در اعماق یک دریاچه، شهری گمشده از مسیر جاده ابریشم پیدا شده است

شهر غرق‌شده جاده ابریشم، تاریخ گمشده آسیای مرکزی را آشکار می‌کند.

خورشید هنوز به‌تازگی طلوع کرده بود، اما الیزاوتا بودرووا، غواص ۴۲ ساله، برای شیرجه زدن در آب‌های سرد دریاچه ایسیک‌کول لحظه‌شماری می‌کرد؛ جایی که بقایای شهری پررونق از سده‌ها پیش در زیر آب مدفون مانده است.

اطلاعات اندکی درباره پیشینه این سکونتگاه وجود دارد. این شهر در مسیر باستانی تجارت میان چین و اروپا و در محدوده‌ای قرار داشت که امروزه زیر آب بزرگ‌ترین دریاچه قرقیزستان قرار گرفته است. همچنین هنوز مشخص نیست حدود ۸۰۰ سال پیش چه عاملی باعث زیر آب رفتن آن شده است.

بودرووا همراه با گروهی حدود ۲۰ نفره از دانشمندان در تلاش برای کشف گذشته این شهر است. یافته‌های این پژوهش می‌تواند برداشت پژوهشگران از تاریخ آسیای مرکزی و حتی مناطق فراتر از آن را تغییر دهد.

الیزاوتا بودرووا پیش از آنکه از قایق موتوری به درون آب شیرجه بزند، گفت

دید امروز چندان خوب نیست، اما امیدوارم همچنان بتوانیم مرزهای این سکونتگاه را پیدا کنیم.

این پروژه از سال ۲۰۲۴ آغاز شده و بودجه آن را آکادمی علوم روسیه تأمین می‌کند. این نخستین کاوش گسترده در این محوطه پس از کشف دوباره آن در قرن نوزدهم به شمار می‌رود.

نقطه‌ای ناشناخته در تاریخ

این سکونتگاه در مرکز مسیر تاریخی جاده ابریشم قرار داشته؛ شبکه تجاری مهمی که از قرن دوم پیش از میلاد تا اواسط قرن پانزدهم میلادی، چین را به دریای مدیترانه پیوند می‌داد.

با وجود آنکه قرقیزستان امروزی اغلب با اقوام کوچ‌نشین شناخته می‌شود، این سرزمین در طول تاریخ میزبان تمدن‌های گوناگونی بوده است. در میان آنها دودمان‌های ترک قرار داشتند که میان اروپا و چین به تجارت می‌پرداختند.

ماکسیم منشیکوف، مدیر اکتشاف که هدایت قایق را بر عهده داشت، گفت

این بخش از تاریخ در واقع یک نقطه کور به شمار می‌رود، با اینکه درست در قلب آسیای مرکزی قرار گرفته است.

او افزود

این دوره بخش بسیار مهمی از تاریخ بشر محسوب می‌شود، زیرا در قرون وسطی شرق و غرب را به یکدیگر پیوند می‌داد. جاده ابریشم فقط تاریخ یک منطقه خاص نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ سراسر اوراسیا به شمار می‌آید.

به نظر پژوهشگران، بخشی از جاده ابریشم که در زمان حیات این شهر از آن عبور می‌کرد، تحت کنترل قره‌خانیان قرار داشت؛ دودمانی ترک که از قرن نهم تا اوایل قرن سیزدهم میلادی بر بخش بزرگی از آسیای مرکزی فرمانروایی داشت.

نام و جمعیت این شهر همچنان مشخص نیست، اما محققان احتمال می‌دهند مساحت آن به حدود ۵ کیلومتر مربع می‌رسیده باشد.

کشف بقایای دو گورستان در این محوطه نیز نشان می‌دهد که آنها احتمالاً در دوره آغاز اسلامی‌شدن منطقه ساخته شده‌اند.

در میان آثار به‌دست‌آمده، بقایای یک ساختمان عمومی تزئین‌شده نیز دیده می‌شود که احتمال دارد مسجد، حمام عمومی یا مدرسه‌ای مذهبی بوده باشد.

شهری مانند پمپئی

غواصان پس از چند ساعت جست‌وجو در بستر دریاچه شور، با یافته‌های خود به خشکی بازگشتند. بقایای استخوان‌های حیوانات و قطعات سفال از جمله مهم‌ترین آثار به‌دست‌آمده بود.

ویکتور پوزدنیاکوف، غواص و دستیار آزمایشگاه در گروه اعزامی، گفت

استخوان‌هایی که پیدا شده‌اند به باستان‌شناسان کمک می‌کنند رژیم غذایی و سن بقایا را مشخص کنند و درباره نوع تغذیه مردمی که در این منطقه زندگی می‌کردند نیز اطلاعات به دست آورند.

او ادامه داد

سفال‌ها امکان تعیین تاریخ آثار و مشخص کردن دقیق‌تر دوره تقریبی آنها را فراهم می‌کنند. همچنین می‌توان فهمید این ظروف کجا، چگونه و با چه روشی ساخته شده‌اند.

در پایگاه تحقیقاتی، آثار کشف‌شده با دقت نگهداری، دسته‌بندی و ثبت می‌شوند. یکی از یافته‌ها یک ظرف ادرار مخصوص کودکان بود که در آسیای مرکزی به توواق معروف است.

ماکسیم منشیکوف هنگام اشاره به این شیء گفت

چنین ظرف‌هایی هنوز هم در آسیای مرکزی و قفقاز مورد استفاده قرار می‌گیرند.

او این وسیله را نشانه‌ای از زندگی روزمره ساکنان شهر در گذشته دانست. هرچند پژوهشگران از وجود این محوطه از قرن نوزدهم اطلاع داشته‌اند، بررسی نظام‌مند آن تنها طی سال‌های اخیر و با همکاری گروه‌های روسی و قرقیزی آغاز شده است.

پژوهشگران امیدوارند ادامه این مطالعات تصویر روشن‌تری از تاریخ آسیای مرکزی ارائه دهد.

منشیکوف گفت

می‌توان این پژوهش را با کاوش‌های پمپئی مقایسه کرد.

او با اشاره به شهری باستانی در نزدیکی ناپل که پس از فوران کوه وزوویوس در سال ۷۹ میلادی تا حد زیادی زیر خاکستر مدفون و حفظ شد، افزود

آنها تمدن و فرهنگی بسیار پیشرفته داشتند و طبیعت در یک لحظه همه چیز را نابود کرد.

هنوز مشخص نیست چه عاملی این شهر را به زیر آب‌های ایسیک‌کول برده است. یکی از فرضیه‌ها می‌گوید یک زمین‌لغزش باعث شده سکونتگاه به کف دریاچه فرو برود. نظریه دیگر احتمال می‌دهد شهر به‌تدریج بر اثر شکل‌گیری یک سد تکتونیکی زیر آب رفته باشد؛ پدیده‌ای طبیعی که ممکن است پس از وقوع زمین‌لرزه و مسدود شدن مسیر آب شکل گرفته باشد.

آندری استرلنیکوف، زمین‌شناس آکادمی علوم روسیه، گفت

علت محتمل این رویداد، یک فاجعه لرزه‌ای در گذشته بوده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.