ماهی زردرنگ بسیار نادری در نیویورک صید شد؛ احتمالی یک در میلیون!

زیست‌شناسان آمریکایی هنگام بررسی آب‌های دریاچه انتاریو، ماهی زردرنگ بسیار نادری را صید کردند که ظاهر غیرمعمولش حتی از رنگ‌های درخشان پاییزی هم چشمگیرتر است.

این ماهی به گونه بربوت (Burbot) تعلق دارد و به دلیل یک وضعیت ژنتیکی نادر به نام زانتوکرومیسم (Xanthochromism)، رنگ بدنش به زرد و نارنجی تغییر کرده است. سازمان خدمات ماهی و حیات وحش ایالات متحده (USFWS) این کشف را صیدی «یک در میلیون» توصیف می‌کند.

این نمونه ماه گذشته، در جریان بررسی معمول گونه‌های مهاجم آبزی در بندر اوسویگو (Oswego Harbor) در ایالت نیویورک صید شد. گروهی از زیست‌شناسان دفتر حفاظت از ماهی و حیات وحش دریاچه‌های بزرگ سازمان USFWS هنگام پایش این منطقه با ماهی‌ای روبه‌رو شدند که رنگ بدنش تفاوت چشمگیری با نمونه‌های معمول این گونه داشت.

بربوت با نام علمی Lota lota، ماهی آب شیرینی است که در رودخانه‌ها و دریاچه‌های سرد آمریکای شمالی، اروپا و آسیا زندگی می‌کند. این ماهی به‌طور متوسط بین ۱.۳ تا ۲.۳ کیلوگرم وزن دارد و بدن کشیده‌اش در نگاه اول بدون پولک به نظر می‌رسد؛ بااین‌حال، سطح بدن آن با پولک‌های بسیار ریز و تقریباً میکروسکوپی پوشیده شده است.

رژیم غذایی بربوت‌ها نیز با توجه به اندازه بدنشان تغییر می‌کند؛ نمونه‌های کوچک‌تر از زئوپلانکتون‌ها، یعنی جانداران ریز شناور در آب، تغذیه می‌کنند؛ اما ماهی‌های بزرگ‌تر به شکار ماهی‌های دیگر روی می‌آورند. این گونه به زندگی در آب‌های سرد سازگار شده و معمولاً بخش‌های عمیق‌تر دریاچه‌ها و رودخانه‌ها را برای زیستگاه خود انتخاب می‌کند.

چرا این ماهی به رنگ زرد و نارنجی درآمده است؟

رنگ غیرمعمول این نمونه حاصل یک وضعیت زیستی ژنتیکی به نام زانتوکرومیسم است. یک جهش ژنتیکی در این وضعیت، رنگدانه‌های طبیعی بدن ماهی را سرکوب می‌کند و به همین دلیل، ظاهر آن به‌جای رنگ‌های معمول خاکستری، زیتونی یا قهوه‌ای مایل به زرد، به طیف زرد و نارنجی درمی‌آید.

زانتوکرومیسم در ماهی‌های وحشی حتی از آلبینیسم و ملانیسم نیز کمتر مشاهده می‌شود؛ آلبینیسم با کاهش یا فقدان رنگدانه ملانین ارتباط دارد و ملانیسم به افزایش رنگدانه‌های تیره و سیاه منجر می‌شود. در مقابل، زانتوکرومیسم ظاهر زردرنگ و غیرمعمولی ایجاد می‌کند. همین تفاوت باعث شده نمونه کشف‌شده در نیویورک از نظر زیست‌شناختی بسیار جالب توجه باشد.

البته رنگ بدن تنها ویژگی غیرعادی این ماهی نیست؛ زیست‌شناسان سازمان زمین‌شناسی ایالات متحده (USGS) که هنگام بررسی و ثبت مشخصات آن حضور داشتند، متوجه شدند بدن ماهی به‌شدت لاغر است و نشانه‌هایی از وضعیت سلامتی نامناسب دارد. این موضوع باعث شد پژوهشگران آن را برای بررسی‌های تخصصی به دانشکده دامپزشکی دانشگاه کرنل (Cornell University College of Veterinary Medicine) بفرستند.

