دستیارهای شخصی هوش مصنوعی به‌زودی می‌توانند اقتصاد دیجیتال را دگرگون کنند

نمونه‌های خیالی این فناوری، مانند جارویس (J.A.R.V.I.S)، مخفف «صرفاً یک سامانه نسبتاً خیلی هوشمند» (Just a Rather Very Intelligent System) در سری فیلم‌های ابرقهرمانی «مرد آهنی»، انتظارات را به‌شدت بالا برده‌اند. در سال ۲۰۱۰ شرکت اپل یکی از همین دستیارها به نام سیری (Siri) را خریداری کرد؛ اما این دستیار در عمل به طرز ناامیدکننده‌ای کم‌هوش از آب درآمد.

جارویس؛ نماد جاه‌طلبی‌های هوش مصنوعی شرکت‌های آمریکایی

اکنون، در بحبوحه موج کنونی سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، به نظر می‌رسد سرانجام عصر عامل‌های شخصی هوش مصنوعی فرا رسیده باشد. طی دو ماه گذشته، متا به‌عنوان یکی از غول‌های شبکه‌های اجتماعی و استارتاپ اینستینکت (Instinct)، هرکدام یکی از این دستیارهای هوشمند را با سروصدای فراوان عرضه کرده‌اند. دستیارهای اینستینکت که کاربران از طریق سرویس آی‌مسیج (iMessage) اپل یا واتس‌اپ متا با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کنند، کارهایی مانند انجام مراحل پذیرش پرواز، پیداکردن بلیت کنسرت‌های تمام‌شده و هماهنگی قرارهای شام با دوستان را انجام می‌دهند؛ البته توانایی‌های آن‌ها به همین موارد محدود نمی‌شود.

دستیار هوش مصنوعی متا به نام میوز (Muse) نیز قابلیت‌های مشابهی دارد، اما کاربران می‌توانند از طریق ، مرورگر وب، اپلیکیشن موبایل یا از اواخر امسال، عینک‌های هوشمند متا به آن دسترسی داشته باشند. ]میوز همچنین نام یکی شرورهای (ویلن) دنیای کمیک‌های مارول است که با ترکیب خون قربانیان خود با رنگ، بر روی دیوارهای نیویورک نقاشی می‌کرد.[

به گفته «ام. جی. سیگلر» (M.G. Siegler)، سرمایه‌گذار و وبلاگ‌نویس، تفاوت اساسی این دستیارهای جدید با نسل‌های قبلی دستیارهای دیجیتال در این است که ربات‌های جدید می‌توانند به‌صورت پیش‌دستانه عمل کنند، نه اینکه صرفاً به درخواست‌های صریح کاربران واکنش نشان دهند. «نوآ شین» (Noah Shinn)، بنیان‌گذار ۲۴ساله این استارتاپ می‌گوید: «اینستینکت واقعاً همان‌طور عمل می‌کند که به اعتقاد من، همه ما دوست داریم هوش مصنوعی رفتار کند.»

استقبال از این دستیارها به‌سرعت در حال افزایش است؛ تا جایی که شین پیش‌بینی می‌کند «ظرف چند سال آینده، هر کاربری در جهان که به اینترنت دسترسی داشته باشد، می‌تواند از محصولی مانند اینستینکت استفاده کند.» بااین‌حال، شرکت‌های توسعه‌دهنده عامل‌های شخصی پیش از تحقق چنین چشم‌اندازی باید بر موانع مختلفی برای پذیرش گسترده‌تر این فناوری غلبه کنند؛ از جمله نگرانی‌ها درباره امنیت و قابلیت اطمینان و همچنین بی‌میلی برخی کسب‌وکارهای بزرگ به اینکه اجازه دهند این ابزارها با سیستم‌های آن‌ها تعامل داشته باشند.

به‌روزرسانی سیری؛ اسب سیاه اپل در رقابت هوش مصنوعی

اینستینکت و متا رویکردهای بسیار متفاوتی را برای جذب کاربران در پیش گرفته‌اند، اما هر دو به موفقیت چشمگیری دست یافته‌اند. در مورد اینستینکت، کاربران برای دسترسی به سرویس باید از سوی یکی از دوستان خود دعوت شوند یا از میان افراد حاضر در فهرست انتظار انتخاب شوند. با وجود این محدودیت، تعداد کاربران این سرویس روزانه حدود ۱۰ درصد افزایش می‌یابد. سادگی استفاده از اینستینکت باعث می‌شود کاربران همچنان به استفاده از آن ادامه دهند. به گفته این استارتاپ، حدود نیمی از افرادی که در اینستینکت ثبت‌نام کرده‌اند، پس از گذشت ماه نخست نیز دست‌کم هفته‌ای یک‌بار از آن استفاده می‌کنند. صدور دستور به عامل‌های اینستینکت به‌سادگی نوشتن یک پیام کوتاه است؛ عامل‌ها نیز در ادامه، گزارش‌هایی از پیشرفت کار خود برای کاربر ارسال می‌کنند.

