چرا بعضیها بیشتر از دیگران سرما میخورند؟ علم به یک عامل غیرمنتظره اشاره میکند
پژوهشگران با تزریق راینوویروس به ۱۶۴ داوطلب دریافتند که خواب کمتر از ۶ ساعت، آسیب پذیری بدن را در برابر ابتلا به سرماخوردگی به شدت افزایش میدهد. حتما در میان دوستان یا اعضای خانوادهتان کسی را میشناسید که با کوچکترین تغییر فصل سرما میخورد. کافی است یکی از…
خلاصه تحلیلی خبر
پژوهشگران با تزریق راینوویروس به ۱۶۴ داوطلب دریافتند که خواب کمتر از ۶ ساعت، آسیب پذیری بدن را در برابر ابتلا به سرماخوردگی به شدت افزایش میدهد. حتما در میان دوستان یا اعضای خانوادهتان کسی را میشناسید که با کوچکترین تغییر فصل سرما میخورد. کافی است یکی از…
موضوعات اصلی: پشتیبانی شبکه، خواب، سرماخوردگی، ایمنی، ساعت، ویروس
پژوهشگران با تزریق راینوویروس به ۱۶۴ داوطلب دریافتند که خواب کمتر از ۶ ساعت، آسیبپذیری بدن را در برابر ابتلا به سرماخوردگی به شدت افزایش میدهد.
حتما در میان دوستان یا اعضای خانوادهتان کسی را میشناسید که با کوچکترین تغییر فصل سرما میخورد. کافی است یکی از اطرافیانش عطسه کند تا چند روز بعد با گلودرد، آبریزش بینی و سرفه درگیر شود. در مقابل، افرادی هم هستند که حتی وقتی تمام اعضای خانواده بیمار شدهاند، ظاهرا هیچ اتفاقی برایشان نمیافتد.
شاید تصور کنیم این تفاوت صرفا به قوی یا ضعیف بودن سیستم ایمنی مربوط میشود؛ اما چه چیزی باعث میشود بدن بعضی افراد بهتر از دیگران در برابر ویروسها مقاومت کند؟
پاسخ پیچیدهتر از آن است که بتوان آن را به یک عامل نسبت داد. ژنتیک، سابقه مواجهه با ویروسها، وضعیت ایمنی، سن و شرایط محیطی همگی در احتمال بیمارشدن نقش دارند. بااینحال، پژوهشگران در سالهای اخیر به عاملی توجه کردهاند که بسیاری از ما آن را برای رسیدگی به کارهای روزمره قربانی میکنیمخواب شبانه.
پژوهشی جالب نشان میدهد افرادی که شبها کمتر از شش ساعت میخوابند، ممکن است در مواجهه با ویروس سرماخوردگی بسیار آسیبپذیرتر از کسانی باشند که خواب کافی دارند. نکته جذاب این است که دانشمندان برای بررسی این موضوع، فقط به پرسیدن تعداد دفعات سرماخوردگی افراد اکتفا نکردند؛ آنها عمدا داوطلبان را در معرض ویروس قرار دادند.
گروهی از محققان به سرپرستی آریک پراتر، پژوهشگر حوزه سلامت و خواب، در پژوهشی که نتایج آن سال ۲۰۱۵ در مجله علمیSleepمنتشر شد، تصمیم گرفتند رابطه میان مدت خواب و ابتلا به سرماخوردگی را در شرایط کنترلشده بررسی کنند.
براساسمقاله اصلی پژوهش منتشرشده در مجله Sleepدادههای ۱۶۴ داوطلب سالم، شامل زنان و مردان ۱۸ تا ۵۵ ساله، مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفت. شرکتکنندگان به مدت هفت شب دستگاه کوچکی شبیه ساعت روی مچ دست خود داشتند که با ثبت حرکات بدن، مدت خوابشان را تخمین میزد.
این روش که «اکتیگرافی» نام دارد، به پژوهشگران امکان میدهد بدون اتکا به حافظه افراد، الگوی خواب آنها را در زندگی روزمره بررسی کنند. شرکتکنندگان همچنین اطلاعات مربوط به خوابشان را در دفترچههای روزانه ثبت میکردند.
پس از پایان دوره ثبت خواب، مرحله غیرمعمول آزمایش آغاز شد.
پژوهشگران داوطلبان را در هتلی تحت شرایط قرنطینه قرار دادند و قطرهای حاوی راینوویروس نوع ۳۹ را وارد بینی آنها کردند. راینوویروسها از شایعترین عوامل ایجاد سرماخوردگی هستند و معمولا دستگاه تنفسی فوقانی را درگیر میکنند.
