داده‌های سامانه پایش رادار کلودفلر از بروز اختلال در بخشی از درخواست‌های DNS ارسالی از ایران و زیرساخت اینترنت حکایت دارد. آمار رادار کلودفلر نشان می‌دهد نرخ خطای SERVFAIL در این درخواست‌ها به ۱۱.۵ درصد رسیده است.

اطلاعات منتشرشده در سامانه پایش رادار کلودفلر نشان می‌دهد بخشی از درخواست‌های DNS ارسال‌شده از ایران به سرویس عمومی این شرکت با خطا روبه‌رو شده‌اند. بر اساس این داده‌ها، ۱۱.۵ درصد از این درخواست‌ها پاسخ موفق دریافت نکرده و با خطای SERVFAIL مواجه شده‌اند. این خطا در روند پاسخ‌گویی سامانه نام دامنه ثبت شده است که درخواست‌های مربوط به دسترسی به دامنه‌های اینترنتی را پردازش می‌کند.

با عنایت به آخریناخبار داخلیاین آمار در شرایطی منتشر شده که گزارش‌هایی نیز درباره اختلال دسترسی به برخی دامنه‌های اینترنتی مطرح شده است. هم‌زمانی این گزارش‌ها، توجه به وضعیت زیرساخت نام دامنه و عملکرد آن را ضروری‌تر می‌کند. با این حال، صرف مشاهده خطای SERVFAIL به‌تنهایی منشأ یا علت بروز اختلال را مشخص نمی‌کند.

سهم خطاهای DNS در زیرساخت اینترنت ایران

سامانه نام دامنه یا DNS یکی از اجزای پایه‌ایاینترنتاست و کار آن تبدیل نام آشنای وب‌سایت‌ها به نشانی IP است که برای برقراری ارتباط با وب‌سایت یا سرویس اینترنتی به کار می‌رود. به همین دلیل، اختلال در عملکرد DNS می‌تواند روند دسترسی کاربران به وب‌سایت‌ها و خدمات آنلاین را با مشکل روبه‌رو کند.

بر اساس داده‌های منتشرشده ازسوی کلادفلر رادار درباره وضعیت درخواست‌های DNS و اختلال ایجاد شده در زیرساخت اینترنت ایران، ۷۹.۲ درصد درخواست‌های ثبت‌شده به سرویس عمومی 1.1.1.1 پاسخ موفق دریافت کرده‌اند. در مقابل، ۱۱.۵ درصد درخواست‌ها با خطای SERVFAIL روبه‌رو شده‌اند و سهم پاسخ‌های NXDOMAIN نیز ۹.۱ درصد بوده است.

خطای SERVFAIL زمانی ثبت می‌شود که سرور DNS نتواند درخواست را به‌درستی پردازش کند یا پاسخ نهایی را در اختیار کاربر بگذارد. چنین خطایی ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد؛ از جمله بروز مشکل در سرور، اختلال در ارتباطات، پیکربندی نادرست یا اشکال در زنجیره‌ای که دریافت و ارائه پاسخ DNS را بر عهده دارد. بنابراین، مشاهده این خطا به‌تنهایی علت دقیق اختلال را مشخص نمی‌کند و برای تشخیص منشأ آن باید وضعیت بخش‌های مختلف بررسی شود.

پاسخ NXDOMAIN نیز به این معناست که دامنه یا رکوردی که کاربر درخواست کرده، پیدا نشده است. با این حال، در برخی شرایط سیاست‌های محدودسازی دسترسی هم می‌توانند در شکل‌گیری چنین پاسخی نقش داشته باشند. ازاین‌رو، تفسیر پاسخ‌های NXDOMAIN نیز نیازمند بررسی زمینه و اطلاعات تکمیلی است و نمی‌توان تنها بر اساس مشاهده این پاسخ علت آن را قطعی دانست.

• سرنوشت حساب‌های گوگل کاربران پس از مرگ چه می‌شود؟
• هشدار معاون وزیر ارتباطات؛ تحریم‌ها ممکن است دامنه‌های ایرانی را از دسترس خارج کند
• چرا دامنه‌های جهانی سایت‌های ایرانی یکی‌یکی درحال مسدود شدن هستند؟
• فروش قسطی بسته‌های اینترنت هم از راه رسید!

