جام لیکورگوس، جامی باستانی متعلق به روم باستان، با قابلیتی شگفت‌انگیز در تغییر رنگ بسته به منبع نور، سال‌هاست که پژوهشگران را حیرت‌زده کرده است.

در میان آثار هنری و فناوری دوران باستان، کمتر شیئی به اندازهجام لیکورگوستوانسته توجه مورخان و دانشمندان حوزهباستان شناسیرا به خود جلب کند. این ظرف شیشه‌ای بی‌نظیر که بانانوتکنولوژی تغییر رنگساخته شده، نمونه‌ای درخشان از مهارت رومیان در قرن چهارم میلادی است. این شگفتی باستانی، گواهی بر دانش پیشرفته‌ای است که حتی در دوران مدرن نیز به سختی می‌توان آن را بازسازی کرد.

جام لیکورگوس: شگفتی شیشه‌گری روم باستان

جام لیکورگوس یک جام شیشه‌ای رومی است که بسته به تابش نور، رنگش از سبز یشمی به قرمز یاقوتی تغییر می‌کند. موزه بریتانیا در سال ۱۹۵۸ این جام را از خانواده روتشیلد خریداری کرد.

این جام، به نام پادشاه اسطوره‌ای لیکورگوس معروف، ۱۵٫۹ سانتی‌متر ارتفاع و ۷۰۰ گرم وزن دارد. این «جام قفس‌مانند» رومی، نمونه‌ای کمیاب از قرن چهارم میلادی (احتمالاً ایتالیا) است که با تراشیدن تزئینات از شیشه ضخیم ساخته شده. چارچوب برنزی آن متعلق به قرن نوزدهم است. داستان مجازات لیکورگوس توسط دیونیسوس، خدای شراب، بر روی آن حک شده است.

• کشف قدیمی‌ترین کشتی غرق‌شده جهان در ترکیه
• شمشیر عصر برنز کشف شده در دریاچه ایتالیایی پس از ۳۳۰۰ سال همچنان تیز است
• هدف از ساخت خطوط نازکا چه بود؟ کاوش در نظریه‌های حیرت‌انگیز ژئوگلیف‌های پرو

راز نانوتکنولوژی باستان: ذرات تغییر رنگ

جام‌های تغییر رنگ (دایکرونیک) در سوابق تاریخی روم باستان نیز ذکر شده‌اند؛ مثلاً، امپراتور هادریان در قرن دوم میلادی به هدیه دو جام دایکرونیک اشاره می‌کند. کارشناسان دریافتند راز این قابلیت، افزودن نانوذرات میکروسکوپی طلا و نقره در فرآیند شیشه‌گری است. این نانوذرات فلزی، که کوچک‌تر از دانه‌های شن هستند، با نور تعامل کرده و باعث می‌شوند شیشه هنگام تابش نور از جلو سبز شیری و از پشت قرمز شفاف دیده شود.

این قابلیت توسط محققان متعددی مانند شرکت کورنینگ گلاس‌ورکس در دهه ۱۹۶۰ و دانشگاه شفیلد بازسازی شده است. با این حال، هنوز مشخص نیست که آیا رومیان عمداً این اثر نانوتکنولوژیک را ایجاد کرده‌اند یا ذرات طلا به‌طور تصادفی وارد شیشه مذاب شده‌اند.