علت دقیق لاغری این نمونه هنوز مشخص نشده است؛ بااین‌حال، وضعیت جسمانی آن و عوامل ناشناخته‌ای که همچنان در کاهش جمعیت بربوت‌ها نقش دارند، اهمیت بررسی‌های بیشتر را افزایش داده‌اند.

چرا کشف این ماهی برای دانشمندان اهمیت دارد؟

اهمیت این کشف فقط به رنگ غیرمعمول ماهی محدود نمی‌شود. بربوت گونه‌ای بومی در منطقه دریاچه‌های بزرگ آمریکای شمالی محسوب می‌شود، اما جمعیت آن در دریاچه انتاریو بسیار پایین است. این ماهی معمولاً در آب‌های عمیق‌تر و خنک‌تر از آب‌های بندر اوسویگو زندگی می‌کند؛ بنابراین پیدا کردن آن در این بندر نیز اتفاقی غیرمعمول به شمار می‌رود.

طبق اعلام سازمان USFWS، این نمونه نخستین بربوتی است که در جریان بررسی‌های رسمی شیلات در بندر اوسویگو ثبت شده است. البته پیش‌تر چند مورد صید این گونه توسط ماهیگیران محلی گزارش شده بود.

این کشف همچنین توانایی برنامه شناسایی زودهنگام و پایش گونه‌های مهاجم آبزی سازمان USFWS را نشان می‌دهد. این برنامه با هدف شناسایی گونه‌های غیر بومی در بندرها، رودخانه‌ها و خلیجک‌های منطقه دریاچه‌های بزرگ اجرا می‌شود. شناسایی سریع گونه‌های مهاجم اهمیت زیادی دارد؛ زیرا جمعیت این جانوران هنگام ورود اولیه به زیستگاه‌های جدید معمولاً بسیار محدود است و تشخیص زودهنگام آن‌ها فرصت مناسبی برای جلوگیری از گسترش و حذفشان در اختیار مدیران شیلات قرار می‌دهد.

برای افزایش احتمال شناسایی این گونه‌ها، پژوهشگران از چند روش مختلف استفاده می‌کنند که شامل ماهیگیری الکتریکی، تورهای مخصوص Fyke-net و Gill-net و همچنین بررسی DNA محیطی (eDNA) می‌شود. روش اخیر به دانشمندان اجازه می‌دهد با بررسی نمونه‌های آب و شناسایی آثار ژنتیکی باقی‌مانده از جانوران، حضور گونه‌های مختلف را بدون نیاز به مشاهده مستقیم آن‌ها تشخیص دهند.

نکته جالب اینجاست که بیشتر ماهی‌هایی که در جریان این بررسی‌ها صید می‌شوند، گونه‌های بومی و شناخته‌شده منطقه هستند.

بااین‌حال، شناسایی گونه‌های بومی کمیاب نشان می‌دهد این برنامه توانایی پیدا کردن جانورانی را دارد که احتمال مشاهده آن‌ها بسیار پایین است. همین قابلیت می‌تواند به شناسایی گونه‌های مهاجم تازه‌وارد، حتی زمانی که جمعیت بسیار کوچکی دارند، کمک کند.

سازمان USFWS در توضیح اهمیت این کشف می‌گوید پیدا کردن یک گونه بومی «یک در میلیون» نشان‌دهنده ترکیبی از روش پایش مؤثر و البته کمی شانس است.

پژوهشگران امیدوارند بررسی این بربوت زردرنگ اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت جمعیت این گونه در سراسر حوضه آبریز دریاچه‌های بزرگ فراهم کند. نتایج آزمایش‌های دانشکده دامپزشکی دانشگاه کرنل می‌تواند در شناخت بهتر شرایط این ماهی و تصمیم‌گیری‌های آینده برای حفاظت از جمعیت آن مؤثر باشد.

صید یک ماهی با رنگی عجیب نه‌تنها به کشف یک وضعیت ژنتیکی بسیار نادر منجر شده، بلکه فرصتی برای کسب اطلاعات بیشتر درباره یکی از گونه‌های بومی دریاچه‌های بزرگ آمریکا فراهم کرده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.