گورستان بزرگ هوش مصنوعی: از گجتی که می‌خواست قاتل آیفون باشد تا عقب‌نشینی OpenAI و اپل

ماه گذشته پلتفرم Character.ai تنها پنج سال پس از راه‌اندازی، پرچم سفید را بالا برد و اعلام ورشکستگی کرد. چند هفته پیش از آن هم دستیار هوش مصنوعی متمرکز بر حریم خصوصی، یعنی Ollie، خیلی بی‌سروصدا کرکره‌اش را پایین کشید و از تعطیلی خود خبر داد.

از استارتاپ‌های پرحاشیه هم که بگذریم، بسیاری از پروژه‌های این حوزه حتی فرصت نمی‌کنند از شرکت‌های سازنده‌شان فراتر بروند و به محصولی مستقل تبدیل شوند. طبق آمارS&P Global Market Intelligenceحدود ۴۲ درصد از ابتکار عمل‌های هوش مصنوعی درنهایت به دست همان شرکت‌هایی که آغازشان کرده‌اند، کنار گذاشته می‌شوند.

رهاکردن محصولات و پروژه‌های هوش مصنوعی دلایل متفاوتی دارد، از ته کشیدن بودجه و گره‌های کور فنی گرفته تا فشار رقابت، مشکل مقیاس‌پذیری و گاهی هم نبود تقاضای کافی از سوی کاربران. تصور کنید شرکتی بعد از هزینه‌های گزاف متوجه می‌شود هیچ کاربری به محصولش نیازی ندارد!

حاصل این تب‌وتاب را درگورستان روبه‌رشدی از پروژه‌های هوش مصنوعیمی‌بینیم که هر هفته چند قطعه جدید به آن اضافه می‌شود. در ادامه نگاهی می‌اندازیم به برخی از مشهورترین محصولات، استارتاپ‌ها و رونمایی‌های هوش مصنوعی که یا کاملاً تعطیل شدند، یا تغییر مسیر داده‌اند یا نتوانسته‌اند انتظارات اولیه را برآورده کنند.

حتی بزرگ‌ترین و ثروتمندترین بازیگران صنعت هوش مصنوعی هم از زمین‌خوردن در امان نیستند. OpenAI به‌عنوان یکی از ارزشمندترین شرکت‌های این حوزه سهم قابل‌توجهی از تلفات و آزمون‌وخطاهای عجیب‌وغریب را در کارنامه‌اش دارد. یکی از تازه‌ترین نمونه‌ها، خیز بلند این شرکت برای تبدیل‌کردن ChatGPT به یک «سوپراپ» همه‌فن‌حریف بود.

نهم ژوئیه، اوپن‌ای‌آی اپلیکیشن خود را به‌روزرسانی کرد تا چند تجربه مختلف از جمله حالت‌های مجزای Chat، Codex و Work را زیر یک سقف جمع کند و هم‌زمان نام نسخه قدیمی و آشنا را به شکل نوستالژیکی به ChatGPT Classic تغییر داد.

کاربران ناگهان با رابط شلوغ و گیج‌کننده‌ای روبه‌رو شدند که بیشتر به کابین خلبان شباهت داشت. موج انتقادها آن‌قدر سریع و تند بود که اوپن‌ای‌آی خیلی زود عقب‌نشینی کرد، قید تغییر دکوراسیون را زد و همان رابط کاربری آشنای قبلی را برگرداند.

خالق چت‌جی‌پی‌تی پیش‌ازاین هم تلاش کرده بود همه‌چیز را زیر یک سقف جمع کند. شرکت چند اپلیکیشن مستقل خود را هم یکی‌یکی تعطیل کرد و قابلیت‌هایشان را به ChatGPT آورد؛ راهبردی که انصافاً بسیار بهتر از بازطراحی جنجالی‌اش جواب داد.

