باستان‌شناسان می‌گویند چیزی پشت دیوارهای مقبره توت‌عنخ‌آمون پنهان است

توت‌عنخ‌آمون با وجود جایگاهش به‌عنوان یکی از فرعون‌های مصر، در مقبره‌ای غیرمعمول و کوچک دفن شد.

از سال ۱۹۲۲، زمانی که هاوارد کارتر برای نخستین بار وارد مقبره شد و در فضای داخلی آن درخشش طلا را در همه‌جا مشاهده کرد، آرامگاه توت‌عنخ‌آمون همواره مورد بررسی قرار داشته است. با این حال، نکته‌ای که ذهن کارتر را درگیر کرده بود، سال‌ها در هاله‌ای از ابهام باقی ماند.

کارتر احتمال می‌داد که این فرعون جوان تنها شخصیت سلطنتی دفن‌شده در این مجموعه نباشد. او تصور می‌کرد شاید پشت یکی از دیوارهای نقاشی‌شده، اتاق یا فرد دیگری قرار داشته باشد و خود دیوار نیز نشانه‌هایی از این راز را در خود حفظ کرده باشد.

هاوارد کارتر در کتاب The Tomb of Tutankhamun که در سال ۱۹۲۳ منتشر کرد، به برخی ویژگی‌های غیرعادی مقبره اشاره کرد که نمی‌شد به‌سادگی از کنارشان گذشت. ورودی مقبره توت‌عنخ‌آمون که با شماره KV62 ثبت شده، در مقایسه با آرامگاه‌های دیگر در دره پادشاهان اندازه‌ای غیرمعمول داشت. طراحی آن با معماری دودمان هجدهم پادشاهی نوین، دوره‌ای که توت‌عنخ‌آمون یکی از آخرین فرعون‌های آن بود، همخوانی داشت؛ اما همین ویژگی‌های متفاوت باعث شد کارتر احتمال دهد که شاید اتاق دیگری یا حتی مومیایی فردی دیگر در پشت آن پنهان باشد.

مصرشناسان نیز سال‌ها این احتمال را بررسی کرده‌اند که آیا برداشت کارتر درست بوده است یا خیر. از اواخر سال ۲۰۲۳ تا اوایل ۲۰۲۴، شورای عالی آثار باستانی مصر به گروهی باستان‌شناسی به سرپرستی ممدوح الدماطی، وزیر پیشین آثار باستانی، اجازه داد بررسی‌های تازه‌ای انجام دهد. اعضای این گروه احتمال دادند برخی ویژگی‌های مبهم مقبره می‌تواند به دفن نفرتیتی، نامادری توت‌عنخ‌آمون، ارتباط داشته باشد.

نشانه‌هایی از نفرتیتی

ارتباط میان توت‌عنخ‌آمون و نفرتیتی پیش از این نیز بر اساس شواهد مختلف مطرح شده بود. ماسک مرگ طلایی و مشهور توت‌عنخ‌آمون دارای کارتوش آنخ‌خپروره نفرنفروآتن است؛ نام سلطنتی‌ای که به نفرتیتی نسبت داده می‌شود، زمانی که او در کنار آخناتون، فرعونی که تلاش کرد ساختار سنتی خدایان مصر را کنار بزند، به مقام هم‌فرمانی رسید.

برخی پژوهشگران معتقدند مقبره با عجله تغییراتی پیدا کرده تا با هویت توت‌عنخ‌آمون مطابقت داده شود. مسئله کارتوش‌ها نیز سرنخ دیگری ارائه می‌کند. در برخی تصاویر، صحنه دفن توت‌عنخ‌آمون به دست جانشینش، آی، روی تصاویر قدیمی‌تری نقاشی شده که در آنها توت‌عنخ‌آمون در حال دفن نفرتیتی بوده است.

شخصیت‌های منقش‌شده روی دیوار شمالی نیز ممکن است سرنخ دیگری باشند. مقایسه چهره آنها با تندیس‌های شناخته‌شده نفرتیتی شباهت بسیار زیادی را نشان می‌دهد. این احتمال مطرح شده که نفرتیتی در قالب مردانه‌ای که در زندگی پس از مرگ به‌عنوان فرعون سمنخ‌کاره به خود می‌گیرد، در این صحنه به تصویر کشیده شده باشد.

ممدوح الدماطی در گزارش تازه منتشرشده خود با عنوان بررسی و ارزیابی باستان‌شناختی و ژئوفیزیکی ساختار و ریخت‌شناسی مقبره توت‌عنخ‌آمون KV62، آیا محل دفن نفرتیتی است؟ بخش چهارم، نوشت

تنها نفرتیتی در شکل نهایی و تجلی‌یافته خود به‌عنوان سمنخ‌کاره با این ویژگی‌ها مطابقت دارد؛ بنابراین تعجبی ندارد که تصاویر مربوط به مالکیت دیوار شمالی، نمای دقیق همین شخصیت را بازتولید کرده باشند.

