هوش مصنوعی چیست، چگونه کار می‌کند و چرا برخی افراد درباره آن نگران هستند؟

هوش مصنوعی طی یک دهه گذشته به بخش مهمی از زندگی روزمره تبدیل شده است. این فناوری شکل‌های مختلفی دارد؛ از شخصی‌سازی محتوای شبکه‌های اجتماعی گرفته تا شناسایی دوستان در تصاویر تلفن همراه و کمک به پیشرفت‌های پزشکی.

با گسترش چت‌بات‌هایی مانند ChatGPT، نگرانی‌هایی درباره پیامدهای زیست‌محیطی، مسائل اخلاقی و نحوه استفاده از داده‌ها شکل گرفته است.

همچنین ادعاهای اخیر درباره احتمال بیش از حد قدرتمند شدن هوش مصنوعی و تهدید آن برای بشریت، باعث شده برخی کارشناسان خواستار کاهش سرعت توسعه این فناوری و وضع مقررات سخت‌گیرانه‌تر شوند.

هوش مصنوعی چیست و چه کاربردهایی دارد؟

هوش مصنوعی به رایانه‌ها امکان می‌دهد حجم زیادی از اطلاعات را پردازش کنند، الگوهای موجود در داده‌ها را تشخیص داده و بر اساس دستورالعمل‌های مشخص، اقدامات مناسب را انجام دهند.

دانشمندان سامانه‌هایی ساخته‌اند که قادرند برخی وظایفی را انجام دهند که معمولا به هوش انسانی نیاز دارند. این سیستم‌ها تلاش می‌کنند نحوه کسب دانش و استفاده انسان از اطلاعات را تا حدی شبیه‌سازی نمایند.

برای نمونه، یک سیستم هوش مصنوعی می‌تواند با بررسی خریدهای قبلی یک مشتری، حدس بزند که او احتمالا به چه محصولی علاقه دارد و بر همین اساس کالاهای مختلفی را پیشنهاد کند. این فناوری در دستیارهای صوتی مانند سیری و الکسا نیز به کار می‌رود و در توسعه سامانه‌های مربوط به خودروهای خودران نقش دارد.

شبکه‌های اجتماعی مانند فیس‌بوک، تیک‌تاک و ایکس نیز از هوش مصنوعی برای تعیین محتوایی که به کاربران نمایش داده می‌شود استفاده می‌کنند. سرویس‌های پخش موسیقی مانند اسپاتیفای و دیزر هم با کمک این فناوری، آهنگ‌های مورد علاقه احتمالی کاربران را پیشنهاد می‌دهند.

هوش مصنوعی در پزشکی نیز کاربردهای متعددی پیدا کرده است. پژوهشگران از آن برای شناسایی سرطان، بررسی تصاویر اشعه ایکس، تسریع روند تشخیص بیماری‌ها و پیدا کردن درمان‌های جدید کمک می‌گیرند.

هوش مصنوعی مولد قادر است محتوای تازه‌ای تولید کند که در بسیاری از موارد شبیه آثار ساخته‌شده توسط انسان به نظر می‌رسد. این فناوری با استفاده از حجم بسیار زیادی از داده‌های موجود، مانند متن‌های اینترنتی و تصاویر، الگوها را یاد می‌گیرد و بر اساس آن‌ها محتوای جدید تولید می‌کند.

Google Gemini و Meta AI نیز نمونه‌هایی از ابزارهایی هستند که می‌توانند با کاربران به صورت متنی گفت‌وگو کنند. برنامه‌هایی مانند Midjourney و Veo 3 به طور تخصصی برای تولید تصویر یا ویدئو از طریق دستورهای متنی طراحی شده‌اند.

هوش مصنوعی مولد حتی در ساخت موسیقی باکیفیت نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. برخی آهنگ‌هایی که با تقلید از سبک یا صدای خوانندگان مشهور ساخته می‌شوند، در فضای مجازی فراگیر شده‌اند و گاهی باعث گردیده‌اند طرفداران درباره واقعی یا مصنوعی بودن آن‌ها دچار تردید شوند.

چرا هوش مصنوعی بحث‌برانگیز است؟

با وجود ظرفیت‌های گسترده هوش مصنوعی، شماری از کارشناسان درباره پیامدهای رشد سریع این فناوری هشدار داده‌اند.