اگر اینستینکت را به مهمانی خصوصی و انحصاری‌ای تشبیه کنیم که ورود به آن تنها با عبور از طناب مخملی امکان‌پذیر است، میوز مانند یک جشن پرهیاهو با دعوت عمومی است که هرکسی می‌تواند در آن شرکت کند؛ البته به‌شرط آنکه ساکن آمریکا یا کانادا باشد. بر اساس تمام شواهد، این مهمانی به‌شدت شلوغ است و شرکت‌کنندگان نیز تمایل دارند مدت بیشتری در آن بمانند. طبق داده‌های شرکت ارائه‌دهنده داده‌های بازار Sensor Tower، از زمان عرضه اپلیکیشن میوز در کمی بیش از یک ماه گذشته، بیش از ۱۰ میلیون نفر آن را دانلود کرده‌اند.

در مقام مقایسه، ChatGPT که جرقه رونق هوش مصنوعی را زد، در بازه زمانی مشابه پس از عرضه اپلیکیشن موبایل خود تنها ۳.۷ میلیون بار دانلود شده بود. البته اپلیکیشن موبایل ChatGPT حدود شش ماه پس از معرفی اولیه نسخه وب آن منتشر شد. نرخ حفظ کاربران (User Retention) میوز نیز تقریباً با ChatGPT برابری می‌کند.

بااین‌حال، متقاعدکردن شرکت‌کنندگان این مهمانی برای در اختیار گذاشتن داده‌هایشان همیشه آسان نیست. عامل‌های شخصی برای دستیابی به تمام ظرفیت‌های خود به اطلاعات خصوصی کاربران نیاز دارند؛ بدون دسترسی به تقویم یا کارت اعتباری، آن‌ها چیزی بیش از یک چت‌بات پیشرفته و پرزرق‌وبرق نخواهند بود. برخی فعالان صنعت فناوری نگران‌اند که این ربات‌ها کاربران را در معرض تهدیدهای جدیدی مانند تزریق پرامپت (Prompt Injection) قرار دهند؛ حمله‌ای که در آن، مهاجم متنی را از طریق کد یک وب‌سایت به هوش مصنوعی منتقل می‌کند و آن را فریب می‌دهد تا رفتاری برخلاف آنچه باید انجام دهد، از خود نشان دهد.

به نظر می‌رسد شرکت‌ها این نگرانی‌ها را جدی گرفته‌اند. متا برای هر کاربر میوز یک سرور خصوصی اختصاص می‌دهد تا داده‌های او را نگهداری و دستیار شخصی‌اش را اجرا کند. این شرکت همچنین روش‌های مختلفی را برای مقاومت در برابر حملات تزریق پرامپت به میوز آموزش داده است؛ هرچند برخی پژوهشگران امنیتی معتقدند این دستیار همچنان در برابر دستورالعمل‌های مخرب آسیب‌پذیر است. اینستینکت اطلاعات کمتری درباره تدابیر امنیت سایبری خود در اختیار عموم قرار داده است، اما شین می‌گوید این سرویس بر اساس این اصل طراحی شده که کاربران «همواره باید کنترل داده‌های خود را در اختیار داشته باشند.»

علاوه بر این، نگرانی‌هایی وجود دارد که عامل‌های شخصی ممکن است صرفاً به دلیل حماقت خود، خسارت‌های گسترده‌ای به بار آورند. متا پذیرفته است که میوز مرتکب اشتباه خواهد شد و برای به‌حداقل‌رساندن آسیب‌های احتمالی ناشی از این اشتباهات، مجموعه‌ای از سازوکارهای حفاظتی (Guardrails) را در نظر گرفته است. با وجود این، برخی کاربران ممکن است تا زمانی که مطمئن نشوند عامل شخصی‌شان اطلاعات کارت اعتباری آن‌ها را به‌درستی مدیریت می‌کند، از سپردن این اطلاعات به آن خودداری کنند.

به نظر می‌رسد استفاده طولانی‌مدت از این دستیارها به شکل‌گیری چنین اعتمادی کمک می‌کند. به طور متوسط حدود ۴۰ درصد از کاربران اینستینکت ظرف سه هفته، کارت اعتباری خود را به این سرویس متصل می‌کنند. اینستینکت و متا همچنین با شرکت پرداخت استرایپ (Stripe) همکاری می‌کنند تا کیف پول دیجیتالی ارائه دهند که کاربران بتوانند بدون ارائه مستقیم اطلاعات بانکی خود خرید کنند؛ قابلیتی که ممکن است نگرانی برخی کاربران را کاهش دهد.

