وزارت علوم، تحقیقات و فناوری استفاده از هوش مصنوعی در پایان‌نامه‌ها و مقالات را مجاز اعلام کرد، اما با شرط شفافیت و مسئولیت‌پذیری پژوهشگر.

این راهنمای جدید، پاسخی به تحولات سریعهوش مصنوعیدر محیط‌های دانشگاهی است. هدف آن جلوگیری از ممنوعیت کامل فناوری و در عین حال، حفظ اصول اخلاق پژوهش است. با این حال، مسئولیت نهایی علمی همواره بر عهده انسان باقی خواهد ماند.

شرایط استفاده از هوش مصنوعی در پایان‌نامه‌ها و پژوهش‌ها چیست؟

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با ابلاغ راهنمای جدید، استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی را در پژوهش‌ها، مقاله‌ها و پایان‌نامه‌ها به طور کامل ممنوع نکرده است. پژوهشگران مجازند از این ابزارها برای ویرایش و بهبود متن، ترجمه، ایده‌پردازی، مرور منابع، تحلیل داده، تولید کد و بهبود نمودارها و تصاویر استفاده کنند. با این حال، تمام این موارد باید تحت نظارت و بررسی پژوهشگر انسانی انجام شود و واگذاری کامل فرآیند پژوهش به هوش مصنوعی ممنوع است.

لزوم شفافیت و خط قرمزها در به‌کارگیری هوش مصنوعی

یکی از مهم‌ترین الزامات راهنمای وزارت علوم، شفافیت در نحوه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی است. پژوهشگر باید نام ابزار مورد استفاده، نقش آن، هدف کاربرد و نحوه اعتبارسنجی خروجی را در بخش روش‌شناسی، بیانیه استفاده از هوش مصنوعی یا تقدیر و تشکر درج کند. در صورت استفاده مستقیم از خروجی هوش مصنوعی یا به عنوان منبع، نام ابزار، نسخه و تاریخ استفاده مطابق شیوه‌های استنادی معتبر ضروری است. پنهان‌کردن این موارد می‌تواند مصداق تخلف پژوهشی باشد.

محدودیت‌های کلیدی شامل موارد زیر است

• داوری علمیاستفاده از هوش مصنوعی برای تصمیم نهایی داوری علمی مقالات کاملاً ممنوع است. داوران نیز حق ندارند مقالات محرمانه را برای پردازش به پلتفرم‌های شخص ثالث بسپارند.
• تصمیم‌های حساس دانشگاهیبه‌کارگیری هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری‌های مهمی مانند پذیرش دانشجو، ارزیابی عملکرد استادان و مسائل انضباطی، بدون ارزیابی آثار احتمالی و اخذ مجوز رسمی مجاز نیست.
• حفاظت از داده‌هاوارد کردن داده‌های «محرمانه» به ابزارهای عمومی هوش مصنوعی بدون مجوز صریح و همچنین بارگذاری داده‌های «سری» در پلتفرم‌های عمومی ممنوع است.

وزارت علوم برای نظارت بر این چارچوب، تشکیل کمیته‌های تخصصی هوش مصنوعی و تدوین فرم‌های خوداظهاری را پیش‌بینی کرده است. مسئولیت صحت و اعتبار نهایی محتوای علمی همواره بر عهده پژوهشگر باقی خواهد ماند.