خطوط نازکا، ژئوگلیف‌های باستانی و حیرت‌انگیز پرو، با قدمتی حدود دو هزار سال، هنوز هم با اشکال اسرارآمیز خود سوالات بسیاری را درباره هدف ساختشان در ذهن محققان برمی‌انگیزند.

در دشت‌های خشک و وسیع پرو، آثار هنری غول‌پیکری به نامژئوگلیف‌های نازکاهزاران سال است که چشم بینندگان را خیره کرده‌اند. با وجود کاوش‌های فراوان و کشف ژئوگلیف‌های جدید به کمک هوش مصنوعی، هدف نهایی از ساخت این خطوط رمزآلود همچنان محل بحث و بررسی است.

خطوط نازکا: ژئوگلیف‌های باستانی پرو

خطوط نازکامشهورترین ژئوگلیف‌های جهان هستند که قدمتشان به حدود ۲۰۰۰ سال پیش می‌رسد. این خطوط در مجموع بیش از ۱۳۰۰ کیلومتر طول دارند و شامل نقوش متنوعی از جمله انسان، حیوانات، اشکال هندسی، گیاهان و گل‌ها می‌شوند. مردم نازکا این طرح‌ها را بین سال‌های ۲۰۰ پیش از میلاد و ۵۰۰ پس از میلاد در تپه‌ها و دره‌های خشک ساحلی پرو ایجاد کردند، یعنی مدت‌ها قبل از اینکه خط و نوشتار در این منطقه رواج یابد. تعداد دقیق خطوط نازکا مشخص نیست، اما هزاران مورد از آن‌ها وجود دارد و حتی با کمک هوش مصنوعی همچنان ژئوگلیف‌های جدیدی کشف می‌شوند.

• ۲۰ واقعیت شگفت‌انگیز درباره خطوط نازکا؛ رازهای نقوش عظیم در دل بیابان پرو
• رازهای نازکا تمام نمی‌شود؛ ۲۴ خط جدید از دل بیابان بیرون آمد
• هوش مصنوعی طرح‌ های عجیبی را در خطوط نازکا شناسایی کرد

از اوایل قرن بیستم، زمانی که بررسی‌های رسمی این خطوط آغاز شد، دانشمندان در مورد هدف از ساخت آن‌ها به بحث و تبادل نظر پرداخته‌اند. اگرچه پاسخ قطعی هنوز مشخص نیست، متخصصان دلایل مختلفی را برای این ژئوگلیف‌های مشهور پیشنهاد کرده‌اند. آنا نیوس، استاد تاریخ هنر در دانشگاه نورث‌ایسترن ایلینوی، می‌گوید: «ایده‌های زیادی در مورد عملکرد و معنای آن‌ها وجود دارد. اگر ژئوگلیف‌های منطقه را با دقت بررسی کنید، سبک‌های مختلفی از آن‌ها را می‌بینید؛ برخی نسبتاً بزرگ‌تر و برخی کوچک‌ترند، بعضی روی تپه‌ها و برخی دیگر روی دشت‌ها قرار دارند. بعید است که یک توضیح واحد برای همه آن‌ها صدق کند.»

نظریه‌های متفاوت: از مسیرهای باستانی تا آیین‌های مذهبی

طیف وسیعی از نظریه‌ها در طول سالیان دراز برای کاربردهایخطوط نازکامطرح شده‌اند. برخی از این نظریه‌ها عجیب و غریب بوده، مانند فرودگاه فضایی برایموجودات فرازمینی. اما نظریه‌هایی که بیشتر بر پایه واقعیت هستند، این خطوط را به اعمال فرهنگی و مذهبی ربط می‌دهند. کارستن لمبرس، استاد تاریخ هنر در دانشگاه آوگسبورگ آلمان، اشاره می‌کند که نبود شواهد شفاهی یا مکتوب، پاسخ به این سوال را دشوار می‌کند و ممکن است کاربرد ژئوگلیف‌ها در طول زمان تغییر کرده باشد.

