خرید قسطی زیر سایه تورم؛ رشد ۵۸۰ درصدی سفارش‌های چهارقسطه در ایران

افزایش قیمت کالاها و کاهش قدرت خرید، پرداخت یک‌جای هزینه‌ها را برای بسیاری از خانوارهای ایرانی دشوار کرده است. در چنین شرایطی، خرید اعتباری و اقساطی به یکی از راه‌های تامین نیازهای روزمره تبدیل شده؛ روشی که به خریدار اجازه می‌دهد کالای موردنیازش را امروز تهیه کند و هزینه آن را بعداً بپردازد.

گزارش «صنعت BNPL ایران به روایت XNET‌پی» تصویری از وضعیت این بازار در ایران و جهان ارائه می‌دهد. داده‌های گزارش نشان می‌دهند خرید اعتباری علاوه‌ بر تغییر رفتار مصرف‌کنندگان، بر فروش کسب‌وکارها و حتی اشتغال نیز اثر گذاشته است.

یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش به فاصله‌ میان دسترسی ایرانی‌ها به خدمات بانکی و امکان دریافت اعتبار مربوط می‌شود. طبق داده‌های بانک جهانی که در گزارش XNET‌پی آمده، ۷۷ درصد بزرگسالان ایرانی در سال ۲۰۲۴ هیچ وام یا اعتباری از موسسات مالی دریافت نکرده‌اند. این نسبت در سال ۲۰۱۴ حدود ۶۲ درصد بود.

دشواری دریافت وام، نیاز به ضمانت و فرایندهای زمان‌بر بانکی، بخشی از دلایلی هستند که دسترسی به اعتبار را محدود کرده‌اند. در مقابل، خدمات «الان بخر، بعداً پرداخت کن» یا BNPL امکان خرید بدون پرداخت یک‌جای مبلغ را فراهم می‌کنند.

ارزش تراکنش‌های BNPL در تجارت الکترونیک جهان از ۶۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۹ به ۳۶۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده است؛ رشدی نزدیک به شش برابر در شش سال.

برآورد Worldpay نشان می‌دهد این رقم می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به ۵۸۰ میلیارد دلار برسد. همچنین با احتساب خدمات خرید اعتباری ارائه‌شده در کیف‌پول‌های دیجیتال، ارزش این بازار در سال ۲۰۲۵ در خریدهای آنلاین به ۸۷۰ میلیارد دلار و در خریدهای حضوری به ۱۱۸۰ میلیارد دلار رسیده است.

بااین‌حال، خاورمیانه و آفریقا هنوز از بازارهای بالغی مانند اروپا عقب‌تر هستند. گزارش XNET‌پی این فاصله را بیشتر ناشی از جوان‌بودن صنعت و زیرساخت‌های اعتباری منطقه می‌داند.

سهم BNPL از خرده‌فروشی آنلاین ایران در سال ۱۴۰۴ به حدود ۱۷ درصد رسیده است؛ رقمی برابر با استرالیا و بالاتر از سهم ۱۲ درصدی بریتانیا در داده‌های مقایسه‌ای گزارش. اما وضعیت فروشگاه‌های حضوری متفاوت است. سهم خرید اعتباری از خرده‌فروشی حضوری ایران کمتر از نیم درصد است؛ در حالی‌ که این سهم در سوئد به چهار درصد می‌رسد.

XNET‌پی پیش‌بینی می‌کند در سناریوی رسیدن ایران به سطح نفوذ سوئد، ارزش بازار BNPL کشور از حدود ۱٫۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به ۶٫۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۳۰ برسد. نزدیک به دوسوم این ظرفیت رشد نیز مربوط به خریدهای حضوری خواهد بود.

البته تحقق این پیش‌بینی به عواملی مانند تورم، سهم خرید اینترنتی، قوانین و مقررات، کارایی نظام بانکی و میزان بدهی خانوارها وابسته است.

بر اساس محاسبات XNET‌پی، مجموع منفعت مالی ایجادشده برای کاربران این سرویس تا شهریور ۱۴۰۵ از ۶٫۱ همت، معادل ۶۱۰۰ میلیارد تومان، فراتر رفته است.

از این میزان، ۴٫۱ همت به افزایش قدرت خرید، ۱٫۲ همت به صرفه‌جویی اقتصادی در مقایسه با سایر روش‌های تأمین مالی و ۸۰۰ میلیارد تومان به سهولت استفاده نسبت داده شده است.

نتایج نظرسنجی از ۴۱۱۹ کاربر XNET‌پی نیز نشان می‌دهد

• ۸۸ درصد معتقدند خرید اعتباری به مدیریت نقدینگی و هزینه‌هایشان کمک کرده است.
• ۶۸ درصد توانسته‌اند کالاهایی گران‌تر از توان خرید نقدی خود تهیه کنند.
• ۵۵ درصد از این روش برای خرید کالاهای ضروری و مصرفی استفاده کرده‌اند.
• ۳۴ درصد توانسته‌اند هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده را مدیریت کنند.

افزایش قدرت خرید با ۵۹ درصد، راحتی و سرعت پرداخت با ۵۳ درصد و نیازنداشتن به ضمانت با ۵۰ درصد، مهم‌ترین دلایل کاربران برای انتخاب XNET‌پی بوده‌اند.

مزیت خرید اعتباری به مصرف‌کنندگان محدود نمی‌شود. فروشندگان نیز با فراهم‌کردن امکان پرداخت اقساطی می‌توانند مشتریان بیشتری جذب کنند و ارزش هر سفارش را افزایش دهند.

