آیا سرویس عملکرد ویندوز 11 واقعاً جاسوس‌افزار است؟

مایکروسافت در ماه‌های اخیر به دلیل مشکلات عملکردی ویندوز 11 با انتقادهای زیادی مواجه شده است.

به گزارش سرویس سیستم عامل کامپیوتر تکناک، در همین شرایط، کشف سرویسی با نام Windows Health and Optimized Experiences یا whesvc باعث شد برخی کاربران نسبت به عملکرد آن ابراز نگرانی کنند. حتی ادعاهایی مطرح شد که این سرویس اطلاعاتی مانند پردازنده، دما و وضعیت باتری را بررسی کرده و هر ۱۵ دقیقه برای مایکروسافت ارسال می‌کند.

اما بررسی دقیق‌تر توسط یک مهندس معکوس، تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد. طبق این بررسی، سرویس موردنظر بسیار قدرتمند است، اما شواهدی از استفاده مخفیانه آن برای جاسوسی یا ارسال خودکار اطلاعات به مایکروسافت پیدا نشده است.

بیشتر بخوانید:‌ درایورهای RGB بازی‌ها را در ویندوز ۱۱ مختل کردند

سرویس whesvc در ویندوز 11 چه کاری انجام می‌دهد؟

مهندس معکوس Xusheng Li برای بررسی این ادعاها سراغ whesvc رفته است. مایکروسافت پیش‌تر توضیح داده بود که این سرویس برای تشخیص مشکلات عملکردی ویندوز طراحی شده است. زمانی که سیستم رفتار کند یا با اختلال مواجه شود، سرویس می‌تواند داده‌های تشخیصی مربوط به مشکل را ثبت کند.

این اطلاعات به‌صورت محلی ذخیره می‌شوند و در صورت نیاز، کاربر می‌تواند آن‌ها را از طریق Feedback Hub برای مایکروسافت ارسال کند. بنابراین برخلاف برخی ادعاهای منتشرشده، ارسال خودکار این داده‌ها به سرورهای مایکروسافت بخشی از عملکرد معمول سرویس نیست.

این موضوع در حالی اهمیت دارد که کاربران ویندوز 11 طی ماه‌های اخیر درباره عملکرد سیستم‌عامل نگرانی‌های مختلفی داشته‌اند.

چرا سرویس مایکروسافت تا این حد قدرتمند است؟

نکته جالب در بررسی Xusheng Li این است که خود whesvc چندان بزرگ نیست. بخش اصلی قابلیت‌های آن در فایل windiag.dll قرار دارد؛ فایلی که زبان برنامه‌نویسی Lua نسخه 5.4.7 را در خود جای داده است.

مایکروسافت همچنین فایل whesvc_assets.dll را ارائه می‌کند که شامل ۸۴ اسکریپت کامپایل‌شده Lua برای سناریوهای مختلف تشخیص مشکلات است.

این موتور اسکریپت‌نویسی به ۷۹ تابع بومی دسترسی دارد و از قابلیت‌هایی مانند خواندن و تغییر رجیستری ویندوز، کار با فایل‌ها و پردازش‌ها، دسترسی به WMI، ثبت ETW، بررسی اطلاعات امنیتی و دریافت داده‌های مربوط به مصرف انرژی و دمای سیستم پشتیبانی می‌کند.

حتی امکان ساخت فایل‌های CAB و برقراری درخواست‌های HTTP نیز در این زیرساخت وجود دارد. همین سطح دسترسی در نگاه اول می‌تواند بسیار نگران‌کننده به نظر برسد.

با این حال، قدرت یک ابزار لزوماً به معنی استفاده از آن برای جاسوسی نیست.

آیا whesvc واقعاً جاسوس‌افزار است؟

بررسی انجام‌شده نشان می‌دهد اسکریپت‌هایی که مایکروسافت همراه این سرویس ارائه کرده، عمدتاً برای کارهای تشخیصی استفاده می‌شوند. برای مثال، بخش رجیستری بیشتر برای نگهداری شمارنده‌های داخلی سرویس کاربرد دارد.

یکی از ماژول‌ها می‌تواند ابزار powercfg.exe مایکروسافت را اجرا کند تا گزارش Sleep Study ایجاد شود. مسیر دیگری نیز از wpr.exe برای ترکیب گزارش‌های Windows Performance Recorder استفاده می‌کند.

این سرویس همچنین می‌تواند مشکلاتی مانند هنگ کردن برنامه‌ها، تأخیر در دریافت ورودی، ایرادات نمایشگر، اجرای کند برنامه‌ها و سرویس‌هایی که در وضعیت انتظار باقی مانده‌اند را بررسی کند.

در بخش مصرف انرژی نیز قابلیت‌هایی برای شناسایی تخلیه غیرعادی باتری، جلوگیری از ورود سیستم به حالت Sleep و بررسی مصرف مداوم انرژی وجود دارد.

برای نمونه، ماژول memory_handle_leak افزایش حافظه و Handleها را در چند بازه زمانی بررسی می‌کند و با استفاده از روند آماری، احتمال وجود نشت حافظه را از رشد عادی منابع تشخیص می‌دهد.

بیشتر بخوانید:‌ این قابلیت مخفی ویندوز ۱۱ فضای اشغال‌شده سیستم‌عامل را کاهش می‌دهد

آیا اطلاعات کاربران به مایکروسافت ارسال می‌شود؟

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این بررسی به قابلیت شبکه سرویس مربوط می‌شود. اگرچه زیرساخت whesvc از قابلیت‌های شبکه برخوردار است، Li در میان ۸۴ اسکریپت موجود، سناریویی پیدا نکرد که در آن سرویس به‌صورت دلخواه درخواست HTTP ارسال کند.

تنها URL شناسایی‌شده مربوط به سرور عمومی Symbol مایکروسافت بوده و این قابلیت نیز در نسخه عادی و خرده‌فروشی ویندوز غیرفعال است.

همچنین گزارش خلاصه ۹۰۰ ثانیه‌ای یا ۱۵ دقیقه‌ای سیستم به‌صورت محلی ذخیره می‌شود. بنابراین، برخلاف ادعاهای مطرح‌شده در شبکه‌های اجتماعی، شواهدی مبنی بر ارسال خودکار این اطلاعات به مایکروسافت پیدا نشده است.

در نهایت، این مهندس معکوس می‌گوید در جریان بررسی به دنبال رفتار مشکوک بوده، اما موردی از ضبط مخفیانه صفحه‌نمایش یا آپلود خودکار داده‌های تشخیصی پیدا نکرده است.

نوشته آیا سرویس عملکرد ویندوز 11 واقعاً جاسوس‌افزار است؟ اولین بار در Technoc. پدیدار شد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.