کارکرد اولیه: مسیرهای مسافرتی و محل‌های تجمع

یکی از نظریه‌ها این است که این خطوط در ابتدا برای علامت‌گذاری مسیرهای عبور مسافران و کاروان‌ها استفاده می‌شدند و بعدها به مکان‌هایی برای گردهمایی و جشن تبدیل شدند. در مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۶، محققان خاطرنشان کردند که برخی از ژئوگلیف‌های اولیه نازکا روی دامنه‌های تپه‌ها ساخته شده بودند، به نظر می‌رسید روی مسیرها قرار داشتند و «از فواصل قابل توجهی قابل مشاهده بودند.» این امر نشان می‌دهد که ژئوگلیف‌ها ممکن است برای نشانه‌گذاری مسیرهای سفر و تعیین مناطق مناسب برای اردوگاه‌های موقت استفاده شده باشند. این تیم تحقیقاتی پیشنهاد کرد که این نشانه‌ها بعدها به مکان‌هایی برای گردهمایی و جشن تبدیل شده‌اند.

ارتباط با ستارگان: آیا خطوط نازکا تقویم نجومی بودند؟

ایده دیگر این است که ژئوگلیف‌ها برای مطابقت با ردیف‌های نجومی و به عنوان نوعی تقویم مورد استفاده قرار می‌گرفتند. در دسامبر ۱۹۴۱، مورخ پل کوزوک این خطوط را بررسی کرد و دریافت که آن‌ها هم‌راستایی‌های نجومی دارند. پس از او، ریاضیدان ماریا رایش برای بیش از ۴۰ سالخطوط نازکارا مطالعه کرد تا بسیاری از ژئوگلیف‌ها را شناسایی کند که او معتقد بود با اجرام آسمانی رابطه نجومی دارند. با این حال، یک تیم تحقیقاتی مدرن در مقاله‌ای در سال ۲۰۲۱، پس از تجزیه و تحلیل ژئوگلیف‌ها، دریافت که تنها تعداد نسبتاً کمی از آن‌ها هم‌راستایی احتمالی با یک ستاره یا رویداد خورشیدی مانند انقلابین (solstice) داشتند.

• دانشمندان فسیل یک پرنده ۱۵۰ میلیون ساله با دندان‌های دایناسوری را کشف کردند!
• تصور اشتباه ۲۰۰۰ ساله؛ چه کسانی ارتش سفالین چین را ساختند؟
• دو مجسمه عظیم رامسس دوم در مصر کشف شدند

این تیم نوشت: «نتایج نشان می‌دهد که ژئوگلیف‌ها، در مجموع، قطعاً نمی‌توانند به عنوان یک سیستم تقویمی تفسیر شوند.» اما کریستین ریشتر، محقق دانشگاه علوم کاربردی آلمان و نویسنده اصلی مقاله ۲۰۲۱، معتقد است که این موضوع ایده اهمیت نجومی خطوط نازکا را رد نمی‌کند. تحقیقات بعدی تیم ریشتر نشان داده است که حدود ۸ درصد از ژئوگلیف‌ها دارای نوعی هم‌راستایی قمری هستند و به گفته او، «به احتمال زیاداجرام آسمانیدر ایجاد این نقوش نقش داشته‌اند.»

تقدیم پیشکش و آیین‌های باروری

پیشکش‌هایی مانند سفال، خرچنگ، ذرت و گوشواره‌های ساخته شده از صدف‌های اسپوندیلوس (نوعی صدف خاری) نیز در سکوهای سنگی کم ارتفاع نزدیک برخی از ژئوگلیف‌ها، به ویژه آن‌هایی که به شکل ذوزنقه بودند، قرار داده می‌شدند. صدف‌های اسپوندیلوس معمولاً در شمال‌تر، در اکوادور یافت می‌شوند، اما در طول پدیده‌هایال‌نینومی‌توانند در جنوب‌تر، در پرو نیز ظاهر شوند. این صدف‌ها، در کنار خرچنگ و ذرت، معمولاً با آب و باروری مرتبط هستند.

نقش خطوط نازکا در تشریفات و همبستگی اجتماعی

برخی ازخطوط نازکابا یک خط واحد و بدون وقفه ساخته شده‌اند. این ویژگی آن‌ها را برای تشریفات راهپیمایی مناسب می‌سازد، چرا که مردم می‌توانستند به صورت تک‌نفره روی آن‌ها قدم بزنند. دارل ویلکینسون، استاد دین در دانشگاه دارتموث، می‌گوید که برخی از فعالیت‌های مرتبط با خطوط نازکا به تقویت حس اجتماع و برابری کمک می‌کرده است. به عنوان مثال، «راه رفتن روی خطوط یک فعالیت گروهی بود و شرکت در چنین راهپیمایی‌هایی احتمالاً حس همبستگی را در میان شرکت‌کنندگان ایجاد می‌کرد.» ویلکینسون خطوط نازکا را عاملی برای تحقق یک بیان نسبتاً برابرتر جامعه می‌داند.