بریتانیا می‌خواهد خانه‌های بیشتری را به کمک دیتاسنترها گرم کند

دولت بریتانیا اعلام کرده ۹۰ میلیون پوند، معادل ۱۱۹ میلیون دلار، برای ساخت و ارتقای شبکه‌های گرمایشی اختصاص می‌دهد؛ شبکه‌هایی که گرمای اضافی تولیدشده در دیتاسنترها یا کارخانه‌ها را جمع‌آوری کرده و برای گرم کردن خانه‌ها و مصارف دیگر به کار می‌گیرند.

بر اساس اعلام وزارت امنیت انرژی و خالص صفر، بیش از ۷۵۰ هزار خانه با اجرای این طرح از گرمایش ارزان‌تر بهره‌مند خواهند شد. یکی از بخش‌های مهم برنامه نیز یک پروژه بزرگ گرمایشی است که در آن آب داغ از طریق تونلی در زیر رودخانه تیمز منتقل می‌شود.

برای این طرح ۴۱ میلیون پوند، معادل ۵۴ میلیون دلار، بودجه در نظر گرفته شده و این وزارتخانه می‌گوید پروژه موردنظر به‌تنهایی می‌تواند ۶۵۰ هزار خانه در لندن را با گرمای پاک تأمین کند. هدف آن است که وابستگی پایتخت به گاز کاهش یابد؛ رویکردی که نمونه‌های مشابه آن چندین دهه است در شهرهایی مانند کپنهاگ، آمستردام، وین و برلین اجرا می‌شود.

وب‌سایت رجیستر در سال ۲۰۲۳ نیز از طرحی خبر داده بود که قرار بود ۱۰ هزار خانه جدید در غرب لندن را به مزارع سرور نزدیک متصل کند تا گرمای تلف‌شده آنها برای گرم کردن منازل مورد استفاده قرار گیرد.

با توجه به سرعت بسیار پایین اجرای بسیاری از پروژه‌های عمرانی در بریتانیا، پرسش اصلی این است که چنین طرحی چه زمانی به مرحله اجرا می‌رسد. پروژه فاضلاب موسوم به ابرفاضلاب تیمز که به‌تازگی تکمیل شد، ۹ سال زمان برد و حدود ۵ میلیارد پوند، معادل ۶.۶ میلیارد دلار، هزینه داشت. همین سابقه این پرسش را ایجاد کرده که آیا تونل‌های موردنیاز برای پروژه گرمایشی واقعاً ساخته خواهند شد و هزینه نهایی آن چقدر خواهد بود.

انتقال آب داغ با شناورهای برقی

تا زمانی که تونل‌ها ساخته شوند، دولت می‌گوید آب داغ در مرحله نخست هر روز با شناورهای برقی از یک کارخانه پردازش پسماند در نزدیکی بکسلِی، در مسافتی حدود ۲۵ کیلومتر در امتداد رودخانه تیمز جابه‌جا خواهد شد. این ایده واکنش‌های انتقادی زیادی را در شبکه‌های اجتماعی به دنبال داشته است.

سخنگوی وزارت امنیت انرژی و خالص صفر توضیح داد که بودجه ۴۱ میلیون پوندی صرفاً به بخش مربوط به شناورها اختصاص دارد. انتظار می‌رود این قسمت از پروژه از سال ۲۰۲۸ فعالیت خود را آغاز کند، در حالی که دولت امیدوار است تونل‌ها در دهه ۲۰۳۰ آماده بهره‌برداری شوند. هنوز اطلاعاتی درباره هزینه ساخت این بخش از طرح منتشر نشده است.

موضوع دیگری که مطرح شده، میزان بهره‌وری استفاده از گرمای هدررفته دیتاسنترهاست. مؤسسه Uptime پیش‌تر اشاره کرده بود که دمای این گرما معمولاً برای کاربردهایی مانند گرمایش منازل کافی نیست و به همین دلیل باید از پمپ حرارتی استفاده شود؛ تجهیزی که خود به انرژی بیشتری نیاز دارد.

گزارشی که انجمن صنعتی TechUK در سال ۲۰۲۴ منتشر کرد، نشان می‌دهد نسل پنجم شبکه‌های گرمایشی می‌تواند با گرمای خروجی کم‌دما از دیتاسنترها کار کند. با این حال، بیشتر شبکه‌های فعال بریتانیا همچنان از سامانه‌های نسل سوم بهره می‌برند؛ فناوری‌هایی که بهره‌وری انرژی پایین‌تر و شدت انتشار کربن بیشتری دارند.