برای نمونه مرورگر وب مستقل و مبتنی بر هوش مصنوعی ChatGPT Atlas کمتر از یک سال عمر کرد و در نهم اوت کنار گذاشته شد تا کاربردی‌ترین ویژگی‌هایش جذبچت‌جی‌پی‌تیشوند. سرنوشت مشابهی در انتظارOperatorبود؛ ایجنت هوشمندی که می‌توانست وب‌گردی کند و کارها را به نیابت از کاربر انجام دهد.

اوپن‌ای‌آی حتی ابزارهای تولید تصویر خود را هم بیشتر به داخل ChatGPT آورد و عملاً نقش DALL-E را به‌عنوان یک مقصد مستقل برای ساخت تصویر کم‌رنگ‌تر کرد.

پلتفرم اشتراک‌گذاری ویدیوی Sora را از قلم نیندازیم؛ پروژه‌ای که خیلی زود نشان داد رندر کردن و میزبانی ویدیوهای هوش مصنوعی روی سرورهای گران‌قیمت GPU چقدر خرج روی دست شرکت می‌گذارد و در نهایت پس از دست‌وپنجه نرم کردن با هزینه‌های عملیاتی سرسام‌آور و چالش حفظ کاربر، در مارس ۲۰۲۶ به خاطره تبدیل شد.

وقتی اپل در سال ۲۰۲۴ از Apple Intelligence رونمایی کرد، نسخه ارتقایافته و باهوش‌تر سیری ویترین اصلی ماجرا محسوب می‌شد. اپل وعده می‌داد که سیری جدید می‌تواند زمینه‌ی موضوع را درک کند، از اتفاقات داخل اپلیکیشن‌های مختلف سر دربیاورد و کارها را به‌شکلی مؤثر به سرانجام برساند.

اما میان وعده‌های روی سن و واقعیت اجرایی فاصله زیادی بود. اپل بارها و بارها عرضه سیری جدید را به بهانه‌های مختلف از جمله مشکلات مهندسی و باگ‌های نرم‌افزاری به تعویق انداخت. این دست‌دست کردن‌ها در نهایت کار دست شرکت داد و به یک توافق حقوقی ۲۵۰ میلیون‌دلاری بر سر شکایت‌هایی انجامید که نحوه تبلیغ قابلیت‌های هوش مصنوعیآیفون ۱۶را زیر سؤال برده بودند؛ غرامتی سنگین بابت تبلیغ قابلیتی که در زمان فروش گوشی عملاً وجود خارجی نداشت.

سیری هوش مصنوعی سرانجام پس از این‌همه انتظار در ماه ژوئیه گذشته در نسخه بتای iOS 27 در دسترس قرار گرفت و نسخه جدیدش همین ماه ابتدا برای کاربران انگلیسی‌زبان منتشر شد؛ قرار است پشتیبانی از زبان‌های دیگر هم در ادامه از راه برسد.

پلتفرم Character.ai در سال ۲۰۲۱ به دست پژوهشگران پیشین گوگل، نوآم شازیر و دانیل د فریتاس بنیان‌گذاری شد؛ اپلیکیشن مصرفی پرطرفداری که به کاربران اجازه می‌داد با ربات‌های قابل‌شخصی‌سازی گپ بزنند که بسیاری از آن‌ها از روی چهره‌های مشهور و شخصیت‌های داستانی الگوبرداری شده بودند.

استارتاپ کاراکتر ای‌آی در سال ۲۰۲۳ موفق شد ۱۵۰ میلیون دلار سرمایه با ارزش‌گذاری رؤیایی یک‌میلیارددلاری جذب کند. اما طبق گزارش‌ها سال بعد، گوگل در حرکتی زیرکانه ۲٫۷ میلیارد دلار پرداخت تا مجوز فناوری آن را بگیرد و بنیان‌گذارانش را دوباره به مدار خودش برگرداند؛ معامله‌ای که عملاً مغز متفکر استارتاپ را جدا کرد و بدنه آن را به حال خود رها گذاشت.

