تستوسترون بالا یا پایین؛ کدام‌یک برای قلب خطرناک‌تر است؟

تستوسترون بیشتر به‌دلیل نقش آن در میل جنسی، رشد عضلات و سلامت استخوان‌ها شناخته می‌شود؛ اما پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که میزان این هورمون ممکن است با سلامت قلب نیز ارتباط داشته باشد. پژوهشی تازه‌ای نشان می‌دهد که هم کمبود و هم افزایش تستوسترون با خطر بیشتر نوعی اختلال ضربان قلب همراه است.

به‌گزارشساینس‌آلرتپژوهشگران مرکز پزشکی دانشگاه کانزاس با بررسی مطالعات انسانی و آزمایشگاهی پیشین دریافتند که احتمال ابتلا به فیبریلاسیون دهلیزی ممکن است در مردانی که تستوسترون بسیار پایین یا بالایی دارند، بیشتر باشد. البته هنوز مشخص نیست که تغییرات این هورمون مستقیماً باعث بروز اختلال می‌شوند یا عوامل دیگری در این ارتباط نقش دارند.

فیبریلاسیون دهلیزی نوعی اختلال در ریتم قلب است که در آن حفره‌های بالایی قلب هماهنگی طبیعی خود را از دست می‌دهند. این وضعیت می‌تواند باعث تپش قلب، خستگی، سرگیجه و افزایش خطر سکته‌ی مغزی شود. برخی مبتلایان نیز علامت مشخصی ندارند.

پژوهش‌های پیشین نشان داده بودند که کمبود تستوسترون می‌تواند با افزایش خطر فیبریلاسیون دهلیزی ارتباط داشته باشد. بااین‌حال، شواهد جدید نشان می‌دهند که بالا بودن سطح این هورمون نیز لزوماً بی‌خطر نیست.

در مطالعه‌ای روی ۴۵۷۰ مرد مسن بدون سابقه‌ی بیماری قلبی‌عروقی، پژوهشگران وضعیت شرکت‌کنندگان را حدود ۴٫۴ سال بررسی کردند. نتایج نشان داد مردانی که در دو گروه دارای بالاترین سطح تستوسترون قرار داشتند، در مقایسه با افراد دارای سطح متوسط این هورمون، تقریباً دو برابر بیشتر در معرض خطر فیبریلاسیون دهلیزی بودند.

در مجموع، ۲۸۶ نفر از شرکت‌کنندگان در طول مطالعه به این اختلال مبتلا شدند. البته پژوهش ارتباط معناداری میان سطح پایین تستوسترون و افزایش خطر بیماری پیدا نکرد.

شواهد دیگر نیز از احتمال ارتباط درمان با تستوسترون و اختلال ضربان قلب حکایت دارند. در کارآزمایی بالینی TRAVERSE که در سال ۲۰۲۳ انجام شد، ۵۲۴۶ مرد با کمبود تستوسترون و بیماری قلبی‌عروقی یا عوامل خطر آن، به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه ژل تستوسترون و گروه دیگر ژل بدون این هورمون دریافت کردند.

نتایج نشان داد که ۳٫۵ درصد از دریافت‌کنندگان تستوسترون دچار فیبریلاسیون دهلیزی شدند؛ درحالی‌که این میزان در گروه مقایسه ۲٫۴ درصد بود.

بااین‌حال، درمان با تستوسترون در این کارآزمایی باعث افزایش خطر در شاخص اصلی ترکیبی شامل مرگ قلبی‌عروقی، حمله‌ی قلبی غیرکشنده و سکته‌ی مغزی غیرکشنده نشد. پژوهشگران احتمال می‌دهند که کمبود و افزایش بیش‌ازحد تستوسترون از مسیرهای متفاوتی بر عملکرد الکتریکی قلب اثر بگذارند.

در سطح پایین، تستوسترون ممکن است تنظیم کلسیم را در سلول‌های قلب مختل کند؛ درحالی‌که سطح بالای آن احتمالاً جریان یون‌های پتاسیم را تغییر می‌دهد. هر دو فرایند در انتقال پیام‌های الکتریکی و تنظیم ضربان منظم قلب نقش دارند.

راجات باروا، متخصص قلب و یکی از نویسندگان پژوهش، توضیح می‌دهد که به نظر می‌رسد کمبود و افزایش بیش‌ازحد تستوسترون از طریق سازوکارهای زیستی متفاوت، خطر فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش می‌دهند.

پژوهشگران احتمال می‌دهند که خطر اختلال ریتم قلب در محدوده‌ی میانی سطح طبیعی تستوسترون کمتر باشد؛ اما هنوز شواهد کافی برای اثبات این فرضیه وجود ندارد. به همین دلیل، آن‌ها توصیه می‌کنند پزشکان پیش از تجویز درمان جایگزینی تستوسترون، سلامت قلب و عوامل خطر بیماران را بررسی کنند.

چاقی، فشار خون بالا، مصرف الکل و آپنه‌ی خواب از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر سلامت قلب تأثیر بگذارند و باید در تصمیم‌گیری درمانی لحاظ شوند. همچنین چربی اضافی بدن با کاهش سطح تستوسترون ارتباط دارد؛ بنابراین ممکن است بخشی از ارتباط مشاهده‌شده میان کمبود هورمون و مشکلات قلبی به عوامل دیگری مانند چاقی مربوط باشد.

نکته‌ی مهم این است که پژوهش جدید رابطه‌ی علت‌ومعلولی میان تستوسترون و اختلال ضربان قلب را اثبات نمی‌کند. همچنین هنوز مشخص نیست که رساندن سطح تستوسترون به میانه‌ی محدوده‌ی طبیعی می‌تواند خطر فیبریلاسیون دهلیزی را کاهش دهد یا خیر.

نتایج این بررسی می‌تواند به پزشکان در انتخاب روش مناسب‌تر درمان کمبود تستوسترون کمک کند؛ اما برای تعیین سطح مطلوب این هورمون از نظر سلامت قلب و بررسی تأثیر درمان بر خطر آریتمی، به کارآزمایی‌های بیشتری نیاز است.

پژوهش در ژورنالJournal of the Endocrine Societyمنتشر شده است.