تاکنون چند آزمایش موشک استارشیپ اسپیس‌ایکس با شکست مواجه شده‌اند؟

در اواخر سپتامبر ۲۰۲۶، فضاپیمای استارشیپ شرکت اسپیس‌ایکس برای نخستین بار وارد مدار زمین شد و ۲۶ ماهواره استارلینک را در فضا مستقر کرد. این موفقیت به‌عنوان گامی مهم در تحقق جاه‌طلبی‌های فضایی اسپیس‌ایکس مورد استقبال قرار گرفت.

با این حال، این جشن چندان دوام نیاورد؛ زیرا نقص یکی از موتورها باعث شد مأموریت اندکی پس از ورود به مدار به پایان برسد. این اختلال مانع از اجرای برنامه اصلی برای تکمیل شش دور گردش به دور زمین شد و مأموریت فاصله زیادی با هدف ۱۰ ساعته خود داشت.

چنین نتیجه‌ای با سابقه برنامه استارشیپ چندان بیگانه نیست. رویکرد اسپیس‌ایکس بر پایه شکست سریع و یادگیری سریع شکل گرفته و این شرکت ناکامی‌های برنامه را فرصتی برای پیشرفت می‌داند. بسته به میزان سخت‌گیری در تعریف موفقیت و شکست، از میان ۱۴ پرتاب انجام‌شده، بین ۴ تا ۱۱ مورد را می‌توان ناموفق ارزیابی کرد.

این روند از نخستین پرواز آزمایشی استارشیپ در آوریل ۲۰۲۳ آغاز شد؛ زمانی که موشک حدود ۱۰۵ کیلومتر پیش از رسیدن به ارتفاع موردنظر برای صعود در جو زمین منفجر شد. ایلان ماسک پس از آن پرتاب آتشین در شبکه اجتماعی ایکس به تیم اسپیس‌ایکس تبریک گفت و نوشت

به تیم اسپیس‌ایکس بابت پرتاب آزمایشی هیجان‌انگیز استارشیپ تبریک می‌گویم! برای پرتاب آزمایشی بعدی چیزهای زیادی یاد گرفتیم.

با توجه به دستاوردهای اسپیس‌ایکس تاکنون، مخالفت با منطق این شرکت چندان آسان نیست. بر اساس داده‌های مؤسسه تحلیلی برایس‌تک، اسپیس‌ایکس در سال ۲۰۲۵ مسئول انجام ۸۵ درصد از تمام پرتاب‌های فضاپیماها در جهان بود و بیش از نیمی از پرتاب‌های مداری دنیا را به خود اختصاص داد.

از سوی دیگر، طبق اطلاعات ردیاب ماهواره‌ای اوربیتال رادار، استارلینک در حال حاضر حدود ۹۸۰۰ ماهواره فعال در مدار دارد که بیش از نیمی از مجموع ماهواره‌های فعال جهان را تشکیل می‌دهند.

استارشیپ بزرگ‌ترین و قدرتمندترین موشکی محسوب می‌شود که تاکنون ساخته شده و ظرفیت حمل محموله آن پنج برابر موشک فالکون ۹ اسپیس‌ایکس است. این قابلیت برای تحقق برنامه‌های بلندپروازانه شرکت اهمیت زیادی دارد؛ از جمله ایجاد منظومه‌ای متشکل از یک میلیون ماهواره، اجرای مأموریت‌های قمری ناسا و تحقق رؤیای ایلان ماسک برای ایجاد مستعمره انسانی در مریخ.

با برنامه‌ریزی برای پرتاب بعدی در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶، به‌زودی مشخص خواهد شد که آیا مأموریت سپتامبر نشانه پیشرفت است یا مقدمه‌ای برای اضافه شدن ناکامی‌های تازه به کارنامه استارشیپ.

تاریخچه‌ای پر فراز و نشیب

ارزیابی میزان موفقیت پروژه استارشیپ کار ساده‌ای نیست. اگرچه برخی مأموریت‌ها را می‌توان به‌وضوح در دو دسته موفق و ناموفق قرار داد، بسیاری از آن‌ها در محدوده‌ای میان این دو وضعیت قرار می‌گیرند.