چالش بزرگ دیگر برای سازندگان این ربات‌ها، متقاعدکردن سایر کسب‌وکارها به پذیرش عامل‌های هوشمند آن‌هاست. به نظر می‌رسد برخی شرکت‌ها از این همکاری استقبال می‌کنند. شاپیفای (Shopify)، پلتفرم نرم‌افزاری ویژه کسب‌وکارهای تجارت الکترونیک نیز برای آسان‌تر کردن خرید عامل‌های اینستینکت و میوز از شبکه فروشندگان خود، همکاری با این دو را آغاز کرده است. متا همچنین با والمارت (Walmart)، بزرگ‌ترین خرده‌فروش آمریکا، اینستاکارت (Instacart)، سرویس تحویل مواد غذایی و اکسپدیا (Expedia)، وب‌سایت رزرو خدمات سفر همکاری می‌کند.

اما برخی شرکت‌های دیگر هنوز متقاعد نشده‌اند. برای مثال، آمازون در حال حاضر برای هر دو سرویس اینستینکت و میوز خارج از دسترس است. این غول تجارت الکترونیک بخش قابل‌توجهی از سود خود را از نمایش تبلیغات به کاربران به دست می‌آورد و در شرایط فعلی نیاز چندانی به ترافیک اضافی‌ای ندارد که ممکن است از طریق عامل‌های شخصی به سمت آن هدایت شود. آمازون همچنین از متا به خاطر عدم اطلاع از اقدام خود پیش از عرضه میوز، شکایت کرده است.

برخی مدیران سیلیکون‌ولی می‌گویند پیش از آنکه سیستم‌های خود را در اختیار عامل‌های شخصی قرار دهند، منتظر خواهند ماند تا ببینند این فناوری چگونه تکامل پیدا می‌کند. در این میان، سازندگان این ربات‌ها سخت در تلاش‌اند تا نظر مساعد این شرکت‌ها را جلب کنند. شین به پلتفرم‌های رزرو رستوران اشاره می‌کند که اینستینکت توانسته است با برخی از آن‌ها به توافق برسد؛ آن هم از طریق پذیرش این شرط که عامل‌هایش از ثبت تعداد زیادی رزرو و سپس لغو همه آن‌ها به‌جز یک مورد جلوگیری کنند. حتی «اندی جسی» (Andy Jassy)، مدیرعامل آمازون نیز ظاهراً همچنان نسبت به آینده دیدگاهی باز دارد. او پیش‌تر گفته بود «بسیار امیدوار» است که سرانجام توافقی منصفانه حاصل شود که به عامل‌ها اجازه دهد از بازارگاه و مارکت‌پلیس آمازون استفاده کنند.

چنین توافق‌هایی برای تبدیل‌شدن عامل‌های شخصی به کسب‌وکارهایی با توجیه اقتصادی ضروری خواهند بود. مارک زاکربرگ نیز می‌گوید تصور می‌کند میوز در آینده از طریق ترکیبی از درآمد اشتراک و دریافت سهمی از تراکنش‌هایی که انجام آن‌ها را تسهیل می‌کند، درآمدزایی خواهد کرد. شین نیز معتقد است که در نهایت، بخش عمده مخارج آنلاین از طریق عامل‌های شخصی انجام خواهد شد.

اینکه کدام سازنده بتواند بزرگ‌ترین سهم این بازار را به دست آورد، هنوز مشخص نیست. اینستینکت تاکنون ۱.۴ میلیارد دلار سرمایه جذب کرده است. این رقم برای استارتاپی یک‌ساله مبلغ قابل‌توجهی محسوب می‌شود، اما در مقایسه با منابع مالی در اختیار متا، ناچیز است.

OpenAI و گوگل نیز هر دو عامل‌های شخصی خود را عرضه کرده‌اند. اگرچه این محصولات در حال حاضر بیشتر برای استفاده کسب‌وکارها عرضه می‌شوند تا مصرف‌کنندگان عادی، ممکن است در آینده دامنه تمرکز خود را گسترش دهند. Airbnb، پلتفرم اجاره کوتاه‌مدت اقامتگاه که می‌خواهد خود را به مرکزی جامع برای ارائه انواع تجربه‌ها تبدیل کند نیز اعلام کرده است که قصد دارد سال آینده یک عامل شخصی عرضه کند.

البته اپل نیز در این رقابت حضور دارد که در ماه ژوئن، سیری را به طور کامل بازطراحی کرد. ربات جدید دیگر به‌اندازه گذشته دست‌وپاچلفتی نیست، اما همچنان فاقد بیشتر قابلیت‌های خودمختاری است که عامل‌های شخصی در حال حاضر به کمک آن‌ها در حال جلب‌توجه مصرف‌کنندگان هستند. شاید سازنده آیفون بهتر باشد به فکر ارسال پیامی به اینستینکت باشد.

گزارش حاضر در نسخه October 24th 2026 نشریه The Economist منتشر شده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.