کشف یک قلعه رومی ممکن است افسانه‌ای ۱۷۰۰ ساله را به واقعیت تبدیل کند

کشف دژی رومی در ولز ممکن است واقعی بودن افسانه اردوگاه امپراتور را ثابت کند.

ماگنوس ماکسیموس، امپراتور روم که در قرن چهارم میلادی بر بریتانیا حکومت می‌کرد، نیروهایش را علیه پیکت‌ها و اسکات‌ها رهبری کرد. با این حال، نظریه‌ای درباره برپایی اردوگاه نظامی او در نزدیکی تپه فرنّی فاور در ولز، تاکنون تنها بر روایت‌های عامیانه تکیه داشت.

اکنون کشف سکه‌هایی متعلق به قرن چهارم و آثار دیگری در یک دژ رومی تازه‌شناسایی‌شده در پمبروکشر، نشان می‌دهد که این روایت قرون‌وسطایی ممکن است ریشه در واقعیت داشته باشد؛ کشفی که باستان‌شناسان را به هیجان آورده.

این دژ را دکتر مارک مِرونی، متخصص برجسته تاریخ روم در دانشگاه آکسفورد، شناسایی کرد. او سرپرستی کاوش‌هایی را بر عهده دارد که داستان ماگنوس ماکسیموس را بر اساس روایت کتاب مابینوگیون زنده می‌کند؛ مجموعه‌ای از داستان‌های حماسی قرون‌وسطایی که سرشار از اسطوره‌ها، جادو و رویدادهای شگفت‌انگیز هستند.

مرونی از کشف تنها محوطه نظامی رومی در نزدیکی مکانی که مابینوگیون برای حضور امپراتور مشخص کرده، ابراز هیجان کرد. او گفت

اگر ماگنوس ماکسیموس در آنجا حضور داشته، پس باید ارتشی هم در آن منطقه مستقر بوده باشد.

او افزود که این منطقه بسیار دورافتاده است، اما روایت تاریخی به شرقی‌ترین قله تپه‌های پرِسِلی اشاره می‌کند؛ جایی که محوطه تازه‌کشف‌شده در آن قرار دارد. به گفته او، وجود یک دژ مستحکم نظامی رومی که نیروهای کمکی در آن مستقر بودند، می‌تواند به حل معمای افسانه‌ای از مابینوگیون کمک کند؛ روایتی که نزدیک به ۱۷۰۰ سال دوام آورده است.

ارتباط دژ کشف‌شده با افسانه ماگنوس ماکسیموس

در داستان رؤیای مکسن وِلِدیگ، راویان قرون‌وسطایی از نام ولزی این امپراتور برای شرح چگونگی رسیدن او به قدرت استفاده کرده‌اند. بر اساس این روایت، ماگنوس ماکسیموس هنگام لشکرکشی‌های نظامی خود، اردوگاهی را در فرنّی فاور برپا کرد؛ قله‌ای به ارتفاع ۳۹۵ متر که شرقی‌ترین بخش تپه‌های پرِسِلی به شمار می‌رود.

تا پیش از این کشف، هیچ مدرک باستان‌شناختی معتبری از وجود اردوگاه نظامی موقت یا دژی رومی در قله فرنّی فاور یا دامنه‌های زیرین آن به دست نیامده بود. مرونی در سال ۲۰۲۴ میلادی، محوطه موردنظر را در فاصله حدود ۳.۵ کیلومتری جنوب‌غربی قله شناسایی کرد. تصاویر ماهواره‌ای پیش‌تر طرحی واضح از یک محوطه را در زمینی پوشیده از گیاهان نشان داده بودند. اندکی پس از بازدید از محل، توجه او به یک قطعه سفالینه رومی جلب شد که بعدها مشخص شد نخستین نمونه از مجموعه‌ای بزرگ از آثار باستانی آن منطقه بوده است.

با حمایت مالی دانشگاه آکسفورد و کمک‌های مردمی، یکی از چند مرحله کاوش برنامه‌ریزی‌شده در این محوطه به پایان رسیده است. نتایج این بررسی‌ها، فرضیه مرونی درباره ماهیت و اهمیت تاریخی محل را تأیید می‌کند.

