بررسی دوباره فسیل ۲۰۰هزار ساله، چهره پنهان انسان دنیسووا را فاش کرد

دنیسوواهایکی از مرموزترین گروه‌های انسان‌تباران باستانی هستند که ده‌ها هزار سال پیش در آسیا زندگی می‌کردند. با وجود شواهد ژنتیکی درباره‌ی حضور آن‌ها، کمبود فسیل‌های شناخته‌شده باعث شده بود ظاهرشان تا مدت‌ها ناشناخته باقی بماند. اکنون پژوهشگران با بررسی استخوان‌هایی که حدود نیم‌قرن پیش در چین کشف شده بودند، اطلاعات تازه‌ای درباره‌ی چهره و ویژگی‌های جسمانی دنیسوواها به دست آورده‌اند.

به‌گزارشآی‌اف‌ال‌ساینسپژوهشگران با تجزیه‌وتحلیل پروتئین‌های باستانی موجود در فسیل‌هایی با قدمت ۱۳۸هزار تا ۱۹۹هزار سال، شواهد مولکولی محکمی پیدا کردند که نشان می‌دهد دست‌کم برخی از بقایای کشف‌شده در محوطه‌ی شوجیایائو، متعلق به دنیسوواها هستند. این فسیل‌ها پیش‌تر به گروه دیگری از انسان‌های باستانی نسبت داده شده بودند.

بقایای مورد بررسی نخستین‌بار در سال ۱۹۷۴ در شمال چین کشف شدند. این مجموعه شامل استخوان‌های حدود ۲۰ انسان‌تبار و همچنین بقایای جانورانی مانند اسب، کرگدن و غزال بود. باستان‌شناسان در این محوطه نزدیک به ۳۰هزار دست‌سازه‌ی سنگی، استخوانی و ساخته‌شده از شاخ جانوران نیز پیدا کردند.

در سال ۲۰۲۴، برخی پژوهشگران این انسان‌تباران را به گونه‌ای با نام «هومو جولُوئنسیس» نسبت دادند. بااین‌حال، بررسی تازه‌ی پروتئین‌های باقی‌مانده در دو قطعه استخوان، نتیجه‌ی متفاوتی به همراه داشت.

دانشمندان در این نمونه‌ها تغییر مشخصی را در ساختار یکی از پروتئین‌ها شناسایی کردند که از نشانه‌های مولکولی شناخته‌شده‌ی دنیسوواها است. این شواهد به پژوهشگران کمک کرد تعلق نمونه‌های بررسی‌شده به تبار دنیسووا را تأیید کنند.

اهمیت کشف جدید در این است که فسیل‌های شوجیایائو بخش‌های قابل‌توجهی از جمجمه و فک را شامل می‌شوند و امکان شناخت دقیق‌تر ظاهر دنیسوواها را فراهم می‌کنند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد این انسان‌تباران جمجمه‌ای نسبتاً کوتاه و پهن، پیشانی کم‌ارتفاع و متمایل به عقب، برجستگی استخوانی مشخص بالای ابروها و کاسه‌های چشم تقریباً چهارگوش داشتند. صورت آن‌ها نسبتاً تخت بود، گونه‌های کم‌برآمده و پل بینی صافی داشتند و فکشان نیز چندان به سمت جلو برجسته نبود.

به‌گفته‌ی پژوهشگران، ظاهر دنیسوواها ترکیبی از ویژگی‌های انسان‌های باستانی مانند انسان راست‌قامت و خصوصیاتی بود که در انسان‌های امروزی نیز دیده می‌شود. این ویژگی‌ها با برخی دیگر از فسیل‌های کشف‌شده در چین، از جمله فسیل مشهور هاربین که با نام «انسان اژدها» شناخته می‌شود، شباهت دارند. شواهد مولکولی پیشین نیز تعلق انسان هاربین به تبار دنیسووا را نشان داده بودند.

اهمیت کشف جدید فقط به شناخت چهره‌ی دنیسوواها محدود نمی‌شود و می‌تواند به حل معماهای قدیمی درباره‌ی تکامل انسان نیز کمک کند.

در چین فسیل‌های متعددی از انسان‌تباران دوره‌ی پلیسXNET میانی کشف شده‌اند که دانشمندان هنوز درباره‌ی جایگاه آن‌ها در تاریخ تکامل انسان اتفاق‌نظر ندارند. این وضعیت به اندازه‌ای پیچیده است که پژوهشگران گاهی از اصطلاح «آشفتگی پلیسXNET میانی» برای توصیف آن استفاده می‌کنند.

نویسندگان پژوهش معتقدند این شباهت‌ها ممکن است نشان‌دهنده‌ی تعلق همه‌ی این گروه‌ها به تبار دنیسووا باشد؛ فرضیه‌ای که در صورت تأیید، می‌تواند تصور کنونی از پراکندگی جغرافیایی و تاریخ زندگی دنیسوواها را تغییر دهد.

البته شباهت ظاهری فسیل‌ها به‌تنهایی برای اثبات تعلق تمام این انسان‌تباران به دنیسوواها کافی نیست و بررسی‌های مولکولی بیشتر می‌تواند به روشن‌شدن ارتباط آن‌ها کمک کند.

کشف جدید همچنین ممکن است به پاسخ پرسش دیگری منجر شود: دنیسوواها چه ابزارهایی می‌ساختند و چگونه شکار می‌کردند؟

در محوطه‌ی شوجیایائو، هزاران ابزار و دست‌سازه‌ی باستانی پیدا شده است. اکنون که شواهدی از حضور دنیسوواها در این منطقه به دست آمده، احتمال دارد برخی از این ابزارها متعلق به آن‌ها بوده باشند. بااین‌حال، همراه‌بودن ابزارها با بقایای انسانی لزوماً ثابت نمی‌کند که سازندگانشان دنیسوواها بوده‌اند.

پژوهش جدید یکی از کامل‌ترین مجموعه‌های فسیلی مرتبط با دنیسوواها را در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد و ممکن است در آینده شناخت دقیق‌تری از ظاهر، شیوه‌ی زندگی و گستره‌ی سکونت این خویشاوندان منقرض‌شده‌ی انسان فراهم کند.

پژوهش در ژورنالNatureمنتشر شده‌ است.