دبیر سندیکای صنعت مخابرات با اشاره به پیگیری‌های ده‌ساله برای متعادل‌سازی نرخ خدمات ارتباطی، از پیامدهای منفی تعرفه فوق‌ارزان اینترنت بر اکوسیستم ارتباطات کشور انتقاد کرد.

با عنایت به آخریناخبار داخلیدبیر سندیکای صنعت XNET با یادآوری هشدارهای مکرر این تشکل طی یک دهه گذشته درباره لزوم واقعی‌سازی تعرفهاینترنتتأکید کرد که ارزان ماندن غیرمتعارف خدمات ارتباطی در این سال‌ها، ضربه سنگینی به پیکره فناوری اطلاعات کشور زده است.

به باور او، این سیاست قیمتی نادرست در کنار دیگر موانع موجود، سبب افت جایگاه ایران در مسیر پیشرفت دولت الکترونیک و شاخص‌های مخابراتی شده و تمام اجزای این بخش را با بحران روبه‌رو کرده که بیش از همه به کیفیت دسترسی عموم مردم و فعالیت روزمره کسب‌وکارهای آنلاین صدمه زده است.

پیامدهای تثبیت دستوری تعرفه اینترنت

فرامرز رستگار، دبیر سندیکای صنعت XNET با ابراز نگرانی جدی از پیامدهای کم‌توجهی و انفعال سال‌های گذشته به هشدارهای ده‌ساله این تشکل صنفی اشاره کرد. او یادآور شد که سندیکا در طول ده سال اخیر بارها از طریق صدور بیانیه‌ها و انجام مصاحبه‌های متعدد بر لزوم واقعی‌سازی و متعادل کردن تعرفه‌های خدمات ارتباطی و اینترنت پافشاری کرده است.

وی با ابراز تأسف اعلام کرد که ارزان ماندن غیرمتعارف خدمات ارتباطی و اینترنتی در ایران سبب شده تا رتبه کشور در دو معیار جهانی و بسیار حیاتی با افت شدیدی روبه‌رو شود که نخست شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات اتحادیه بین‌المللی مخابرات یعنی IDI است و دوم شاخص توسعه دولت الکترونیک سازمان ملل متحد موسوم به EGDI نام دارد.

دبیر سندیکا این چالش را یکی از مشکلات ساختاری و بنیادین در اقتصاد دیجیتال ایران دانست که باعث آسیب دیدن تمامی اجزای زیست‌بوم فاوا شده و در عمل بیشترین صدمه آن متوجه کاربران نهایی یعنی مردم عادی و کسب‌وکارهای فعال در این حوزه بوده است. او تأکید کرد برای درک درست اثرات پایین نگه داشتن دستوری تعرفه‌ها، باید پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم آن را در کنار زیرشاخص‌های اثرگذار به صورت مجزا تحلیل کرد.

شاخص IDI و تناقض ارزان‌فروشی اینترنت

دبیر سندیکای صنعت XNET در تشریح جزئیات شاخص توسعه فاوا یا همان IDI توضیح داد که مدل ارزیابی تازه این نهاد جهانی بر دو پایه اصلی شامل اتصال همگانی و برقراری ارتباط باکیفیت و معنادار استوار است و عواملی مانند ضریب نفوذ اینترنت، سهم پهنای باند هر کاربر، کیفیت و سرعت سرویس، وضعیت زیرساخت‌های ثابت و همراه و همچنین میزان استطاعت‌پذیری مالی کاربران را می‌سنجد.

اثر مستقیم پایین بودن نرخ اینترنت در این مدل، خود را به شکل یک نتیجه مثبت اما گمراه‌کننده نشان می‌دهد؛ زیرا در مؤلفه استطاعت‌پذیری که هزینه اینترنت را نسبت به درآمد ناخالص ملی محاسبه می‌کند، ایران به دلیل قیمت بسیار ارزان تعرفه‌ها، همیشه در جمع ارزان‌ترین‌های جهان جا داشته و امتیاز بالایی در این بخش به دست آورده است.

رستگار در پاسخ به این پرسش که چرا این رتبه مطلوب استطاعت‌پذیری نتوانسته موقعیت کلی ایران را بهبود بخشد، بیان کرد که روش سنجش IDI متکی بر ایجاد توازن میان همه بخش‌ها است؛ بنابراین وقتی پایین نگه داشتن اجباری قیمت‌ها به افت شدید کیفیت، کاهش سرعت و ناتوانی در ایجاد زیرساخت‌های پرسرعت پهن‌باند منجر می‌شود، نمرات منفی و خسارت‌های این بخش‌ها بسیار بیشتر از امتیاز تک‌بعدی ارزان بودن خواهد بود و در نتیجه رتبه کلی کشور را با افت روبه‌رو می‌سازد.

بحران افت سرمایه‌گذاری و ناترازی ارزی در شبکه اپراتورها

رستگار از سقوط شدید توان مالی برای توسعه و سرمایه‌گذاری جدید که در اصطلاح اقتصادی به آن کمبود سرمایه یا CAPEX Crunch می‌گویند، به عنوان اصلی‌ترین عامل افت رتبه نام برد. او تشریح کرد که تمامی تجهیزات فنی شبکه نظیر سامانه‌های رادیویی، خطوط فیبر نوری، بخش هسته شبکه، سوئیچ‌ها و تجهیزات مسیریابی ماهیتی بین‌المللی و وابسته به ارز دارند، اما درآمد اپراتورها به دلیل تعرفه‌گذاری دستوری به صورت ریالی محاسبه و تثبیت شده است.

