دارد؛ ابزاری سنگین که می‌تواند با قدرت آتش بالا دشمن را تحت فشار قرار دهد و در عین حال فاصله ایمنی خود را با تهدیدات حفظ کند.

در مقابل، نیروی تفنگداران دریایی آمریکا به بالگرد تهاجمی متفاوتی نیازمند بود. این نیرو باید پرنده‌ای در اختیار می‌داشت که بتواند بخشی از یگان‌های اعزامی به مأموریت‌های خارج از کشور باشد، از روی کشتی‌ها عملیات کند و در محیط‌های محدود نیز قابلیت مانور مناسبی داشته باشد.

تفنگداران دریایی به بالگردی نیاز داشتند که یگان اعزامی تفنگداران دریایی بتواند آن را با خود حمل کند، در کوتاه‌ترین زمان ممکن به خدمت بگیرد و در شرایط آشفته میدان نبرد به کار بیندازد. چنین بالگردی باید توانایی نزدیک شدن به دشمن و وارد کردن ضربه در فاصله کوتاه را داشته باشد؛ درست مانند سرنیزه‌ای که برای مقابله مستقیم با دشمن در فاصله نزدیک به کار می‌رود. کبرا دقیقاً چنین نقشی را ایفا می‌کند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.