ریشه‌های آلزایمر؛ آسیبی که شاید از خارج مغز آغاز شود

سلول‌های ایمنی مخرب در بیماری آلزایمر، احتمالا فرمان حمله خود را نه از درون مغز، بلکه از سلول‌های خارج آن دریافت می‌کنند.

پژوهشگران در مقاله‌ای که ۳ سپتامبر در نشریه Nature Neuroscience منتشر شد، گزارش دادند که سرکوب جمعیت کوچکی از سلول‌های ایمنی در گره‌های لنفاوی موش‌ها، از تخریب عصبی جلوگیری می‌کند. این یافته‌ها، امیدها برای درمان آلزایمر را از طریق دور زدن سدهای دفاعی نفوذناپذیر مغز افزایش می‌دهند.

سال‌هاست که محققان تمام توان خود را صرف کرده‌اند تا برای توقف آلزایمر، توده‌های سمی پروتئین‌هایی نظیر آمیلوئید و تاو را از مغز خارج کنند، اما موفقیت چندانی نداشته‌اند. با این حال، سیستم ایمنی نیز نقش مهمی در تخریب عصبی ایفا می‌کند؛ نقشی که تا پیش از این مشخص نبود آیا محافظتی است یا تهاجمی.

در سال ۲۰۲۳، دیوید هولتزمن، عصب‌شناس دانشکده پزشکی دانشگاه واشنگتن در سنت لوئیس و همکارانش نشان دادند که سلول‌های T سیستم ایمنی، در اطراف توده‌های پروتئین تاو تجمع می‌کنند؛ موضوعی که نشان‌دهنده نقش مخرب آن‌هاست. هولتزمن معتقد است جلوگیری از ورود این سلول‌ها به مغز، التهاب و آسیب‌های عصبی را کاهش می‌دهد.

با این وجود، پرسش اساسی این بود که این سلول‌های T در وهله اول چگونه به مغز راه پیدا می‌کنند؟ رودولف تانزی، متخصص ژنتیک عصبی در دانشکده پزشکی هاروارد (که در این مطالعه نقشی نداشته است) می‌گوید

سؤال بزرگ این بود که آیا سلول‌های T به‌طور منفعل وارد مغز می‌شوند یا از پیش برای این حمله تحریک و آماده شده‌اند؟

در طول فرایند آماده‌سازی، به سلول‌های T دستور داده می‌شود که گرد هم آمده و تکثیر شوند. فرماندهانی که این دستورات را صادر می‌کنند، سلول‌های دندریتیک نام دارند؛ سلول‌هایی که نشانه‌های تهدید (آنتی‌ژن‌ها) را دریافت کرده و آن‌ها را در اختیار پیاده‌نظام سلول‌های T قرار می‌دهند.

به گفته هولتزمن، تا پیش از این هیچ‌کس عملکرد سلول‌های دندریتیک گره‌های لنفاوی را در طول بیماری‌های تخریب‌کننده عصبی به‌دقت بررسی نکرده بود. بنابراین در این مطالعه، پژوهشگران دو گروه از موش‌های تراریخته (مبتلا به تخریب عصبی مرتبط با پروتئین تاو) را با یکدیگر مقایسه کردند؛ با این تفاوت که گروه دوم فاقد سلول‌های دندریتیک بودند.

سد کردن مسیر حمله

تخریب عصبی شبیه آلزایمر می‌تواند مغز را ویران کند (همان‌طور که در برش سمت چپ مغز یک موش دیده می‌شود). تحقیقات جدید نشان می‌دهند که این حمله احتمالا در گره‌های لنفاوی برنامه‌ریزی می‌شود (برش سمت راست، متعلق به موشی است که این حمله اولیه در آن مسدود شده است).

در دوران کهولت، مغز موش‌های فاقد سلول دندریتیک همچنان انباشته از پروتئین تاو بود؛ اما در مقایسه با گروه دیگر، در برابر تخریب عصبی مصون ماندند و در تست‌های شناختی (مانند لانه‌سازی) عملکرد بهتری داشتند.

مغز این موش‌ها همچنین حاوی سلول‌های T بسیار کمتری بود. هولتزمن تأکید می‌کند که این موضوع نشان می‌دهد توده‌های تاو به‌تنهایی عامل پیش‌برنده تخریب عصبی نیستند

بخش عمده‌ای از آسیب پروتئین تاو، ناشی از واکنش‌های التهابی پیرامون آن است.

البته وی خاطرنشان می‌کند که این نتایج باید در مغز انسان نیز آزمایش و اثبات شوند.

با وجود این نقش حیاتی، پژوهشگران سلول‌های دندریتیک معدودی را در مغز موش‌ها یافتند. در عوض، آن‌ها پروتئین‌های مغزی شبیه‌ساز تهدیدی را شناسایی کردند که به گره‌های لنفاوی سفر می‌کردند؛ دقیقا همان‌جایی که سلول‌های دندریتیک از آن‌ها برای فراخوانی سلول‌های T استفاده می‌کردند. این تیم تحقیقاتی در ادامه موش‌های جهش‌یافته‌ای را پرورش دادند که فرماندهان دندریتیک آن‌ها خلع‌سلاح شده بودند و دیگر توانایی صدور فرمان به سلول‌های T را نداشتند. در مغز این موش‌ها نیز سلول‌های T کمتری یافت شد و ساختار مغزی آن‌ها بهتر حفظ شده بود.

غیرفعال کردن مادرزادی سلول‌های دندریتیک در افراد مستعد آلزایمر، اقدامی منطقی و عملی نیست. با این حال، هولتزمن می‌گوید همکارانش در حال کار روی اهداف سلولی خاصی هستند که امکان سرکوب این فرایند را در بزرگسالی فراهم می‌کند. به گفته او، امید اصلی این پژوهش، دستیابی به درمانی برای زوال عقل است که گاوصندوق قفل‌شده سیستم عصبی (سد خونی-مغزی) را دور می‌زند

اگر این ایده با موفقیت همراه شود، دیگر نیازی نخواهد بود که برای درمان، داروها را به‌سختی وارد مغز کنید.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.