Character.ai در طول این سال‌ها با کوهی از دردسرهای اخلاقی و حقوقی روبه‌رو شد. خانواده‌ها شکایتشان را به دادگاه رفتند و مدعی شدند چت‌بات‌های کاراکتر در خودکشی و خودآزاری نوجوانان نقش داشته‌اند؛ از طرف دیگر هم دیزنی به‌دلیل استفاده غیرمجاز از شخصیت‌هایش اخطاریه قانونی فرستاد تا جلوی این کار را بگیرد.

استارتاپ اواخر سال گذشته میلادی دسترسی کاربران زیر ۱۸ سال را به گفتگوهای آزاد بست و در اوایل ۲۰۲۶ همراه با گوگل چند مورد از پرونده‌ها را حل‌وفصل کرد. اما این مسکّن‌ها برای نجات بیمار کافی نبود و اوایل اکتبر این شرکت با استناد به فشارهای حقوقی، مقرراتی و عملیاتی اعلام ورشکستگی کرد.

جالب اینکه شرکت دیزنی که روزی برای استارتاپ اخطاریه حقوقی می‌فرستاد، در نقش نخستین پیشنهاددهنده خرید ظاهر شد و برای دریافت مجوز بخشی از مالکیت فکری این شرکتِ یک‌میلیارددلاری سابق، فقط ۲۰ میلیون دلار روی میز گذاشت. اپلیکیشن در طول این روند همچنان نفس می‌کشد و انتظار می‌رود فرآیند فروش تا اواخر نوامبر یا اوایل دسامبر نهایی شود.

ابزار اتوماسیون گردش‌کار Relay که با هدف رقابت با Zapier ساخته شده بود، ماه آگوست ۲۰۲۶ به‌طور کامل تعطیل شد.

محصول Relay به کاربران اجازه می‌داد جریان‌های کاری ایمیل و وظایف روزانه را با کمک ایجنت‌های هوش مصنوعی خودکار کنند؛ اما وقتی غول‌هایی مثل OpenAI، گوگل و پلتفرم‌های بزرگ‌تر تصمیم گرفتند اتوماسیون‌های مشابه را به‌صورت پیش‌فرض داخل ابزارهای خودشان بگذارند، Relay پنج‌ساله دیگر نتوانست فلسفه وجودی قانع‌کننده‌ای برای بقا پیدا کند.

اپلیکیشن Ollie در ژوئن ۲۰۲۶ با دست پر وارد میدان شد و یکی از نخستین اپلیکیشن‌های عمومی لقب گرفت که موفق به دریافت استاندارد انطباق حریم خصوصی SOC 2 شده بود؛ گواهینامه سخت‌گیرانه‌ای که نشان می‌داد داده‌های حساس کاربران در امن‌ترین حالت ممکن مدیریت می‌شوند.

مشابه دیگر دستیارهای متمرکز بر خانواده، ایده اصلی شرکت این بود که خانواده‌ها اطلاعات موردنیازشان را همین حالا هم دارند، اما داده‌ها میان پیام‌های مدرسه، تقویم‌ها، فهرست کارها و چت‌های گروهی پراکنده‌اند. Ollie قصد داشت اطلاعات را کنار هم جمع کند و همگام نگه دارد؛ یعنی تقویم‌ها، ایمیل‌ها، یادآورها، کارها و سایر جزئیات خانه را رصد کند و اطلاعات مرتبط را از طریق پیامک به کاربران تحویل دهد.

خیلی زود مشخص شد که داشتن گواهینامه امنیتی به‌تنهایی برای پیروزی در بازار کافی نیست و اپلیکیشن در برابر رقبای قدرتمندی مثل Muse و Instinct کم آورد. بیل لنون، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل Ollie اعلام کرد که اپلیکیشن در ششم نوامبر تعطیل می‌شود و ناتوانی در متمایز شدن، شکست در رشد و جذب‌نکردن سرمایه کافی را از دلایل این خداحافظی زودهنگام برشمرد.

قابلیت Recall مایکروسافتکه در کنفرانس توسعه‌دهندگان بیلد ۲۰۲۴ معرفی شد، قرار بود نقش نوعی حافظه تصویری مبتنی بر هوش مصنوعی را برای کامپیوترهای ویندوزی بازی کند؛ به این شکل که هر چند ثانیه یک‌بار از صفحه‌نمایش و هر کاری که کاربر انجام می‌دهد اسکرین‌شات بگیرد تا او بتواند بعدها در تاریخچه دیجیتال خودش جست‌وجو کند.