XNET‌پی هم‌چنین اعلام کرده است روزانه بیش از ۱٫۶ میلیون بازدیدکننده‌ یکتا دارد و بیش از ۲٫۴ میلیون مراجعه از طریق این پلتفرم به شرکای تجاری هدایت می‌شود. ارزش روزانه‌ خریدهای ناشی از این مراجعه‌ها نیز بیش از ۱۹۱ میلیارد تومان گزارش شده است.

داده‌های مربوط به تکرار خرید هم از رشد استفاده از این خدمات حکایت دارند. کاربرانی که در سال ۱۴۰۱ به XNET‌پی پیوسته‌اند، در سال چهارم حدود ۸٫۷ برابر سال نخست خرید کرده‌اند.

در نظرسنجی از ۷۹۱ پذیرنده، حدود ۵۶ درصد اعلام کرده‌اند فروششان پس از فعال‌سازی XNET‌پی بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است.

البته این آمارها به‌تنهایی نشان نمی‌دهند تمام رشد فروش ناشی از خرید اعتباری بوده است؛ عواملی مانند رشد طبیعی کسب‌وکار و تغییر قیمت کالاها نیز می‌توانند موثر باشند.

آمارهای عملیاتی XNET‌پی نشان می‌دهد استفاده از خرید اعتباری در ایران به مقیاس قابل‌توجهی رسیده است. این شرکت تا شهریور ۱۴۰۵ حدود ۱۹٫۱ میلیون کاربر ثبت‌نام‌شده داشته که ۹٫۵ میلیون نفر از آن‌ها حداقل یک خرید موفق انجام داده‌اند. تعداد کاربران فعال ماهانه نیز ۴٫۷ میلیون نفر گزارش شده است.

در یک سال منتهی به شهریور ۱۴۰۵، بیش از ۱۷۵ میلیون سفارش اعتباری در این شبکه ثبت شده و ۲٫۸ میلیون نفر نخستین خرید اعتباری خود را انجام داده‌اند. هم‌چنین بیش از ۹۸٫۵ درصد اقساط در نهایت بازپرداخت شده‌اند.

نکته‌ دیگر، افزایش دفعات خرید است. تعداد سفارش‌های اعتبار اقساطی نسبت به دوره‌ی مشابه سال قبل ۵۸۰ درصد و سفارش‌های اعتبار ماهانه ۱۶۶ درصد رشد کرده؛ درحالی‌که رشد کاربران تراکنش‌کننده ۱۲۰ درصد بوده است. گزارش همچنین نشان می‌دهد ۹۹ درصد سفارش‌ها توسط کاربرانی ثبت شده‌اند که دست‌کم دو بار خرید کرده‌اند.

در شرایط تورمی، امکان تقسیم هزینه‌ها می‌تواند به خانوارها برای مدیریت پرداخت‌هایشان کمک کند؛ هرچند رشد سفارش‌های اعتباری را نمی‌توان صرفاً به کاهش قدرت خرید نسبت داد. گسترش شبکه‌ی پذیرندگان و افزایش استفاده‌ی کاربران فعلی نیز در این رشد نقش داشته‌اند.

شبکه‌ XNET‌پی اکنون بیش از ۷۴ هزار پذیرنده‌ی یکتا در ۸۰۴ شهر دارد. تعداد پذیرندگان نسبت به دوره‌ی مشابه سال قبل ۶٫۷ برابر شده و ۵۷ درصد سفارش‌های چهارقسطه به کسب‌وکارهای کوچک و متوسط تعلق دارند.

آمار پذیرندگان حضوری نشان می‌دهد تهران با ۱۰۷۴۶ پذیرنده در صدر قرار دارد و پس از آن خراسان رضوی با ۶۳۹۷، البرز با ۳۴۵۵ و اصفهان با ۳۲۳۶ پذیرنده قرار گرفته‌اند.

فروشگاه‌های فعال در شبکه‌های اجتماعی نیز به بخشی از این بازار تبدیل شده‌اند. XNET‌پی اعلام کرده بیش از ۱۷ هزار پذیرنده در شبکه‌های اجتماعی دارد که می‌توانند بدون نیاز به وب‌سایت فروشگاهی، امکان خرید اعتباری را برای مشتریان فراهم کنند.

در دوره‌ گزارش‌شده، تعداد کاربران ماهانه‌ این بخش ۱۲۷ درصد رشد کرده است. تعداد سفارش‌ها و ارزش آن‌ها نیز در سه ماه اخیر به‌ترتیب رشد ماهانه‌ ۱۳۴ و ۱۵۲ درصدی داشته‌اند.

گزارش XNET‌پی هم‌چنین برآورد می‌کند فعالیت این شبکه از حدود ۲۱۴ هزار شغل در اقتصاد ایران، شامل ۶۱ هزار شغل مستقیم و ۱۵۳ هزار شغل غیرمستقیم، پشتیبانی کرده است. این ارقام برآورد اشتغال پشتیبانی‌شده هستند و نباید با تعداد مشاغل تازه‌ای که به‌صورت مستقیم ایجاد شده‌اند یکسان دانسته شوند.

داده‌های گزارش نشان می‌دهند خرید اعتباری به‌تدریج جای بیشتری در رفتار خرید ایرانی‌ها باز کرده است. با این‌ حال، رشد پایدار این بازار به توان بازپرداخت کاربران وابسته خواهد بود؛ موضوعی که با ادامه‌ی تورم و فشار بر درآمد خانوارها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.