داوطلبان پس از مواجهه با ویروس، پنج روز تحت نظر قرار گرفتند. پژوهشگران در این مدت با نمونهبرداری از بینی، بررسی ترشحات و اندازهگیری عملکرد پاکسازی مخاط بینی، وضعیت آنها را ارزیابی کردند. آزمایشهای بعدی نیز برای شناسایی شواهد عفونت انجام شد.
هدف این بود که مشخص شود وقتی افراد در معرض ویروس مشخصی قرار میگیرند، چه تعداد از آنها واقعا بیمار میشوند و آیا میان نتیجه آزمایش و مدت خوابشان ارتباطی وجود دارد یا نه.
نتیجه آزمایش نشان داد که قرارگرفتن در معرض ویروس لزوما به معنای بیمارشدن نیست.
از میان ۱۶۴ داوطلب، ۱۲۴ نفر، معادل حدود ۷۶ درصد شرکتکنندگان، به ویروس آلوده شدند. بااینحال، تنها ۴۸ نفر، یعنی حدود ۲۹ درصد کل افراد، معیارهای سرماخوردگی تاییدشده را داشتند.
به بیان دیگر، بسیاری از داوطلبان با وجود آلودهشدن، نشانههای عینی کافی برای تشخیص سرماخوردگی در این پژوهش را نشان ندادند. این تفاوت نکته مهمی درباره بیماریهای عفونی آشکار میکندآلودهشدن به ویروس و بیمارشدن بر اثر آن دو اتفاق یکسان نیستند.
ویروس برای ایجاد عفونت باید بتواند وارد سلولهای مناسب شود و تکثیر پیدا کند. پس از آن نیز شدت علائم به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از میزان فعالیت ویروس گرفته تا نحوه واکنش سیستم ایمنی بدن.
درواقع، بخشی از نشانههای آشنای سرماخوردگی، مانند گرفتگی بینی، آبریزش و التهاب گلو، حاصل پاسخ بدن به عفونت هستند. بنابراین، شدت علائم همیشه بازتاب مستقیمی از تعداد ویروسهای موجود در بدن نیست.
اما وقتی پژوهشگران اطلاعات خواب داوطلبان را کنار نتایج آزمایش قرار دادند، الگوی جالبتری آشکار شد.
مهمترین یافته پژوهش به مقایسه افرادی مربوط میشد که مدت خواب شبانه متفاوتی داشتند.
کسانی که بهطور متوسط بین پنج تا شش ساعت در شب میخوابیدند، در مقایسه با افرادی که بیش از هفت ساعت خواب داشتند، حدود ۴٫۲ برابر شانس آماری بیشتری برای ابتلا به سرماخوردگی تاییدشده نشان دادند.
این نسبت برای افرادی که کمتر از پنج ساعت میخوابیدند، به حدود ۴٫۵ برابر میرسید.
البته باید در تفسیر این اعداد دقت کرد. منظور از افزایش چهاربرابری، نسبت شانس آماری یاOdds Ratioاست، نه اینکه احتمال واقعی سرماخوردگی برای هر فرد دقیقا چهار برابر میشود.
پژوهشگران تلاش کردند اثر عوامل دیگری مانند سن، جنسیت، شاخص توده بدنی، سیگارکشیدن، فعالیت بدنی، استرس، فصل انجام آزمایش و حتی سطح پادتنهای اختصاصی علیه ویروس را در محاسبات خود در نظر بگیرند. با وجود این تعدیلها، ارتباط میان خواب کوتاهتر و سرماخوردگی همچنان مشاهده شد.
جالب اینکه در مطالعه، ارتباط تعداد ساعتهای خواب با بروز سرماخوردگی پررنگتر از شاخص ثبتشده برای گسستگی خواب بود. به بیان ساده، در دادههای آزمایش، مدت خواب اطلاعات مهمتری درباره احتمال بیمارشدن فراهم میکرد.
البته این نتیجه به معنای بیاهمیت بودن کیفیت خواب نیست.پژوهش دیگری که سال ۲۰۰۹ در مجله JAMA Internal Medicine منتشر شدبا بررسی ۱۵۳ داوطلب نشان داده بود که هم کوتاهبودن مدت خواب و هم پایینبودن بازده خواب، یعنی نسبت زمان واقعا سپریشده در خواب به زمان حضور در تخت، با افزایش احتمال سرماخوردگی پس از مواجهه با راینوویروس ارتباط دارند.
