کدام حیوان رکورددار تولید گاز روده است؟ پاسخ آن چیزی نیست که فکر می‌کنید

وقتی صحبت از تولید گازهای گوارشی در حیوانات می‌شود، احتمالاً گاوها نخستین گزینه‌ای هستند که به ذهن می‌رسند؛ اما برخلاف تصور رایج، گاوها لزوماً رکورددار دفع گاز روده نیستند. پژوهشگران می‌گویند حیوانات دیگری مانند اسب‌ها و حتی برخی جوندگان ممکن است در این زمینه از گاوها پیشی بگیرند.

مطالعه گازهای گوارشی شاید موضوع عجیبی به نظر برسد، اما به دانشمندان کمک می‌کند نحوه هضم غذا و عملکرد دستگاه گوارش حیوانات را بهتر بشناسند. بااین‌حال، تعیین اینکه کدام حیوان بیشترین گاز روده را دفع می‌کند، کار ساده‌ای نیست.

نیک کاروسو، دانشمند داده و نویسنده کتابی درباره گاز روده حیواناتتوضیح می‌دهدکه اندازه‌گیری دقیق میزان گاز دفع‌شده از بدن هر حیوان بسیار دشوار است. به همین دلیل، پژوهشگران معمولاً از میزان تولید متان به‌عنوان معیاری تقریبی برای مقایسه گونه‌های مختلف استفاده می‌کنند؛ هرچند همه‌ی متان تولیدشده از طریق گاز روده دفع نمی‌شود.

دام‌ها، به‌ویژه گاوها، از تولیدکنندگان بزرگ متان به شمار می‌روند. براساس برآوردها، دام‌ها سالانه حدود ۱۱۷ میلیون تن متان تولید می‌کنند؛ اما بخش عمده این گاز از طریق آروغ‌زدن وارد جو می‌شود، نه دفع گاز روده.

تفاوت به محل هضم غذا مربوط می‌شود. گیاه‌خواران برای تجزیه مواد گیاهی به میکروب‌های دستگاه گوارش خود وابسته‌اند. فعالیت این میکروب‌ها باعث تولید گازهایی مانند متان و دی‌اکسیدکربن می‌شود.

براساس گزارش سال ۲۰۱۹ هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم (IPCC)، اسب‌ها در میان گیاه‌خوارانی که تخمیر غذا در بخش انتهایی دستگاه گوارش آن‌ها انجام می‌شود، بیشترین میزان انتشار متان ثبت‌شده را دارند. هر اسب سالانه حدود ۱۸ کیلوگرم متان تولید می‌کند.

بااین‌حال، مارکوس کلاوس، پژوهشگر دانشگاه زوریخ، معتقد است نمی‌توان اسب‌ها را با اطمینان رکورددار دانست؛ زیرا میزان تولید متان بسیاری از حیوانات دیگر، از جمله کرگدن‌ها، هنوز به‌درستی اندازه‌گیری نشده است.

اگر میزان انتشار متان نسبت به وزن بدن بررسی شود، نوتریا، جونده‌ای گیاه‌خوار و نیمه‌آبزی، می‌تواند از اسب پیشی بگیرد.

موریانه‌ها نیز از دیگر تولیدکنندگان قابل‌توجه متان هستند. جمعیت جهانی این حشرات سالانه حدود ۱۰ میلیون تن متان تولید می‌کند؛ هرچند سهم هر موریانه به‌تنهایی بسیار ناچیز است.

البته مشکل مهمی وجود دارد: میزان تولید متان لزوماً نشان‌دهنده مقدار گاز روده نیست. بخشی از متان تولیدشده در دستگاه گوارش جذب خون می‌شود و سپس از طریق ریه‌ها و بازدم از بدن خارج می‌شود. بنابراین، هنوز نمی‌توان با قطعیت مشخص کرد کدام حیوان بیشترین گاز روده را دفع می‌کند.

بخش مهمی از متان تولیدشده توسط نشخوارکنندگان از طریق آروغ آزاد می‌شود و همین انتشار گاز در مقیاس دامداری‌های بزرگ، یکی از منابع مؤثر بر تغییرات اقلیمی است.

در مورد موریانه‌ها نیز بخش زیادی از متان تولیدشده به‌وسیله باکتری‌های متان‌خوار خاک مصرف می‌شود و پیش از رسیدن به جو از بین می‌رود.

پژوهشگران اکنون روش‌هایی مانند افزودن جلبک دریایی به خوراک گاوها را برای کاهش انتشار متان بررسی می‌کنند. با وجود پیشرفت ابزارهای اندازه‌گیری گازهای گوارشی، پاسخ قطعی به پرسش رکورددار دفع گاز روده در دنیای حیوانات همچنان نامشخص است.