آخرین تمرین پیش از سفر به ماه؛ تونل زمان - ۲۰ آبان

گاهی یک ایده‌ی بزرگ از دل مسئله‌ای کاملاً روزمره بیرون می‌آید؛ مثل یخچالی که آلبرت اینشتین برای ایمن‌ترکردن نگهداری مواد غذایی طراحی کرد. گاهی هم یک آزمایش فضایی، محصولی تجاری یا محاسبه‌ی علمی، راهی تازه پیش پای نسل‌های بعد می‌گذارد. تاریخ علم و فناوری پر از چنین لحظه‌هایی است؛ تلاش‌هایی که بعضی به موفقیت فوری رسیدند و بعضی دیگر سال‌ها طول کشید تا اهمیت واقعی‌شان آشکار شود.

در تونل زمان امروز، از یخچال متفاوت اینشتین و آخرین مأموریت برنامه‌ی جمنای پیش از سفر انسان به ماه می‌گوییم؛ به سراغ رصدهای وستو اسلیفر و شواهد اولیه‌ی انبساط جهان می‌رویم، ماجرای ورود پلی‌استیشن ۳ به بازار را مرور می‌کنیم و نگاهی به مأموریت XNET کلمبیا و نظریه‌ی جهان‌های متعدد هیو اورت می‌اندازیم.

خبر مرگ خانواده‌ها بر اثر نشت گازهای سمی یخچالآلبرت اینشتینولئو زیلاردرا در سال ۱۹۲۶ به سراغ مسئله‌ای کاملا خانگی برد. آن‌ها دستگاهی می‌خواستند که شیرها و قطعات متحرک دردسرساز را کنار بگذارد. حاصل کار سامانه‌ای بود که با آب، آمونیاک و بوتان و تنها با دریافت گرما، چرخه‌ی تبرید را پیش می‌برد.

ارزش یخچال اینشتین امروز فقط در نام مخترع مشهورش خلاصه نمی‌شود. تبرید جذبی با قطعات اندک هنوز برای محیط‌های دورافتاده و جاهایی که برق مطمئن ندارند جذابیت دارد. پتنت نشان می‌دهد ذهنی که ساختار فضا و زمان را می‌کاوید، از حل خطری روزمره نیز غافل نبود.

روی پشت لباسجیم لاول و باز آلدرینهنگام حرکت به‌سوی سکوی پرتاب، عبارت The End دیده می‌شد. شوخی خدمه معنای روشنی داشت. جمنای ۱۲ دهمین و آخرین پرواز سرنشین‌دار برنامه‌ای بود که باید ملاقات مداری، اتصال دو فضاپیما و کار در خلا را پیش از ماموریت‌های آپولو به مهارت‌هایی قابل‌اعتماد تبدیل می‌کرد.

آلدرین در سه فعالیت برون‌فضاپیمایی نزدیک به ۵ ساعت و ۳۰ دقیقه بیرون کپسول ماند. دستگیره‌ها، جای پا، مهارها و دوره‌های استراحت برنامه‌ریزی‌شده مانع خستگی خطرناکی شدند که فضانوردان ماموریت‌های قبلی را گرفتار کرده بود. Gemini 12 ثابت کرد کار دقیق در خلا شدنی است و یکی از آخرین تردیدهای فنی در مسیر ماه را کنار زد.

پیش از آنکه نامادوین هابلبا جهان در حال انبساط گره بخوردوستو ملویناسلیفر شب‌های طولانی را پشت طیف‌سنج رصدخانه‌ی لاول می‌گذراند. اخترشناس متولد مولبری ایندیانا باید جابه‌جایی خطوط باریک نور را روی صفحه‌های عکاسی تشخیص می‌داد؛ کاری دشوار که به نوردهی‌های طولانی و اندازه‌گیری بسیار دقیق نیاز داشت.