روش تشخیص منشأ اختلال یا تعلیق دامنه

احسان چیت‌ساز، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزیر ارتباطات راه‌های فنی تشخیص منشأ اختلال و تعلیق دامنه‌های اینترنتی توضیح داده است. به گفته او، برای شناسایی محل و سطح تعلیق باید چند دسته اطلاعات در کنار یکدیگر بررسی شوند که شامل اطلاعات ثبتی دامنه، پاسخ سامانه DNS و نتیجه آزمون‌های دسترسی از شبکه‌های گوناگون در داخل و خارج از کشور است.

چیت‌ساز همچنین توضیح داده است که در لایه ثبت دامنه، دو وضعیت می‌تواند نشان دهد تعلیق در کدام سطح رخ داده است. وضعیت clientHold از سوی شرکت ثبت‌کننده دامنه اعمال می‌شود و serverHold را مدیر ثبت پسوند برقرار می‌کند. به این ترتیب، بررسی کد ثبت‌شده می‌تواند در تشخیص اینکه تعلیق از سوی کدام بخش صورت گرفته، کمک‌کننده باشد.

با این حال، مشخص‌کردن سطح تعلیق به‌تنهایی برای احراز علت و مبنای حقوقی آن کافی نیست. به گفته معاون وزیر ارتباطات، برای روشن‌شدن دلیل تعلیق باید اخطار شرکت ثبت‌کننده، اعلام مدیر ثبت پسوند یا دستور مرجع ذی‌صلاح نیز بررسی شود.

اختلال دسترسی همیشه به معنای اختلال DNS نیست

اهمیت این تفکیک در آن است که بروز مشکل هنگام بازکردن یک وب‌سایت، الزاماً به معنای وجود اختلال در زیرساخت DNS نیست. برای نمونه، ممکن است دامنه در سطح شرکت ثبت‌کننده یا مدیر ثبت پسوند تعلیق شده باشد؛ درحالی‌که در موارد دیگر، منشأ مشکل می‌تواند به زیرساخت DNS، مسیریابی یا ارتباطات شبکه مربوط باشد.

بنابراین، برای تعیین علت اختلال باید اطلاعات ثبتی دامنه، پاسخ‌های DNS و نتایج دسترسی از شبکه‌های مختلف با یکدیگر مقایسه شوند. چیت‌ساز در بخش دیگری از گفت‌وگو به تفاوت مقررات مربوط به ثبت دامنه با مقررات ناظر بر میزبانی وب و دیگر خدمات اینترنتی اشاره کرده است. به توضیح او، مقررات تحریمی آمریکا میان ثبت دامنه، میزبانی وب و سایر خدمات ارتباطی تفاوت قائل می‌شود.

• دبیر شورای عالی فضای مجازی: اینترنت ماهواره‌ای بومی ایران به‌زودی راه‌اندازی می‌شود
• وعده شرکت ارتباطات زیرساخت: ظرفیت پهنای باند اینترنت بین‌الملل ایران افزایش می‌یابد
• چین رکورد جهانی سرعت انتقال داده در فیبر نوری را شکست؛ ۳.۲ پتابیت بر ثانیه
• دبیر شورای عالی فضای مجازی: ظرفیت‌های فنی کنترل و محدودسازی استارلینک را داریم

سهم شبکه‌ها در درخواست‌های DNS

بررسی سهم درخواست‌های DNS در زیرساخت اینترنت ایران نیز نشان می‌دهد مشترکان XNET، شبکه مخابراتی، XNET و XNET بخش عمده درخواست‌های ثبت‌شده را به خود اختصاص می‌دهند. XNET و شماری از ارائه‌دهندگان اینترنت ثابت نیز سهمی از این درخواست‌ها دارند. با این حال، میزان درخواست‌های هر اپراتور به‌تنهایی معیار سنجش کیفیت یا میزان اختلال در شبکه آن نیست. برای ارزیابی دقیق‌تر باید نرخ پاسخ‌های موفق و خطاها در هر شبکه به‌صورت جداگانه اندازه‌گیری و با یکدیگر مقایسه شود.