معرفی ریکال بلافاصله موجی از واکنش‌های منفی درباره حریم خصوصی و امنیت به راه انداخت. منتقدان هشدار دادند که ریکال عملا یک گنجینه قابل‌جست‌وجو و آماده برای هکرها از اطلاعات به‌شدت حساس، از جمله رمزهای عبور، پیام‌های خصوصی، جزئیات مالی و سایر فعالیت‌های کاربر می‌سازد.

مایکروسافت ناچار شد قابلیت ریکال را نزدیک به یک سال به تأخیر بیندازد تا زمان کافی برای بازنگری در حفاظت‌های امنیتی و حریم خصوصی داشته باشد. اما حتی پس از بازطراحی هم حاشیه‌ها دست از سر ریکال برنداشتند.

یک پژوهشگر امنیت سایبریاخیراً ابزاری ساختکه می‌تواند داده‌های ثبت‌شده توسط ریکال را استخراج کند و نمایش دهد؛ موضوعی که دوباره این پرسش جدی را پیش آورد که آیا مایکروسافت واقعاً مشکل ریشه‌ای را حل کرده است؟

آوریل ۲۰۲۵ شرکت نوشن محصول Notion Mail را به‌عنوان یک ابزار ایمیل مبتنی بر هوش مصنوعی معرفی کرد تا به کاربران در مرتب‌سازی و خودکارسازی صندوق ورودی کمک کند. چیزی نگذشت که شرکت متوجه شد کاربرانش ترجیح می‌دهند با ایجنت‌های هوش مصنوعی جداگانه صندوق ایمیلشان را مدیریت کنند. در نهایت Notion Mail هم تسلیم شد و قرار بود ۲۲ سپتامبر به کار خود پایان دهد.

گجت Humane AI Pin احتمالاً پرآوازه‌ترین و عبرت‌آموزترین شکست در دنیای سخت‌افزار هوش مصنوعی محسوب می‌شود. استارتاپ هیومین‌ای‌آی توسط دو تن از طراحان و مدیران پیشین اپل تأسیس شد و با وعده بازنشسته کردن گوشی‌های هوشمند و ارائه هوش مصنوعی ۲۳۰ میلیون دلار از سرمایه‌گذاران جذب کرد و سروصدای رسانه‌ای عجیبی به راه انداخت.

AI Pin در قالب دستگاهی کوچک و بدون نمایشگر ارائه شد که اطلاعات را با لیزر روی کف دست می‌انداخت. اما وقتی پای محصول به دنیای واقعی باز شد، کندی مفرط، داغ‌کردن و ناتوانی در پاسخ به سؤالات ساده امان کاربران را برید. مدتی بعد هم هیومین به مشتریان هشدار داد به‌دلیل خطر آتش‌سوزی باتری، فوراً استفاده از قاب شارژ دستگاه را متوقف کنند.

هیومین در نهایت کسب‌وکار AI Pin را در فوریه ۲۰۲۵ تعطیل کرد و بخش عمده دارایی‌های شرکت در یک حراج واقعی به مبلغ ۱۱۶ میلیون دلار به HP فروخته شد.

دستگاه نارنجی‌رنگ Rabbit R1 یکی دیگر از گجت‌های هوش مصنوعی پرمدعا به شمار می‌رفت که روی موج هیجانات اولیه سوار شد. این همراه هوشمند که در نمایشگاه CES ژانویه ۲۰۲۴ معرفی شد، قرار بود کارها را به نیابت از صاحبش انجام دهد و شرکت Rabbit هم اندکی پس از عرضه‌ی محصول به بازار، از فروش ۱۰۰ هزار دستگاه گجت خبر داد.