حمایت عمومی از استفاده از گرمای دیتاسنترها

با وجود این نگرانی‌ها، یک نظرسنجی نشان می‌دهد حدود ۶۰ درصد مردم بریتانیا معتقدند صدور مجوز ساخت دیتاسنترها باید به شرط انتقال گرمای اضافی آنها به خانه‌ها و کسب‌وکارهای اطراف انجام شود. همچنین ۶۲ درصد شرکت‌کنندگان گفته‌اند اگر یک پروژه در منطقه محل زندگی‌شان متعهد به اشتراک‌گذاری گرمای اضافی باشد، حمایت بیشتری از آن خواهند کرد.

این نظرسنجی را شرکت EnergiRaven انجام داده؛ شرکتی که در زمینه مشاوره بهره‌وری انرژی فعالیت می‌کند و خواستار آن است که تمام مزارع سروری جدید با ظرفیت بالاتر از یک مگاوات، زیرساخت لازم برای انتقال گرمای اضافی داشته باشند.

با ادامه بحث‌ها و اختلاف‌نظرها درباره توسعه دیتاسنترها، انتقال گرمای تلف‌شده می‌تواند راهی برای اپراتورها باشد تا ارزش این مراکز را برای جوامع محلی نشان دهند و حمایت عمومی بیشتری برای احداث تأسیسات جدید به دست آورند.

آلن هاوارد از گروه تحلیل فناوری Omdia گفت

گرمایش منطقه‌ای قطعاً برای هر جامعه‌ای یک مزیت محسوب می‌شود و برای دیتاسنترها نیز می‌تواند وجهه مثبتی ایجاد کند، زیرا برخی جوامع نسبت به پذیرش این مراکز تردید دارند. اطلاعات فعلی مشخص نمی‌کند که تمرکز پروژه بر استفاده از دیتاسنترهای موجود است یا تشویق و حمایت از ساخت مراکز جدید برای تأمین گرمای موردنیاز. هر اقدامی که بتواند وابستگی به گاز را کاهش دهد، یک دستاورد مثبت خواهد بود. هنوز برای اینکه این طرح را یک پروژه کامل بدانیم زود است و در حال حاضر بیشتر با یک ایده روبه‌رو هستیم. با این حال، تعهد دولت چشمگیر و مهم است، زیرا برای ایجاد چنین تغییرات گسترده‌ای و ارتقای سامانه‌ای که ظاهراً قدیمی و احتمالاً کم‌بازده است، حمایت دولتی اهمیت زیادی دارد.

هاوارد در گفت‌وگو با وب‌سایت رجیستر درباره ریسک‌های این طرح نیز گفت

از میان ریسک‌های متعدد چنین پروژه‌ای، چند مورد بیشتر از بقیه جلب توجه می‌کنند. چون پروژه تحت هدایت دولت است، روند اجرا و زمان‌بندی آن می‌تواند پیچیده و طولانی شود. اجرای مهندسی چنین طرح بزرگی، از انتقال روزانه آب داغ در مسافت ۲۵ کیلومتر با شناورهای برقی گرفته تا ساخت تونل در زیر تیمز، بدون شک با مجموعه‌ای از چالش‌ها روبه‌رو خواهد شد. اگرچه بودجه اختصاص‌یافته قابل‌توجه به نظر می‌رسد، تجربه واقعی پروژه‌های عمرانی پیچیده نشان می‌دهد هزینه‌ها به‌راحتی می‌توانند چندین برابر برآورد اولیه شوند.

وزارت امنیت انرژی و خالص صفر برای چند شبکه گرمایشی دیگر نیز سرمایه‌گذاری چند میلیون پوندی در نظر گرفته است. یکی از آنها توسعه شبکه موجود در سالیهال در منطقه میدلندز انگلستان است.

پروژه دیگری در منطقه ماربل آرچ لندن اجرا خواهد شد و قرار است ساختمان‌های اداری، خانه‌ها، هتل‌ها و کسب‌وکارهای اطراف خیابان آکسفورد را تحت پوشش قرار دهد.

طرح دیگری نیز در مناطق بکسلِی و گرینویچ لندن در دست اجراست که پس از تکمیل کامل می‌تواند ظرفیت تأمین گرمای موردنیاز حداکثر ۱۰۰ هزار خانه را داشته باشد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.