شب‌زنده‌داری فقط به دیر بیدارشدن ختم نمی‌شود؛ هزینه اصلی شاید مربوط به شغل باشد

برای بعضی افراد، شب بهترین زمان برای تمرکز و انجام کارهای مهم است. درست وقتی دیگران آماده‌ی خواب می‌شوند، ذهن آن‌ها تازه به اوج هوشیاری می‌رسد. اما مشکل زمانی آغاز می‌شود که صبح زود باید از خواب بیدار شوند و با وجود خستگی، روز کاری خود را شروع کنند.

به‌گزارشساینس‌آلرتمطالعه‌ای تازه در فنلاند نشان می‌دهد که پیامدهای احتمالی این ناهماهنگی میان ساعت زیستی بدن و برنامه‌های روزانه، شاید فراتر از خستگی صبحگاهی باشد. پژوهشگران دریافتند که نرخ دریافت مستمری ازکارافتادگی در افراد شب‌زنده‌دار حدود ۷۰ درصد بیشتر از سحرخیزها بود؛ هرچند این اختلاف پس از درنظرگرفتن عوامل مرتبط با سلامت و سبک زندگی، دیگر از نظر آماری معنادار نبود.

پژوهشگران دانشگاه اولو در فنلاند، اطلاعات ۵٬۶۷۹ نفر را بررسی کردند که در سال ۲۰۱۲ و در ۴۶ سالگی، به پرسش‌هایی درباره‌ی الگوی خواب، خستگی صبحگاهی و ساعت‌های کاری مطلوب خود پاسخ داده بودند. حدود ۱۰ درصد مردان و ۱۲ درصد زنان در گروه شب‌زنده‌دارها قرار گرفتند. پژوهشگران سپس با استفاده از سوابق رسمی مستمری‌ها، وضعیت شرکت‌کنندگان را تا پایان سال ۲۰۲۳ پیگیری کردند.

در طول این دوره ۱۱ ساله، ۳۸۴ نفر برای نخستین‌بار مستمری ازکارافتادگی دریافت کردند. این مستمری در فنلاند به افرادی تعلق می‌گیرد که مشکلات سلامت، با وجود درمان و توان‌بخشی، توانایی آن‌ها برای کارکردن در بلندمدت را به‌شدت کاهش داده باشد.

نتایج نشان داد که ۸٫۳ درصد مردان شب‌زنده‌دار مستمری ازکارافتادگی دریافت کردند؛ درحالی‌که این رقم در مردان سحرخیز ۵ درصد بود. در میان زنان نیز ۱۲٫۱ درصد شب‌زنده‌دارها و ۷٫۲ درصد سحرخیزها مستمری گرفتند. بااین‌حال، بیشتر شب‌زنده‌دارها در طول مطالعه ازکارافتاده نشدند و تعداد نسبتاً کم موارد، به‌ویژه در مردان شب‌زنده‌دار، عدم قطعیت نتایج را افزایش می‌دهد.

بررسی دقیق‌تر داده‌ها نشان داد که افراد شب‌زنده‌دار در آغاز مطالعه عموماً از سلامت نامناسب‌تر، مشکلات خواب بیشتر و فعالیت بدنی کمتری نسبت به سحرخیزها برخوردار بودند.

وقتی پژوهشگران عواملی مانند شاخص توده‌ی بدنی، مصرف سیگار و الکل، فعالیت بدنی و وضعیت سلامت را وارد محاسبات کردند، ارتباط میان شب‌زنده‌داری و ازکارافتادگی به‌طور چشمگیری ضعیف شد و دیگر از نظر آماری معنادار نبود. درنظرگرفتن ساعات و برنامه‌های کاری نیز نتیجه‌ی مشابهی داشت.

تاپیو رایها، نویسنده‌ی اصلی پژوهش از دانشگاه اولو، معتقد است که سلامت عمومی نامناسب‌تر شب‌زنده‌دارها، محتمل‌ترین توضیح برای افزایش خطر مشاهده‌شده است.

البته پژوهشگران تأکید می‌کنند که برخی مشکلات سلامت ممکن است خودشان پیامد ناهماهنگی میان ساعت زیستی بدن و برنامه‌های روزانه باشند. بنابراین، نمی‌توان نقش احتمالی شب‌زنده‌داری را کاملاً کنار گذاشت. از طرفی، پژوهش از نوع مشاهده‌ای است و نمی‌تواند رابطه‌ی علت‌ومعلولی را اثبات کند.

یکی از توضیح‌های احتمالی برای مشکلات شب‌زنده‌دارها، ناهماهنگی میان ریتم طبیعی بدن و ساعات کاری است. در فنلاند، بسیاری از مشاغل حدود ساعت ۸ صبح آغاز می‌شوند؛ زمانی که افراد شب‌زنده‌دار ممکن است هنوز به بهترین سطح هوشیاری خود نرسیده باشند. بیش از ۷۰ درصد افراد شب‌زنده‌دار، با وجود تمایل طبیعی به بیدارماندن و فعالیت در ساعات پایانی روز، در مشاغلی با ساعات کاری روزانه فعالیت می‌کردند.

پژوهشگران همچنین یادآوری می‌کنند که اطلاعات سلامت و شرایط کاری افراد فقط در آغاز مطالعه ثبت شده بود و ممکن است در طول سال‌ها تغییر کرده باشد. تفاوت نظام سلامت و مستمری فنلاند با دیگر کشورها نیز تعمیم نتایج را دشوار می‌کند.

به‌گفته‌ی رایها، افراد شب‌زنده‌داری که سبک زندگی سالمی دارند و به کیفیت خواب خود توجه می‌کنند، احتمالاً دلیلی برای نگرانی درباره‌ی ازکارافتادگی زودهنگام ندارند.

پژوهش در ژورنالOccupational & Environmental Medicineمنتشر شده است.