دانشمندان اثر انگشت‌های ۱۵ هزار ساله از یک تمدن فراموش‌شده پیدا کردند

دانشمندان روی مهره‌های گِلی باستانی، اثر انگشت‌هایی را شناسایی کرده‌اند که نشان می‌دهد این اشیا از نخستین زیورآلات ساخته‌شده توسط جوامع نوسنگی بوده‌اند.

۱۴۲ مهره گِلی باستانی که گروهی از پژوهشگران بررسی کرده‌اند، با وجود اندازه کوچکشان، می‌توانند برداشت ما از تاریخ جهان را تغییر دهند. این اشیا حدود ۱۵ هزار سال قدمت دارند و یافته‌های تازه درباره آن‌ها نشان می‌دهد جوامع نوسنگی هزاران سال زودتر از آنچه تصور می‌شد، ساخت اشیای تزئینی را آغاز کرده بودند.

قدیمی‌تر از سفال و ظروف گِلی

در پژوهشی که در مجله Science Advances منتشر شده، گروهی از پژوهشگران بین‌المللی چگونگی ساخت قدیمی‌ترین نمونه‌های شناخته‌شده گل خام برای تزئینات را بررسی کردند. این مهره‌ها حتی از کاربرد گل برای ساخت کاسه یا کوزه نیز قدیمی‌تر هستند و به شکارچی‌گردآورندگان فرهنگ ناتوفی در سرزمین امروزی فلسطین تعلق دارند.

این مهره‌ها از بسیاری جهات نمونه‌های اولیه جواهرات و دیگر وسایل تزئینی شخصی امروزی محسوب می‌شوند و نخستین نمونه شناخته‌شده از سنتی را تشکیل می‌دهند که بعدها در سراسر اوراسیای نوسنگی گسترش یافت.

پژوهشگران ۱۴۲ زیور شخصی را در پنج محوطه باستانی فلسطین پیدا کردند که قدمت آن‌ها بین ۱۵ هزار تا ۱۱ هزار و ۶۵۰ سال است. بررسی مهره‌ها همچنین نشان داد سازندگانشان از گروه‌های سنی مختلف بودند. نویسندگان پژوهش نوشتند

کودکان و بزرگسالان هر دو در ساخت این اشیا مشارکت داشتند و این آثار بازتاب‌دهنده شکل‌گیری بیان‌های نمادین تازه بودند که برخی از آن‌ها از فرم گیاهان الهام گرفته بودند. این یافته‌ها دیدگاه‌های تازه‌ای درباره سازمان اجتماعی تولید صنایع دستی و ظهور فعالیت‌های نمادین در آغاز یکجانشینی ارائه می‌کنند؛ تحولاتی که در نهایت مسیر گذار به زندگی نوسنگی در جنوب‌غربی آسیا را شکل دادند.

دانشگاه عبری اورشلیم اعلام کرد که مردم شام باستان، مدت‌ها پیش از پیدایش سفالگری یا کشاورزی، گل را با دست شکل می‌دادند. لوران داوین، پژوهشگر پسادکتری مؤسسه باستان‌شناسی دانشگاه اورشلیم، گفت

این کشف برداشت ما از رابطه میان گل، نمادگرایی و شکل‌گیری زندگی یکجانشین را کاملاً دگرگون می‌کند.

زیورآلاتی با الهام از گیاهان

گروه پژوهشی این زیورآلات را در چهار محوطه کشف کرد که زمانی محل زندگی مردم ناتوفی بودند؛ فرهنگی که از نخستین جوامع جهان به شمار می‌رود که بخش بزرگی از جمعیت آن به زندگی نسبتاً دائمی در یک مکان روی آوردند.

تمام این یافته‌ها از گل خام ساخته شده بودند و اندازه‌شان به‌راحتی در کف دست قرار می‌گرفت. سازندگان آن‌ها را به شکل استوانه، دیسک و بیضی درمی‌آوردند. بسیاری از مهره‌ها نیز با لایه‌ای از اُخرای قرمز پوشانده شده بودند. این روش که انگوب نام دارد، با صاف‌کردن لایه‌ای نازک از گل مایع روی سطح شیء انجام می‌شود و قدیمی‌ترین نمونه شناخته‌شده از استفاده از این تکنیک رنگ‌آمیزی در جهان محسوب می‌شود.

به گفته پژوهشگران، این مهره‌ها نشان می‌دهند یک انقلاب نمادین بسیار زودتر از آنچه تاکنون تصور می‌شد آغاز شده بود؛ زمانی که جوامع همچنان به شکار و گردآوری غذا می‌پرداختند و تازه در حال شکل‌دادن به سکونتگاه‌های دائمی بودند.

لئور گروسمن، استاد دانشگاه، گفت

این اشیا نشان می‌دهند تغییرات عمیق اجتماعی و شناختی از همان زمان در جریان بوده است. ریشه‌های دوره نوسنگی بسیار عمیق‌تر از چیزی است که پیش‌تر تصور می‌کردیم.

این اتفاق یک رویداد منفرد نبود، بلکه سنتی پایدار به شمار می‌رفت که پیش از استفاده کاربردی از گل شکل گرفته بود. پژوهشگران ۱۹ نوع متمایز از مهره‌ها را شناسایی کردند که بسیاری از آن‌ها ظاهر گیاهان مهم در زندگی مردم ناتوفی را تقلید می‌کردند؛ از جمله جو وحشی، گندم اِینکورن، عدس و نخود.

آثار الیاف گیاهی که روی برخی مهره‌ها باقی مانده بود، نحوه رشته‌کردن و پوشیدن آن‌ها را مشخص کرد. این شواهد نشان می‌دهد دنیای گیاهان برای مردم ناتوفی تنها منبع غذا نبوده و احتمالاً جایگاه فرهنگی و نمادین مهمی نیز داشته است.

پژوهشگران در مجموع ۵۰ اثر انگشت متعلق به کودکان، نوجوانان و بزرگسالان را روی مهره‌ها پیدا کردند. این شواهد برای نخستین بار به باستان‌شناسان امکان داد مستقیماً درباره سازندگان این زیورآلات باستانی اطلاعاتی به دست آورند.

برخی از این اشیا احتمالاً برای کودکان ساخته شده بودند. یکی از نمونه‌ها یک حلقه کوچک گِلی بود که قطر آن حتی به نیم اینچ، یعنی حدود ۱٫۳ سانتی‌متر، نمی‌رسید. پژوهشگران نوشتند

این یافته‌ها نشان می‌دهد ساخت زیورآلات فعالیتی مشترک و روزمره بوده که در یادگیری، تقلید و انتقال ارزش‌های اجتماعی از یک نسل به نسل بعد نقش داشته است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.