آیا نبوغ واقعاً با جنون ارتباط دارد؟ مطالعه‌ای تازه پاسخ می‌دهد

ارسطو زمانی گفته بود که هیچ ذهن بزرگی بدون اندکی جنون وجود نداشته است.

اگرچه این فرضیه چند هزار ساله با معیارهای علمی امروزی چندان قابل تأیید نیست، پژوهشگران همچنان به بررسی ارتباط میان خلاقیت هنری و علمی با سلامت روان علاقه دارند. هنرمندان مشهوری مانند ونسان ون گوگ در طول زندگی خود با مشکلات روانی دست‌وپنجه نرم کرده‌اند و حتی گوش خود را بریدند، اما چنین نمونه‌هایی صرفاً شواهدی موردی محسوب می‌شوند. پرسش اصلی این است که آیا شواهد علمی نیز وجود ارتباط میان نبوغ و مشکلات روانی را تأیید می‌کنند؟

پاسخ به این پرسش قدیمی، هدف اصلی پژوهش تازه‌ای بوده که با هدایت محققان مؤسسه ماکس پلانک برای زیبایی‌شناسی تجربی و مؤسسه کارولینسکا در سوئد انجام شده است. نتایج این مطالعه در نشریه روان‌پزشکی مولکولی انتشار یافت.

میریام اِی. موزینگ، پژوهشگر مؤسسه کارولینسکا و یکی از نویسندگان ارشد این تحقیق، در گفت‌وگو با مدیکال اکسپرس گفت

مدت‌هاست این تصور وجود دارد که نبوغ و جنون، به‌ویژه در حوزه‌های خلاقانه، با یکدیگر ارتباط دارند. بسیاری از هنرمندان مشهور نیز افرادی تصور می‌شوند که با مشکلات سلامت روان مواجه بوده‌اند. با وجود این، شواهد تجربی درباره وجود چنین ارتباطی هنوز نتایج یکسانی ارائه نمی‌دهند.

برای بررسی دقیق این ارتباط احتمالی، پژوهشگران به مجموعه داده‌ای بسیار گسترده نیاز داشتند. آن‌ها از اطلاعات دو نظرسنجی استفاده کردند که در سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۳ و ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ انجام شده بودند. این بررسی‌ها اطلاعات مربوط به سلامت روان ۱۴ هزار و ۶۵۸ دوقلوی سوئدی را در اختیار محققان قرار دادند؛ هرچند کمتر از نیمی از شرکت‌کنندگان در هر دو نظرسنجی حضور داشتند.

در نظرسنجی نخست، دستاوردهای هنری و علمی افراد ارزیابی شد و علائم روان‌پزشکی گزارش‌شده از سوی خود شرکت‌کنندگان و میزان گشودگی آن‌ها نسبت به تجربه‌های جدید نیز مورد بررسی قرار گرفت.

نظرسنجی دوم بر تفکر واگرا تمرکز داشت؛ توانایی ذهنی‌ای که به افراد کمک می‌کند برای مسائل پیچیده، راه‌حل‌های متنوع و متفاوت پیدا کنند. نویسندگان پژوهش در مقاله خود توضیح دادند

این تصور از نمونه‌های متعدد و غیرعلمی درباره افراد خلاق مشهوری سرچشمه می‌گیرد که شخصیت‌های نامتعارف و مشکلات روان‌پزشکی داشته‌اند؛ از ونسان ون گوگ و ارنست همینگوی گرفته تا ویرجینیا وولف و کامیل کلودل. برخی تحقیقات، از جمله مرورهای نظام‌مند و فراتحلیل‌ها، نشان داده‌اند که خلاقیت و مشارکت در فعالیت‌های خلاقانه ممکن است با افزایش خطر مشکلات سلامت روان ارتباط داشته باشد.

یکی دیگر از اهداف این مطالعه، بررسی نقش ژنتیک و محیط در شکل‌گیری این ارتباط بود. در این بخش، استفاده از اطلاعات دوقلوها اهمیت زیادی داشت. برای مثال، پژوهشگران با بررسی دوقلوهای همسان که ساختار ژنتیکی بسیار مشابهی دارند، توانستند تأثیر عوامل ژنتیکی و برخی عوامل محیطی مشترک را تا حد زیادی کنترل کنند و بررسی کنند که آیا ارتباط میان خلاقیت و سلامت روان همچنان باقی می‌ماند یا خیر.

تفاوت خلاقیت هنری و علمی در ارتباط با مشکلات روانی

نتایج نشان داد خلاقیت هنری با وضعیت نامطلوب‌تر سلامت روان ارتباط مثبت دارد؛ یافته‌ای که با نتایج برخی تحقیقات پیشین همخوانی نشان می‌دهد. اما خلاقیت علمی چنین ارتباط مشابهی را نشان نداد.

پژوهشگران برای توضیح این تفاوت، نظریه‌ای مطرح کردند که بر اساس آن، محیط‌های علمی ممکن است در برابر مشکلات سلامت روان انعطاف‌پذیری کمتری نسبت به فضاهای هنری داشته باشند. به همین دلیل، افراد دارای چنین مشکلاتی احتمالاً در محیط‌های علمی با موانع بیشتری روبه‌رو می‌شوند و فرایندهای انتخاب غیرمستقیم می‌توانند بر نتایج تأثیر بگذارند.

نکته جالب دیگر، ارتباط مثبت میان نشانه‌های افسردگی و ویژگی گشودگی نسبت به تجربه‌های جدید بود. این یافته نشان می‌دهد افرادی که شخصیت درون‌نگرانه‌تری دارند، ممکن است بیشتر به بررسی و زیر سؤال بردن هنجارها و قواعد اجتماعی تمایل نشان دهند.

پژوهشگران همچنین دریافتند که عوامل ژنتیکی در این ارتباط نقش قابل‌توجهی ایفا می‌کنند. پنگهائو شیا، نویسنده اصلی پژوهش از مؤسسه ماکس پلانک، در مصاحبه با مدیکال اکسپرس گفت

اگرچه مطالعه ما اهمیت نقش ژن‌ها را نشان داد، این موضوع به معنای بی‌اهمیت بودن عوامل محیطی نیست. بنابراین، همچنان باید توضیحات و عوامل دیگری را که ممکن است این ارتباط را شکل دهند، بررسی کنیم.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.