مرونی تعریف کرد که پیش از آغاز کاوش، برادرش نیک با شوخی از او خواسته بود چند سکه پیدا کند تا نظریه ارتباط این محوطه با ماگنوس ماکسیموس را ثابت کند. او گفت

برادرم پس از بازگشت از کاوش از من پرسید که آیا این سکه‌ها به درد می‌خورند یا نه. وقتی آن‌ها را دیدم، به او گفتم که حتماً شوخی می‌کند. او دو سکه متعلق به اواخر قرن چهارم میلادی پیدا کرده بود.

مرونی این کشف را فرصتی جذاب برای بررسی ارتباط احتمالی میان آثار باستانی و روایت تاریخی دانست. او گفت

بسیار جالب است که تصور کنیم این دو سکه شاید با داستان مکسن ولدیگ، همان ماگنوس ماکسیموس، در کتاب مابینوگیون ارتباط داشته باشند؛ اثری ولزی که می‌توان آن را همتای اودیسه دانست.

یافته‌های باستان‌شناسی و اهمیت دژ رومی

مرونی از متخصصان برجسته دوره رومانوـ‌بریتانیایی به شمار می‌رود. از جمله کشفیات پیشین او می‌توان به شناسایی دو ویلای رومی در فورد، واقع در پمبروکشر، و کاتِسلو، در آکسفوردشر، اشاره کرد. او همچنین در سال ۲۰۲۲ میلادی مسیر یک جاده رومی را در امتداد دامنه جنوبی تپه‌های پرِسِلی شناسایی کرد؛ کشفی که باورهای پیشین درباره محدود بودن حضور رومی‌ها در مناطق دوردست ولز را به چالش کشید.

نتایج پژوهش‌های او در مجله فصلی آنتیکووس منتشر خواهد شد؛ نشریه‌ای که به باستان‌شناسی، هنر باستان و تاریخ اختصاص دارد. ماگنوس ماکسیموس همچنین یکی از موضوعات کتاب آینده مرونی با عنوان زندگی امپراتوران روم: از آگوستوس تا رومولوس آگوستولوس خواهد بود.

دژ تازه‌شناسایی‌شده حدود ۱۸۰ متر طول و ۱۵۰ متر عرض دارد و روی شیبی قرار گرفته که چشم‌اندازی گسترده بر مناطق اطراف فراهم می‌کند. احتمال می‌رود این مجموعه ظرفیت استقرار حدود ۵۰۰ سرباز را داشته باشد. کشف آن همچنین فرضیه‌های پیشین درباره روابط مسالمت‌آمیز قبیله بومی سلت در این منطقه با مهاجمان رومی را زیر سؤال می‌برد.

مرونی درباره شکل و ساختار دژ توضیح داد

این دژ از الگوی مشخصی شبیه ورق بازی پیروی می‌کند و گوشه‌های آن گرد هستند. همچنین، یک جاده عمود بر ساختار اصلی در محوطه دیده می‌شود.

آثار کشف‌شده تاکنون شامل یک قلم فلزی غیرمعمول از جنس آهن، قطعات فراوان سفال، حجم زیادی از کاشی‌های رومی و کف‌سازی‌های گسترده از خاک رس فشرده هستند؛ ویژگی‌هایی که در محوطه‌های نظامی روم باستان نیز مشاهده می‌شوند. حتی آثار شیارهای برجای‌مانده از چرخ ارابه‌ها نیز در این محل حفظ شده‌اند.

بررسی‌های ژئوفیزیکی وجود یک ساختمان مستطیلی در مرکز محوطه محصور و ساختمانی مستطیلی و بزرگ‌تر را بلافاصله در جنوب آن تأیید کرده‌اند. مرونی درباره اهمیت این چیدمان گفت

این آرایش با محل قرارگیری ساختمان فرماندهی که رو به شرق ساخته شده و در نتیجه به سمت دشمن قرار داشته، و همچنین خانه فرمانده سازگار است.

کشف این دژ و آثار مرتبط با آن می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره حضور نظامی روم در ولز و ارتباط احتمالی این حضور با روایت ماگنوس ماکسیموس ارائه دهد. اگر بررسی‌های بیشتر این ارتباط را تأیید کنند، یکی از افسانه‌های ماندگار تاریخ ولز ممکن است پشتوانه‌ای باستان‌شناختی پیدا کند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.