در یک کشف علمی بی‌سابقه، سلول‌های خون دایناسورها برای اولین بار در فسیلی ۱۱۵ میلیون ساله با تایید تحلیل‌های شیمیایی شناسایی شدند که دیدگاه‌ها را درباره امکان حفظ بافت‌های نرم باستانی متحول می‌کند.

این کشف هیجان‌انگیز توسط تیمی از دانشمندان به رهبریدانشگاه کورتیناسترالیا، در داخل استخوان پای یک دایناسور انجام شد. در دهه‌های گذشته، ادعاهای مشابهی درباره یافتن پروتئین‌ها و سلول‌ها درفسیل دایناسورهامطرح شده بود، اما تایید اصالت و عدم آلودگی خارجی آن‌ها همواره چالش‌برانگیز بود. این مطالعه جدید با اتکا به شواهد شیمیایی قوی، گامی فراتر برمی‌دارد و مهر تاییدی بر این یافته شگفت‌انگیز می‌زند.

کشف بی‌سابقه در فسیل ۱۱۵ میلیون ساله

این کشف در سال ۲۰۰۸ در فسیل استخوان پای یک دایناسورAratasaurus museunacionali(آرآتاسوروس موزئوناسیونالی) انجام شد. این دایناسور تروپود کوچک حدود ۱۱۵ میلیون سال پیش در برزیل زندگی می‌کرد. بررسی‌های میکروسکوپی، کانال‌های عروقی فسیل‌شده‌ای را در استخوان و درون آن‌ها، ریزساختارهای بیضوی شکلی شبیه بهسلول‌های خون دایناسورهارا آشکار کرد.کلیت گریسژئوشیمیدان آلیدانشگاه کورتینبر اهمیت شواهد شیمیایی در کنار مشاهدات میکروسکوپی برای تایید منشا بیولوژیکی این یافته تاکید کرد. تیم برای رد احتمال آلودگی پس از مرگ، مجموعه‌ای از تحلیل‌های تصویربرداری، طیف‌سنجی و مولکولی را روی سلول‌های مشکوک و مواد اطراف استخوان انجام داد و عدم وجود قارچ‌ها، میکروب‌ها یا کانی‌سازی پیریت را تأیید نمود.

• دانشمندان فسیل یک پرنده ۱۵۰ میلیون ساله با دندان‌های دایناسوری را کشف کردند!
• کشف استراتژی تولید مثل «بیگانه-مانند» در فسیل ۱۲۵ میلیون ساله
• کشف فسیل کوسه غول پیکر ۹۱ میلیون ساله در آمریکا؛ هیولای دریایی باستان
• ادعای کشف فسیل انگشت انسان 100 میلیون ساله در سنگ‌های باستانی
• سرنوشت عجیب تک شاخ سیبری؛ موجود غول‌پیکری که با انسان‌های اولیه همزیستی داشت

تایید شیمیایی و راز بقای بافت‌های نرم

نکته حائز اهمیت در این مطالعه، شناسایی مولکول هِم (Heme) است؛ یک مولکول کلیدی که در سلول‌های خون دایناسورها نقش حمل اکسیژن را بر عهده دارد. تکنیک‌های پیشرفته‌ای نظیر کروماتوگرافی مایع با کارایی بالا – طیف‌سنجی جرمی (High-performance liquid chromatography–mass spectrometry) نشان داد که عصاره استخوان سرشار از هِم B است که از امضای مولکولی سنگ‌های اطراف متفاوت بود. نقشه‌برداری عنصری نیز همبستگی ریزساختارهای سلول‌مانند را با آهن، کربن و نیتروژن، که از اجزای اصلی هِم هستند، تایید کرد.

با قدمتی حدود ۱۱۵ میلیون سال، اینفسیلقدیمی‌ترین نمونه ازسلول‌های خونی احتمالی دایناسورهااست که پیش از این حداکثر به ۸۰ میلیون سال پیش برمی‌گشتند. محققان چگونگی حفظ این بافت‌های ظریف را به شرایط زمین‌شناسی خاصی نسبت می‌دهند: بستر میکروبی در آب‌های کم‌عمق و تقریباً فاقد اکسیژن.کلیت گریستوضیح می‌دهد که کانی‌سازی منگنز احتمالاً به تثبیت این ساختارها در طول فسیل‌شدن کمک کرده است؛ بدین ترتیب ساختار بیولوژیکی اصلی با محیط اطراف خود تعامل کرده و یک رکورد معدنی‌شده را ایجاد نموده است.

• دره وال‌ها در مصر؛ جایی که نهنگ‌های ۴۰ میلیون ساله را می‌توان در دل صحرا دید
• حیوانات ۹۷ میلیون سال پیش مجهز به GPS طبیعی بودند!
• کشف استراتژی تولید مثل «بیگانه-مانند» در فسیل ۱۲۵ میلیون ساله
• انسان‌های مدرن و نئاندرتال‌ها ۲۰ هزار سال فرهنگ مشترک داشتند

با این حال، همانند سایر مطالعات مهم، نیاز به احتیاط و انجام تحقیقات تکمیلی وجود دارد. کلیت گریس بر لزوم تکرار این یافته در نمونه‌های دیگر و با استفاده از تکنیک‌های مختلف تاکید کرد. او ابراز امیدواری کرد که هزاران فسیل موجود در موزه‌ها و دانشگاه‌ها، که برای اهداف دیگری جمع‌آوری شده‌اند، اکنون پتانسیل بررسی مجدد برای کشف اطلاعات مولکولی و میکروسکوپی بیشتر را داشته باشند. این تحقیقات در نشریه Proceedings of the National Academy of Sciences به چاپ رسیده است.