استارشیپ هنوز نتوانسته یک موشک کاملاً قابل استفاده مجدد بسازد که توانایی انجام مأموریت به مقصد مریخ و فراتر از آن را داشته باشد. با وجود این، پیشرفت در چنین پروژه عظیمی از ابتدا به‌صورت تدریجی پیش‌بینی می‌شد. بنابراین، منطقی‌تر است که هر مأموریت را بر اساس اهداف و معیارهای اختصاصی خودش ارزیابی کنیم.

آغاز فعالیت استارشیپ چندان امیدوارکننده نبود. نخستین پرواز آزمایشی این موشک تنها چند دقیقه پس از برخاستن با انفجار پایان یافت. در دومین پرواز، تقویت‌کننده مرحله اول از فضاپیما جدا شد، اما در نهایت هر دو بخش با انفجار از بین رفتند.

پنج ماه بعد، سومین پرواز آزمایشی توانست بخش زیادی از اهداف خود را محقق کند و به ارتفاع حدود ۲۳۳ کیلومتری برسد؛ اما فضاپیما هنگام بازگشت به زمین متلاشی شد.

پس از آن، اسپیس‌ایکس دو پرتاب موفقیت‌آمیز پیاپی انجام داد. نقطه اوج این دستاوردها زمانی رقم خورد که برج پرتاب توانست تقویت‌کننده مرحله اول استارشیپ را با بازوهای مکانیکی خود در هوا مهار کند.

متأسفانه پس از این موفقیت‌ها، دوره دیگری از مشکلات آغاز شد. در ششمین آزمایش، اسپیس‌ایکس از اجرای برنامه تحسین‌شده مهار فضاپیما با بازوی مکانیکی صرف‌نظر کرد و در نهایت تقویت‌کننده سوپر هوی را در خلیج مکزیک به سقوط رساند.

دو ماه بعد، استارشیپ شماره ۷ تنها هشت دقیقه پس از پرتاب بر فراز باهاما منفجر شد. این حادثه تحقیقات اداره هوانوردی فدرال آمریکا و دولت جزایر تورکس و کایکوس را به دنبال داشت.

هشتمین پرواز آزمایشی نیز با انفجار استارشیپ در فضا پایان یافت و باعث زمین‌گیر شدن هواپیماها در سراسر ایالت فلوریدا شد. این حادثه بار دیگر اداره هوانوردی فدرال آمریکا را به آغاز تحقیقات واداشت.

استارشیپ شماره ۹ پیشرفت‌های محدودی به همراه داشت، اما در ادامه کنترل خود را از دست داد و شروع به چرخش کرد. در نتیجه، اسپیس‌ایکس مجبور شد برنامه استقرار هشت ماهواره آزمایشی را لغو کند.

پس از این مجموعه حوادث، استارشیپ دو آزمایش نسبتاً موفق و از مهم‌ترین پروازهای خود را پشت سر گذاشت. در اوت ۲۰۲۵، این فضاپیما برای نخستین بار محموله‌ای از ماهواره‌های استارلینک را در فضا مستقر کرد. دو ماه بعد، اسپیس‌ایکس یازدهمین موشک استارشیپ را با موفقیت پرتاب و فرود آورد و توانست تمام اهداف اصلی آن مأموریت را محقق کند.

دوازدهمین آزمایش با پرتاب نسخه ارتقایافته استارشیپ V3 همراه بود. این مأموریت تعدادی از اهداف خود را محقق کرد، اما نقص موتور باعث سقوط موشک در خلیج مکزیک شد و تحقیقات تازه‌ای را از سوی اداره هوانوردی فدرال آمریکا به دنبال داشت.

در ژوئیه ۲۰۲۶، استارشیپ شماره ۱۳ موفق شد ۲۰ ماهواره جدید و قدرتمند استارلینک را در مدار مستقر کند، اما تقویت‌کننده مرحله اول هنگام فرود نتوانست به‌درستی روی محل موردنظر بنشیند.

با توجه به سابقه پرنوسان این پروژه، عملکرد نیمه‌موفقیت‌آمیز استارشیپ شماره ۱۴ را می‌توان بخشی از روند معمول این برنامه دانست.