یکی از نگرانی‌ها به داده‌هایی مربوط می‌شود که برای آموزش بسیاری از سامانه‌های هوش مصنوعی استفاده می‌گردند. اطلاعات عمومی ممکن است تعصبات و تبعیض‌های موجود در جامعه، از جمله تبعیض جنسیتی یا نژادی، را در خود داشته باشد و این سوگیری‌ها به خروجی سیستم منتقل شوند.

از سوی دیگر، ابزارهای هوش مصنوعی با وجود پیشرفت قابل توجه، همچنان ممکن است اشتباه کنند. سامانه‌های هوش مصنوعی مولد گاهی دچار توهم می‌شوند؛ یعنی اطلاعات نادرست را با اطمینان به عنوان واقعیت ارائه می‌کنند و حتی ممکن است برای پشتیبانی از پاسخ اشتباه، منابعی جعلی بسازند.

نویسندگان، موسیقی‌دانان و هنرمندان نیز از جنبه‌های اخلاقی این فناوری انتقاد کرده‌اند. گروهی از آن‌ها معتقدند شرکت‌های توسعه‌دهنده هوش مصنوعی بدون دریافت اجازه یا پرداخت غرامت، از آثارشان برای آموزش مدل‌ها استفاده می‌کنند.

هزاران خالق اثر، از جمله بیورن اولویوس، خواننده و ترانه‌سرای گروه آبا، ایان رنکین و جوآن هریس، نویسندگان، و جولیان مور، بازیگر، در اکتبر ۲۰۲۴ بیانیه‌ای را امضا کردند که در آن هوش مصنوعی تهدیدی بزرگ و ناعادلانه برای معیشت هنرمندان توصیف شده بود.

تأثیر هوش مصنوعی بر محیط زیست چیست؟

ساخت تراشه‌های رایانه‌ای قدرتمندی که برای اجرای برنامه‌های هوش مصنوعی مورد نیاز هستند، به مقدار زیادی انرژی و آب نیاز دارد.

افزایش تقاضا برای خدمات هوش مصنوعی مولد همچنین باعث رشد تعداد مراکز داده‌ای شده است که زیرساخت لازم برای اجرای این سرویس‌ها را فراهم می‌کنند.

برخی شرکت‌های بزرگ فناوری در تلاش هستند مصرف آب مراکز داده را کاهش دهند، آب مورد استفاده را دوباره به کار بگیرند یا از روش‌های جایگزین مانند خنک‌سازی با هوا استفاده کنند.

با این حال، برخی کارشناسان و فعالان محیط زیست نگرانند که گسترش هوش مصنوعی فشار بیشتری بر منابع آب وارد کند. در سپتامبر ۲۰۲۴، گوگل اعلام کرد پیشنهادهای مربوط به ساخت یک مرکز داده در شیلی را دوباره بررسی خواهد کرد؛ کشوری که با مشکل خشکسالی مواجه بوده است.

آیا قوانینی برای کنترل هوش مصنوعی وجود دارد؟

برخی دولت‌ها تاکنون قوانینی برای تعیین نحوه استفاده و عملکرد سامانه‌های هوش مصنوعی وضع کرده‌اند.

قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا برای سامانه‌های پرخطر مورد استفاده در حوزه‌هایی مانند آموزش، مراقبت‌های بهداشتی، اجرای قانون و انتخابات محدودیت‌هایی تعیین کرده است. این قانون همچنین برخی کاربردهای هوش مصنوعی را به طور کامل ممنوع می‌کند.

کشورهای مختلف، از جمله بریتانیا، بیشتر به دنبال استفاده از قوانین موجود برای نظارت بر هوش مصنوعی بوده‌اند؛ زیرا نگرانی وجود دارد که قوانین اختصاصی با سرعت پیشرفت این فناوری خیلی زود قدیمی شوند.

بریتانیا همچنین یک مؤسسه مستقل امنیت هوش مصنوعی ایجاد کرده تا خطرات این فناوری را شناسایی و مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی را ارزیابی کند. این کشور همچنین با آمریکا توافق‌هایی برای همکاری در زمینه روش‌های آزمایش دقیق و مقاوم سامانه‌های هوش مصنوعی امضا کرده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.