بنابراین، شواهد علمی صرفا به تعداد ساعتهایی که در تخت میگذرانیم محدود نمیشوند؛ آنچه اهمیت دارد، خواب واقعی و کافی است.
برای درک ارتباط خواب و سرماخوردگی، باید به اتفاقاتی توجه کنیم که هنگام خواب در سیستم ایمنی رخ میدهند.
سیستم ایمنی مجموعهای از سلولها، مولکولها و بافتهای گوناگون است که برای شناسایی و مهار عوامل بیماریزا با یکدیگر همکاری میکنند. فعالیت این مجموعه در طول شبانهروز ثابت نیست و تحت تاثیرساعت زیستیبدن، هورمونها و چرخه خواب و بیداری تغییر میکند.
یکی از بازیگران مهم سیستم ایمنی، لنفوسیتهای T هستند؛ سلولهایی که بعضی از آنها به شناسایی و نابودی سلولهای آلوده کمک میکنند. برای انجام این وظیفه، سلول T باید بتواند به سلول هدف متصل شود و ارتباط مناسبی با آن برقرار کند.
پژوهشگران درپژوهشی در سال ۲۰۱۹ در مجله Journal of Experimental Medicineنشان دادند که خواب میتواند فعالشدن مولکولهای چسبندگی موسوم به اینتگرینها را در سلولهای T تقویت کند. این مولکولها به اتصال مؤثر سلولهای ایمنی به اهدافشان کمک میکنند.
یکی از توضیحات احتمالی این است که هنگام خواب، سطح برخی پیامرسانهای شیمیایی که مانع فعالشدن اینتگرینها میشوند، کاهش پیدا میکند. چنین شرایطی میتواند به عملکرد بهتر بعضی پاسخهای ایمنی کمک کند.
البته این فقط یکی از مسیرهای شناختهشده ارتباط خواب و ایمنی است و نمیتوان نتیجه گرفت که افزایش فعالیت اینتگرینها بهتنهایی تفاوت مشاهدهشده در آزمایش سرماخوردگی را توضیح میدهد.
خواب با تنظیم التهاب نیز ارتباط دارد. التهاب بخشی ضروری از دفاع بدن در برابر عفونت است، اما واکنش التهابی بیشازحد یا نامناسب میتواند به بروز علائم و آسیب بافتی منجر شود. کمبود خواب قادر است تعادل برخی مسیرهای التهابی و پیامرسانهای سیستم ایمنی را تغییر دهد؛ هرچند نوع و شدت این تغییرات به شرایط فرد و مدت کمخوابی بستگی دارد.
به همین دلیل، نقش خواب را نباید صرفا در «قویتر کردن» سیستم ایمنی خلاصه کرد.سیستم ایمنی سالم، سیستمی نیست که همیشه شدیدتر واکنش نشان دهد؛ بلکه باید بتواند در زمان مناسب، پاسخ متناسبی ایجاد کند.
شواهد مربوط به ارتباط خواب و سیستم ایمنی به سرماخوردگی محدود نمیشوند. پژوهشهای مربوط به واکسیناسیون نیز نشان دادهاند که مدت خواب ممکن است بر قدرت پاسخ ایمنی بدن تاثیر بگذارد.
واکسیناسیون به سیستم ایمنی کمک میکند عامل بیماریزا یا بخشهایی از آن را بشناسد و برای مواجهههای بعدی آماده شود. یکی از شاخصهای مورد استفاده برای بررسی این پاسخ، مقدار پادتنهایی است که بدن پس از دریافت واکسن تولید میکند.
درفراتحلیلی که سال ۲۰۲۳ در مجله Current Biology منتشر شدپژوهشگران نتایج مطالعات مربوط به خواب و پاسخ پادتنی پس از واکسیناسیون را بررسی کردند.
یافتهها نشان دادند وقتی مدت خواب بهصورت عینی اندازهگیری شده بود، خواب کمتر از شش ساعت با پاسخ پادتنی ضعیفتری ارتباط داشت. این ارتباط در دادههای مربوط به مردان از نظر آماری روشنتر بود، درحالیکه شواهد موجود برای زنان به نتیجه قطعی نرسید.
همچنین در مطالعاتی که فقط به گزارش افراد از مدت خوابشان متکی بودند، ارتباط مشاهدهشده به آستانه تعیینشده برای معناداری آماری نرسید.