حتی معماری خود مقبره نیز پرسش‌برانگیز است. در مقبره‌های سلطنتی فرعونی معمولاً هنگام خروج از اتاق تدفین، مسیر به سمت راست تغییر می‌کند، اما در مقبره توت‌عنخ‌آمون این مسیر به سمت چپ می‌رود. در معماری سنتی، گردش به راست برای مقبره پادشاهان مرد در نظر گرفته می‌شد. این تغییر غیرمعمول احتمال دیگری را ایجاد کرده است: شاید این مقبره در ابتدا برای یک زن طراحی شده بود. با این حال، هنوز مشخص نیست اگر اتاقی پنهان وجود داشته باشد، آیا نفرتیتی در آن دفن شده یا شخص دیگری.

جست‌وجوی اتاق‌های مخفی

گروه الدماطی تحقیقات خود را بر پایه مشاهدات نیکلاس ریوز ادامه داد. ریوز در سال ۲۰۱۵ با بررسی داده‌های حاصل از اسکن‌های سه‌بعدی به وجود احتمالی درهای مهروموم‌شده و فضاهای پنهان اشاره کرده بود. گروه جدید نیز اسکن‌های بیشتری از دیوارهای مقبره انجام داد.

در بیرون مقبره، از رادار نفوذکننده به زمین برای جست‌وجوی اتاق‌های احتمالی در زیر سطح استفاده شد. در داخل نیز روش‌هایی مانند توموگرافی مقاومت الکتریکی و اندازه‌گیری‌های ریزگرانشی برای شناسایی فضاهای خالی پشت دیوارها به کار رفت.

در زمان ساخت مقبره‌های سلطنتی، سازندگان گاهی مسیرهای ورودی را با آوار مسدود می‌کردند تا سارقان نتوانند به بخش‌های داخلی دسترسی پیدا کنند. به همین دلیل احتمال دارد دیوار غربی در برابر یکی از چنین ورودی‌های مسدودشده‌ای قرار گرفته باشد.

داده‌های راداری وجود فضاهایی در سوی دیگر دیوار را نشان دادند و این احتمال را به وجود آوردند که بقایای مصالح حاصل از ساخت مقبره پشت دیوار باقی مانده باشد. یافته‌های غیرعادی در بررسی‌های ریزگرانشی انجام‌شده در بیرون مقبره نیز با این فرضیه همخوانی داشت.

روی همین دیوار، نشانه مشکوک دیگری نیز وجود دارد؛ نقاشی‌ای که توت‌عنخ‌آمون را در جهان پس از مرگ به تصویر می‌کشد. این نقاشی در دوران باستان دو بار تغییر کرده است. در نسخه اولیه، نفرتیتی در قالبی مومیایی‌شکل و با هویت سمنخ‌کاره دیده می‌شد و توت‌عنخ‌آمون به‌عنوان جانشین زنده او حضور داشت. بعدها فردی نقاشی را تغییر داد تا توت‌عنخ‌آمون به‌عنوان فرد درگذشته نمایش داده شود.

هاوارد کارتر نیز بعدها به این دیوار آسیب زد و بخش‌هایی از آن را دوباره نقاشی کرد؛ اقدامی که احتمالاً با جست‌وجوی او برای یافتن ورودی یا اتاقی دیگر ارتباط داشت.

آیا مقبره نفرتیتی پنهان شده است؟

الدماطی احتمال می‌دهد KV62 بخشی از مجموعه‌ای بسیار بزرگ‌تر باشد و اتاق‌های دیگری پشت دیوارهای شمالی و غربی آن قرار گرفته باشند. اینکه یکی از این فضاها محل دفن نفرتیتی است یا نه، هنوز تنها یک احتمال محسوب می‌شود. کوچک بودن غیرعادی مقبره توت‌عنخ‌آمون نیز این فرضیه را تقویت کرده که آرامگاه فعلی شاید در اصل برای شخص دیگری ساخته شده باشد.

مرگ ناگهانی توت‌عنخ‌آمون در سنین پایین باعث شد فرصت کافی برای ساخت مقبره باشکوهی مشابه آرامگاه دیگر فرعون‌ها نداشته باشد. در کنار این دیدگاه، نظریه دیگری نیز مطرح شده است: شاید مقبره‌ها میان توت‌عنخ‌آمون و آی جابه‌جا شده باشند. بر اساس این فرضیه، KV62 ممکن بود ابتدا برای آی، مشاور توت‌عنخ‌آمون و جانشین بعدی او، کنار گذاشته شده باشد و مقبره بزرگ‌تری که آی در آن دفن شد، در اصل برای فرعون جوان در نظر گرفته شده بود.

زمان دقیق مرگ نفرتیتی نیز مشخص نیست، زیرا هیچ سندی درباره مرگ او پیدا نشده و مومیایی‌اش نیز تاکنون کشف نشده است. اگر KV62 واقعاً در ابتدا به‌عنوان مقبره نفرتیتی ساخته شده باشد، آنچه هاوارد کارتر در سال ۱۹۲۲ کشف کرد ممکن است تنها بخش کوچکی از مجموعه‌ای بسیار بزرگ‌تر باشد.

ممدوح الدماطی گفت

حتی اگر در نهایت مشخص شود که این مجموعه پنهان محل دفن خود نفرتیتی نبوده است، شواهد موجود بیش از پیش به ارتباط آن با خاندان سلطنتی عمارنه و حلقه نزدیک دربار آخناتون اشاره می‌کنند. این دوره همچنان یکی از اسرارآمیزترین بخش‌های تاریخ باستان مصر از نظر اسناد تاریخی و شواهد مربوط به تدفین به شمار می‌رود.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.