تلسکوپ فضایی سوئیفت ناسا، رصدخانه‌ای که برای بیش از دو دهه به مطالعه انفجارهای قدرتمند کیهانی پرداخت، پس از ماموریتی طولانی و موفقیت‌آمیز، سفر بازگشت خود به سیاره زمین را آغاز کرد.

روز چهارم نوامبررصدخانه سوئیفتکه بیش از ۲۰ سال به عنوان چشمان تیزبینناسادر فضا عمل می‌کرد، ماموریت خود را با ورود مجدد به جو زمین به پایان رساند. این تلسکوپ فضایی با وزن ۱.۵ تن، داده‌های حیاتی در مورد انفجارهای پرتو گاما جمع‌آوری کرده بود. ورود آن به اتمسفر، پایان پرشکوهی برای دو دهه فعالیت علمی بی‌وقفه در اعماق کیهان بود.

• ماموریت ۲۲ ساله رصدخانه سوئیفت ناسا به پایان رسید؛ سقوط به زمین طی چند هفته آینده

دستاوردهای بی‌نظیر تلسکوپ فضایی سوئیفت در رصد کیهان

تلسکوپ فضایی سوئیفت ناساکه در سال ۲۰۰۴ میلادی به فضا پرتاب شد، در ابتدا تنها به نام «سوئیفت» خوانده می‌شد و در سال ۲۰۱۸ به افتخار اخترشناس نیل گِرلز (Neil Gehrels)، محقق اصلی این ماموریت، به «رصدخانه نیل گِرلز سوئیفت» تغییر نام داد. این رصدخانه با سه ابزار پیشرفته خود قادر به شناسایی پرتوهای گاما، پرتوهای ایکس، و نور فرابنفش و مرئی بود.

این تجهیزات بینش‌های فوق‌العاده‌ای در مورد انفجارهای پرتو گاما (GRBs) به اخترشناسان ارائه دادند؛ این رویدادهای بسیار درخشان زمانی رخ می‌دهند که ستارگان پرجرم منفجر یا با هم برخورد کرده و گاهی اوقات ستاره‌های نوترونی یا سیاه‌چاله‌ها را بر جای می‌گذارند. از زمان پرتاب، این رصدخانه داده‌های نزدیک به ۲,۰۰۰ مورد از این انفجارها را جمع‌آوری کرد و به عنوان یک نگهبان مهم، در عرض چند ثانیه پس از شناسایی انفجارهای کیهانی، به تلسکوپ‌های زمینی هشدار می‌داد تا مشاهدات تکمیلی خود را انجام دهند.

چرا تلسکوپ فضایی سوئیفت به زمین بازگشت؟ داستان یک ماموریت نجات نافرجام

مانند تمامی ماهواره‌های در مدار پایینی زمین که به‌طور فعال ارتفاع خود را حفظ نمی‌کنندتلسکوپ فضایی سوئیفتنیز به‌تدریج به سمت زمین کشیده می‌شد؛ این روند با عبور از لایه‌های نازک اتمسفر فوقانی سیاره ما، سرعت آن را کاهش می‌داد و به آرامی ارتفاع خود را از دست می‌داد. حدود دو سال پیش، ذرات پرانرژی ناشی از فعالیت‌های خورشیدی شدیدتر از حد معمول، باعث پف کردن این بخش از جو زمین شد و سرعت سقوط سوئیفت را تسریع کرد.

ناسا یک ماموریت نجات اضطراری را برای تلاش و افزایش مدار سوئیفت با یک فضاپیمای دیگر آغاز کرد، اما این تلاش در ماه ژوئیه ۲۰۲۶ با شکست مواجه شد؛ دلیل آن چند نقص فنی بود که گریبان‌گیر فضاپیمای نجات‌دهنده شد و مانع از موفقیت عملیات گردید.

لحظه ورود به جو و محل دقیق سقوط سوئیفت

تلسکوپ فضایی سوئیفت ناساآخرین مشاهده خود را در تاریخ ۲۰ اکتبر انجام داد و پس از آن مدارش به زیر ۲۷۵ کیلومتر کاهش یافت و ادامه فعالیت غیرممکن شد. ورود مجدد سوئیفت به جو زمین در ساعات اولیه ۴ نوامبر پیش‌بینی شده بود. انتظار می‌رفت که بیشتر بدنه آن بسوزد، اما کارشناسان احتمال می‌دادند بخش کوچکی از اجزای بادوام‌تر آن از سقوط جان سالم به در برده و به سطح سیاره برسند. مقامات ناسا احتمال آسیب دیدن کسی از بقایای سقوط کرده سوئیفت را تقریباً یک در ۲,۱۰۰ تخمین زده بودند.

مسیر ورود مجدد سوئیفت و بارش بقایای آن در منطقه‌ای وسیع به طول تقریباً ۲,۴۰۰ کیلومتر در عرض‌های جغرافیایی بالای و پایین خط استوا پیش‌بینی شده بود. این مسیر شامل بخش‌هایی از آمریکای جنوبی و مرکزی، همچنین بخش‌هایی از آفریقا، آسیای جنوب شرقی و استرالیا می‌شد، اما بیشتر مسیر احتمالی ورود مجدد فضاپیما بر فراز پهنه‌های دورافتاده اقیانوس آزاد بود.

با توجه به کمبود حسگرهای مناسب در این مناطق، تایید سقوط سوئیفت با تاخیر انجام شد. در نهایت، نیروی فضایی ایالات متحده در بعدازظهر چهارشنبه این رویداد را تایید کرد. طبق پستی از اخترشناس و ردیاب فعالیت‌های فضایی، جاناتان مک‌داول، ردیابی نیروی فضایی نشان داد که ورود مجدد این تلسکوپ در ساعت ۷:۳۹ صبح به وقت منطقه زمانی شرقی (EST) و در نزدیکی سواحل شمالی سوماترا، جزیره‌ای در اندونزی، اتفاق افتاده است.