اما فروش اولیه بالا به‌معنای محصولی کارآمد نبود. بررسی‌های اولیه منتقدان نشان داد که دستگاه عملاً ناتمام به بازار آمده، عملکردی ناپایدار دارد و تعداد یکپارچه‌سازی‌های کاربردی‌اش به چند سرویس محدود می‌شود. شرکت Rabbit بر خلاف Humane سر تسلیم‌شدن ندارد؛ به‌روزرسانی R1 را ادامه می‌دهد و حالا با تغییر موضع، گجت را به‌عنوان یک کنترل‌کننده کامپیوتر معرفی می‌کند که می‌تواند وظایف هر ایجنتی را انجام دهد.

Rabbit اخیراً از پروژه سخت‌افزاری جدیدی با نام Project Cyberdeck خبر داد که هدفش ساخت یک دستگاه قابل‌حمل ویژه وایب‌کدینگ است؛ سبک برنامه‌نویسی پرطرفداری که در آن کاربر به‌جای نوشتن خط‌به‌خط کد، با دادن دستورهای متنی و توصیفی به هوش مصنوعی برنامه می‌سازد.

اپلیکیشن صوتی Huxe که توسط توسعه‌دهندگان پیشین NotebookLM گوگل ساخته شده بود، اطلاعات نوشتاری را به فایل‌های صوتی محاوره‌ای و پادکست‌مانند تبدیل می‌کرد.

شرکت Huxe هم در مه ۲۰۲۶ تعطیل شد؛ تا حدی به این دلیل که پلتفرم‌های بزرگ‌تر با میلیون‌ها کاربر، شروع به ارائه تجربه‌های مشابه به مخاطبان فعلی‌شان کردند؛ مانند اسپاتیفای که هم‌زمان ابزارهای صوتی هوش مصنوعی خودش را توسعه و گسترش داد و جایی برای خودنمایی استارتاپ‌های کوچک‌تر باقی نگذاشت.

پلتفرم Yupp روی کاغذ محصول جذابی به‌نظر می‌رسید؛ زمین بازی رایگانی که به کاربران اجازه می‌داد پاسخ صدها مدل هوش مصنوعی را کنار هم مقایسه کنند، به پاسخ‌ها رأی دهند و در ازای آن از طریق پلتفرم رمزارز به دست آورند.

پلتفرم در اوج فعالیت خود امکان آزمایش بیش از ۸۰۰ مدل، از جمله مدل‌های OpenAI، گوگل و آنتروپیک را فراهم می‌کرد. اما به‌گفته بنیان‌گذارانش، Yupp باوجوداین ویترین شلوغ هرگز به تناسب محصول و بازاری که برای بقا و درآمدزایی لازم بود نرسید و در مارس ۲۰۲۶ به جمع ساکنان گورستان هوش مصنوعی پیوست.

پلتفرم Figgs AI از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ فعالیت داشت و به کاربران امکان می‌داد شخصیت‌های هوش مصنوعی قابل‌سفارشی‌سازی را برای نقش‌آفرینی و داستان‌پردازی بسازند و با آن‌ها تعامل کنند.

طبق گزارش‌ها، این پلتفرم بیش از یک میلیون کاربر جذب کرد، اما توسعه‌دهندگانش به دیوار سخت هزینه‌های سرور برخوردند و اعلام کردند رایگان نگه‌داشتن سرویس بیش از حد هزینه‌بر شده و نمی‌توانند کار را ادامه دهند.

بسیاری از استارتاپ‌های این فهرست مانند Relay و Huxe محصولات بدی ارائه نمی‌کردند، مشکل کارشان این بود که پلتفرم‌ها یا ابزارهایی را توسعه دادند که در حد یک ویژگی کاربردی باقی می‌ماند.

در دنیای هوش مصنوعی، وقتی کل ارزش پیشنهادی یک استارتاپ به کاری خلاصه شود که غول‌هایی مثل OpenAI، گوگل، اپل یا اسپاتیفای می‌توانند با یک آپدیت نرم‌افزاری به محصول اصلی‌شان اضافه کنند، شمارش معکوس برای تعطیلی از همان روز اول شروع می‌شود.