این شکاف عمیق باعث شده تا متوسط درآمد به ازای هر کاربر که با شاخص ARPU شناخته می‌شود، به زیر یک تا ۱.۵ دلار سقوط کند. در چنین فضایی، نسبت هزینه سرمایه‌گذاری به کل درآمدهای جاری به شدت کم شده است و شرکت‌های ارتباطی تنها می‌توانند هزینه‌های اولیه نگهداری و حفظ وضعیت موجود شبکه یعنی بخش OPEX را پرداخت کنند که باعث شده ارتقا و نوسازی زیرساخت‌ها، مهاجرت به فناوری نسل پنجم یا 5G و همچنین توسعه طرح‌های بزرگ فیبر نوری منازل و کسب‌وکارها با سرعت قابل قبولی پیش نرود.

زمین‌گیر شدن اینترنت ثابت و افت محسوس کیفیت اتصال

دبیر سندیکای صنعت XNET در ادامه به بحران جدی در بخش پهن‌باند ثابت اشاره کرد و گفت منجمد ماندن چندین‌ساله تعرفه‌های تلفن ثابت و سرویس‌های اینترنت ADSL، شرکت XNET و دیگر شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات ارتباطی را درگیر کمبود نقدینگی شدیدی کرده است. به دلیل همین رکود طولانی، سهم اینترنت ثابت در کشور به زیر ۱۵ تا ۲۰ درصد افت کرده و فشار ترافیک مصرفی تماماً بر دوش اپراتورهای شبکه سیار آوار شده است.

از طرفی، پایین بودن تعرفه اینترنت تقاضای مصرف ترافیک حجمی به‌ویژه برای محتوای تصویری و ویدئویی را بسیار بالا برده است، اما به علت همگام نبودن ظرفیت‌های ارتباطی و رادیویی و عدم توسعه پهنای باند بین‌الملل، شبکه با اشباع و تراکم بالا روبه‌رو شده و پیامد آن ایجاد تأخیر زمانی بالا، افت پایداری ارتباط و تخریب کیفیت واقعی اتصال و تجربه رضایت‌بخش کاربران بوده است.

ردپای تعرفه در شاخص توسعه دولت الکترونیک سازمان ملل

رستگار سپس اثرات این ساختار تعرفه‌ای را بر شاخص توسعه دولت الکترونیک سازمان ملل یا EGDI تحلیل کرد و توضیح داد که این شاخص جهانی از سه بخش زیرساخت مخابراتی، سرمایه انسانی و خدمات آنلاین دولتی تشکیل می‌شود که هر کدام وزن یکسان ۳۳.۳ درصدی در نمره نهایی دارند. بخش زیرساخت مخابراتی به شکل مستقیم با همان متغیرهای اثرگذار در حوزه ارتباطات، از جمله شمار استفاده‌کنندگان از اینترنت و میزان مشترکان شبکه‌های ثابت و سیار پیوند خورده است.

پایین نگه داشتن تعرفه اینترنت سبب شده است تا امکان به‌روزرسانی آنتن‌ها و سایت‌های تلفن همراه و اجرای پروژه‌های فیبر نوری برای خانه‌ها و اصناف تا حد زیادی متوقف شود. اگرچه کشور در ضریب نفوذ اینترنت موبایل تا حدودی موقعیت مناسبی دارد، اما در معیار ضریب نفوذ اینترنت ثابت به ازای هر ۱۰۰ نفر، جایگاه ایران در رده‌های پایین جدول جهانی قرار دارد.

• رگولاتوری: آسیب دیدن کابل‌های دریایی باعث افزایش پینگ بازی‌های آنلاین در سرورهای خاورمیانه شد
• سرویس‌های معروف هوش مصنوعی چینی کاربران ایرانی را تحریم کردند!
• گزارش اسپیدتست از سرعت اینترنت جهان در آگوست 2026؛ ایران از آمارها حذف شد

تأثیر غیرمستقیم تعرفه‌ها بر خدمات برخط دولتی و خدمات ابری

دبیر سندیکای صنعت مخابرات با بیان اینکه ارزان‌فروشی تعرفه اینترنت داده‌ها زنجیره خدمات ابری را هم زمین‌گیر می‌کند، تصریح کرد که فروش زیر قیمت تمام‌شده پهنای باند و خدمات پایه به کاربران نهایی، اقتصاد مراکز داده و بستر میزبانی وب و محتوای بومی را به صورت مستقیم تحت فشار مالی قرار می‌دهد.

او متذکر شد که یک دولت الکترونیک موفق و پایدار زمانی شکل می‌گیرد که مسیرهای تبادل داده میان نهادها و شهروندان کاملاً امن، پرسرعت، پایدار و بدون قطعی باشند. کاهش کیفیت ارتباطی و افت استانداردهای شبکه، سبب دلسردی و کاهش تمایل شهروندان و فعالان اقتصادی برای انجام تراکنش‌های برخط پیچیده می‌شود و پیاده‌سازی سرویس‌ها و تراکنش‌های آنی و اداری را با موانع اساسی روبه‌رو می‌سازد.