رصدهای بعدی او نشان دادند بیشتر سحابی‌های مارپیچی بررسی‌شده انتقال‌به‌سرخ دارند و از ما دور می‌شوند. فاصله‌ی آن‌ها هنوز معلوم نبود، اما داده‌های سرعتی اسلیفر بعدها بخشی اساسی از شواهد انبساط جهان شدند. مدیریت رصدخانه‌ی لاول و پشتیبانی از برنامه‌ای که به کشف پلوتو انجامید، میراث او را فراتر از همان طیف‌های کم‌نور برد.

صف‌های خریداران ژاپنی میزبان دستگاهی شدند که سونی آن را فقط یک کنسول بازی نمی‌دید.پلی‌استیشن ۳با پخش Blu-ray، خروجی 1080p، پورت شبکه و پلی‌استیشن نتورک می‌خواست مرکز سرگرمی خانه باشد. مدل دارای فضای ذخیره‌سازی ۲۰ گیگابایتی عرضه شد و نسخه‌ی ۶۰ گیگابایتی نیز کنار آن قرار گرفت.

پلی‌استیشن ۳ که ۲۰ سال پیش وارد بازار شد، سرانجام از مرز فروش جهانی ۸۰ میلیون دستگاه گذشت. خدمات آنلاین، فروشگاه دیجیتال و بازی‌های بزرگ سال‌های بعد مسیر نسل را تغییر دادند. محصولی که ابتدا نماد زیاده‌خواهی فنی سونی به نظر می‌رسید، به پلی میان کنسول سنتی و مرکز سرگرمی متصل امروزی بدل شد.

چهار صندلی پر شده بود و در محفظه‌ی بار کلمبیا دو ماهواره‌ی تجاری انتظار می‌کشیدند. STS-5 دیگر پروازی آزمایشی برای اثبات توان برخاستن و فرود XNET نبود. ناسا می‌خواست نشان دهد وسیله‌ی بالدارش می‌تواند مشتری، محموله و برنامه‌ی کاری منظم داشته باشد.

همه‌چیز مطابق تصویر تبلیغاتی پیش نرفت. خرابی لباس‌های فضایی نخستین راهپیمایی برنامه‌ی XNET را لغو کرد و موفقیت تجاری ماموریت کنار یک هشدار فنی قرار گرفت. کلمبیا پس از ۵ روز و ۲ ساعت و ۱۴ دقیقه و طی ۸۲ مدار در ادواردز فرود آمد. STS-5 الگویی ساخت که سال‌ها ادامه یافت و XNET را از ماشین آزمایشی به وسیله‌ی حمل‌ونقل مداری بدل کرد.

هیو اورتسوم مسئله‌ای آزاردهنده را در قلبمکانیک کوانتومیدید. چرا تابع موج هنگام اندازه‌گیری باید ناگهان فروبریزد، درحالی‌که معادلات بنیادی چنین فرایندی را توصیف نمی‌کنند؟ پاسخ او حذف فروپاشی بود، تصمیمی که نتیجه‌های عجیب اما از نظر ریاضی منسجمی به همراه داشت.

اورت که ۹۶ سال پیش در واشینگتن دی‌سی به دنیا آمد، صورت‌بندی حالت نسبی را در رساله‌ی دکتری خود در دانشگاه پرینستون پروراند. نسخه‌ی کوتاه‌شده‌ی پژوهش در سال ۱۹۵۷ انتشار یافت و در آغاز توجه چندانی نگرفت. برایس دویت بعدها تعبیر جهان‌های متعدد را رواج داد و ایده‌ی فراموش‌شده دوباره وارد بحث فیزیک شد.

در خوانش رایج، نتیجه‌های ممکن اندازه‌گیری در شاخه‌های متفاوت تابع موج تحقق می‌یابند. سخن از دروازه‌ی سفر میان جهان‌های سینمایی نیست، بلکه از چارچوبی برای حل مسئله‌ی اندازه‌گیری حرف می‌زنیم. اورت در ۵۱سالگی درگذشت، اما پرسشی که پیش کشید هنوز زنده مانده و نظریه‌اش یکی از مشهورترین تفسیرهای بدون فروپاشی مکانیک کوانتومی به شمار می‌رود.