این تفاوتها یادآوری میکنند که هنوز همه جزئیات رابطه خواب و عملکرد سیستم ایمنی را نمیدانیم. بااینحال، مجموعه شواهد نشان میدهد خواب کافی فقط برای تمرکز و رفع خستگی اهمیت ندارد و میتواند در نحوه پاسخ بدن به عوامل عفونی و واکسنها نیز نقش داشته باشد.
با وجود نتایج قابلتوجه آزمایش سال ۲۰۱۵، نباید از آن نتیجه گرفت هرکس شبها هفت یا هشت ساعت بخوابد، دیگر سرما نمیخورد.
نخست اینکه پژوهش مذکور مشاهدهای آیندهنگر بود؛ یعنی دانشمندان ابتدا الگوی طبیعی خواب افراد را اندازه گرفتند و سپس آنها را در معرض ویروس قرار دادند. شرکتکنندگان بهصورت تصادفی در گروههای کمخوابی و خواب کافی قرار نگرفته بودند. بنابراین، پژوهش وجود ارتباطی معنادار را نشان میدهد، اما بهتنهایی ثابت نمیکند که کمبود خواب علت مستقیم افزایش بیماری بوده است.
همچنین این مطالعه تنها ۱۶۴ فرد سالم در بازه سنی مشخص را بررسی کرد و نتایج آن لزوما برای کودکان، سالمندان یا افراد دارای بیماریهای زمینهای به همان شکل صدق نمیکند.
از سوی دیگر، همانطور کهمرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC) توضیح میدهدسرماخوردگی میتواند توسط ویروسهای تنفسی گوناگون ایجاد شود. میزان مواجهه با ویروس، ایمنی حاصل از عفونتهای قبلی و ویژگیهای فردی نیز میتوانند بر احتمال بروز بیماری تاثیر بگذارند.
بنابراین، خواب کافی تنها یکی از بخشهای حفظ سلامت است، نه جایگزینی برای اقداماتی مانند شستن دستها، تهویه مناسب فضاهای بسته و کاهش تماس با افراد بیمار.
بر اساستوصیههای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا درباره خواببزرگسالان ۱۸ تا ۶۰ ساله باید بهطور منظم دستکم هفت ساعت در شب بخوابند.
البته نیاز به خواب در همه افراد کاملا یکسان نیست و بسیاری از بزرگسالان به حدود هفت تا نه ساعت خواب احتیاج دارند. کیفیت خواب، نظم ساعت خواب و بیداری و وجود اختلالاتی مانند آپنه خواب نیز اهمیت دارند.
برای بهبود خواب، حفظ ساعت نسبتا ثابت خواب و بیداری، کاهش مصرف کافئین در ساعات پایانی روز، محدودکردن استفاده از دستگاههای الکترونیکی پیش از خواب و فراهمکردن محیطی آرام، تاریک و نسبتا خنک توصیه میشود.
اگر فردی با وجود اختصاص زمان کافی به خواب، همچنان در طول روز خسته است یا دچار مشکلات مداوم خواب میشود، بررسی احتمال وجود اختلالات خواب میتواند ضروری باشد.
زندگی روزمره پر از موقعیتهایی است که ما را به کمکردن ساعت خواب ترغیب میکنند؛ از کارهای عقبافتاده و تماشای فیلم گرفته تا استفاده از تلفن همراه در ساعات پایانی شب. گاهی حتی تصور میکنیم با خواب کمتر، فرصت بیشتری برای انجام کارهای مهم خواهیم داشت.
اما پژوهشهای مربوط به خواب و سیستم ایمنی نشان میدهند این انتخاب ممکن است هزینههایی داشته باشد که بلافاصله متوجهشان نشویم.
آزمایش ۱۶۴ داوطلب نشان نداد خواب کافی میتواند سپری نفوذناپذیر در برابر ویروسها بسازد. درعوض، شواهدی ارائه کرد که مدت خواب شبانه با احتمال بروز سرماخوردگی پس از مواجهه با ویروس ارتباط دارد؛ حتی وقتی پژوهشگران مجموعهای از عوامل مؤثر دیگر را در محاسبات خود در نظر گرفتند.
شاید دفعه بعد که در جمعی همه سرما خوردند و تنها یک نفر سالم ماند، پاسخ را نباید صرفا در خوششانسی یا «بدن قویتر» او جستوجو کنیم. ممکن است یکی از تفاوتهای مهم، در ساعتهایی پنهان باشد که شب قبل در خواب سپری کرده است.
برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.