شکست در مسیر رسیدن به ستاره‌ها؟

اگر هر مأموریت را بر اساس اهدافی که برای آن تعیین شده بود ارزیابی کنیم، بیشتر پرتاب‌های استارشیپ نتوانسته‌اند انتظارات را برآورده کنند. با این حال، اسپیس‌ایکس احتمالاً معتقد است که تمایل این شرکت به یادگیری از اشتباهات، نرخ واقعی شکست‌های پروژه را به عددی نزدیک به صفر می‌رساند.

پرسش مهم‌تر این است که آیا این برنامه با سرعت کافی از اشتباهات خود درس می‌گیرد تا بتواند با جاه‌طلبی‌های روزافزونش هماهنگ بماند یا خیر.

اگر پیش‌بینی‌های ایلان ماسک را معیار ارزیابی قرار دهیم، استارشیپ تاکنون کمتر از انتظارات ظاهر شده است. ماسک در سال ۲۰۲۵ پیش‌بینی کرده بود که احتمال فرود استارشیپ روی مریخ در سال ۲۰۲۶ حدود ۵۰ درصد خواهد بود.

از آنجا که پنجره پرتاب مأموریت‌های مریخ تنها هر ۲۶ ماه یک‌بار باز می‌شود و فرصت بعدی در نوامبر امسال به پایان می‌رسد، می‌توان حدس زد که اسپیس‌ایکس در تحقق این پیش‌بینی با چه نتیجه‌ای روبه‌رو شده است.

البته ایلان ماسک به ارائه وعده‌های بلندپروازانه و گاهی تحقق‌نیافته شهرت دارد و چنین اتفاقاتی در پایگاه فضایی استاربیس چندان غیرمنتظره نیست.

اوایل سال جاری میلادی، ناسا اعلام کرد که برنامه استارشیپ دست‌کم دو سال از جدول زمانی اولیه عقب افتاده است. این تأخیر از سال ۲۰۲۱ آغاز شد؛ زمانی که ناسا موشک اسپیس‌ایکس را برای انتقال فرودگر مأموریت آرتمیس به سطح ماه انتخاب کرد.

با توجه به برنامه چین برای رسیدن به ماه تا پایان این دهه، فشار بر ناسا و اسپیس‌ایکس روزبه‌روز افزایش می‌یابد. ناسا امیدوار است در سال ۲۰۲۸ بار دیگر فضانوردان را به ماه بازگرداند. برای تحقق این هدف، استارشیپ باید ضرب‌الاجل مأموریت آرتمیس ۳ در تابستان ۲۰۲۷ را رعایت کند.

علاوه بر نقش استارشیپ در تحقق رؤیای سفر به مریخ، بلندپروازانه‌ترین پروژه‌های اسپیس‌ایکس نیز برای کاهش هزینه‌ها به این موشک وابسته هستند.

برای مثال، طرح پیشنهادی اسپیس‌ایکس برای ایجاد منظومه‌ای متشکل از یک میلیون ماهواره مرکز داده با نام استارمایند، بدون استفاده از موشکی با ظرفیت حمل بالا و قابلیت استفاده مجدد امکان‌پذیر نخواهد بود.

آزمایش ۱۳ نوامبر فرصت دیگری برای ارزیابی میزان پیشرفت اسپیس‌ایکس فراهم می‌کند؛ به‌ویژه با توجه به اهداف بزرگی که این شرکت دنبال می‌کند.

ایلان ماسک در جریان تماس مالی سه‌ماهه سوم اعلام کرد که اسپیس‌ایکس قصد دارد در این آزمایش، هم خود فضاپیما و هم تقویت‌کننده آن را بازیابی کند. او گفت

این نخستین باری خواهد بود که یک وسیله پرتاب مداری به‌طور کامل بازیابی می‌شود.

ماسک همچنین در همان نشست درباره احتمال موفقیت مأموریت گفت

احتمال موفقیت این مأموریت بیشتر از احتمال شکست آن است.

با وجود این پیش‌بینی خوش‌بینانه، سابقه پروازهای استارشیپ ممکن است تصویر متفاوتی از نتیجه آزمایش بعدی ارائه دهد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.