این زن درد و اضطراب را احساس نمی‌کند؛ جهش‌های ژنتیکی او شاید راهی برای کاهش رنج انسان‌ها نشان دهند

ناتوانی در احساس درد می‌تواند بسیار خطرناک باشد، اما شرایط نادر یک زن اکنون به پژوهشگران کمک می‌کند سازوکارهای ژنتیکی مرتبط با تنظیم درد را بهتر بشناسند.

ظهور روش‌های ژنتیکی جدید برای درمان درد، پرسش‌های اخلاقی مهمی را نیز به وجود آورده است. با این حال، یک متخصص اخلاق زیستی معتقد است چنین فناوری‌هایی در صورت ایمن و مؤثر بودن می‌توانند به میلیون‌ها نفری که با دردهای مزمن و ناتوان‌کننده زندگی می‌کنند کمک کنند.

وقتی جو کامرون در ۶۶ سالگی تحت عمل جراحی دست قرار گرفت، به پزشکان گفت پس از جراحی به داروی مسکن احتیاجی ندارد. دوجیت سریواستاوا، متخصص بیهوشی او، در ابتدا این ادعا را جدی نگرفت، اما چند ساعت بعد مشخص شد که کامرون هیچ دردی احساس نمی‌کند. او در نهایت درمانگاه بریتانیا را ترک کرد و تنها یک دوز معمول استامینوفن دریافت کرده بود؛ دارویی که پرستاران دست‌کم به دلیل دستورالعمل‌های پزشکی موظف بودند به او بدهند.

سریواستاوا که از این وضعیت شگفت‌زده شده بود، سوابق پزشکی کامرون را بررسی کرد و متوجه شد این اتفاق تازه‌ای نیست. او یک سال پیش نیز پس از تعویض مفصل ران از مصرف مسکن خودداری کرده بود و در تمام پرسش‌نامه‌های پزشکی، میزان درد خود را صفر اعلام کرده بود. سریواستاوا برای بررسی دقیق‌تر، کامرون را دوباره برای آزمایش فراخواند و نتیجه‌ای به دست آمد که حتی خود او نیز از آن بی‌خبر بود: بدن کامرون عملاً درد فیزیکی را تجربه نمی‌کرد.

کامرون به اختلال حساسیت‌ نداشتن به درد مبتلا تشخیص داده شد؛ اصطلاحی که مجموعه‌ای از وضعیت‌های مختلف ناشی از تفاوت‌های ژنتیکی را دربرمی‌گیرد. با این حال، ترکیب ژنتیکی او در میان موارد بررسی‌شده بسیار نادر و منحصربه‌فرد است. کمتر از یک دهه پس از انتشار نخستین مطالعه بالینی درباره وضعیت او، این ویژگی‌ها اکنون به پژوهشگران در طراحی نوعی کلید تنظیم ژنتیکی برای کاهش درد کمک کرده‌اند.

تبدیل جهش‌های ژنتیکی کامرون به یک روش درمانی ژنی می‌تواند در آینده شیوه مقابله با درد مزمن را برای میلیون‌ها انسان تغییر دهد. جیمز کاکس، متخصص ژنتیک در دانشگاه کالج لندن که ژنوم کامرون را بررسی کرده است، گفت

از نظر تئوری، ساخت یک درمان ژنی برای درد امکان‌پذیر است. با وجود این، هزینه بالای چنین درمان‌هایی می‌تواند دسترسی گسترده مردم به آن‌ها را برای سال‌ها به تعویق بیندازد. اکنون مسئله اصلی دیگر صرفاً امکان‌پذیری این فناوری نیست، بلکه این است که چه کسی به چنین درمانی دسترسی داشته باشد و مرز میان خاموش کردن درد مزمن و از بین بردن سامانه هشدار حیاتی بدن کجا قرار گیرد. شاید ناتوانی در احساس درد در نگاه اول مانند یک قدرت خارق‌العاده به نظر برسد و نداشتن درد مزمن قطعاً می‌تواند یک مزیت باشد، اما این وضعیت برای خود فرد نیز خطرهای جدی دارد. بدون درد، زندگی می‌تواند به مجموعه‌ای از آسیب‌های جسمی تبدیل شود که فرد متوجه آن‌ها نمی‌شود.

افرادی که از بدو تولد به ناتوانی مادرزادی در احساس درد مبتلا هستند، در دوران کودکی ممکن است بخش‌هایی از زبان خود را گاز بگیرند یا غذایی بیش از حد داغ بخورند و متوجه سوختگی دستگاه گوارش خود نشوند. وقتی پیام‌های درد وجود نداشته باشند، خطرهای روزمره می‌توانند صدمات شدیدی ایجاد کنند. بریدگی یا سوختگی کوچکی که فرد معمولاً فوراً احساسش می‌کند، ممکن است تنها زمانی مورد توجه قرار گیرد که خون یا بوی سوختگی آشکار شود.

درد چگونه در بدن شکل می‌گیرد؟

درد وظیفه محافظت از بدن در برابر آسیب را بر عهده دارد و این فرایند با چیزی به نام نوسیسپشن آغاز می‌شود. در این سازوکار، نورون‌های حسی ویژه آسیب‌های فیزیکی، حرارتی یا شیمیایی بافت را شناسایی کرده و پیام‌های مربوط به آن را از طریق نخاع به مغز می‌فرستند. با این حال، نوسیسپشن و درد یکسان نیستند. نوسیسپشن به شناسایی فیزیکی آسیب اشاره دارد، در حالی که درد تجربه‌ای پیچیده و شخصی است که هنگام پردازش این پیام‌ها در مغز شکل می‌گیرد.

دیوید بنت، استاد نورولوژی دانشگاه آکسفورد، گفت

درد در یک نقطه مشخص از مغز احساس نمی‌شود. بررسی‌های تصویربرداری مغزی نشان می‌دهند که هنگام تجربه درد، بخش‌های بسیار متعددی از مغز فعال می‌شوند و تصویر کلی بسیار پیچیده است.

به نظر می‌رسد زندگی کامرون فقط از درد فیزیکی خالی نیست. او ظاهراً اضطراب، هجوم آدرنالین و حتی افکار افسرده‌کننده را نیز بسیار کمتر از حالت معمول تجربه می‌کند. برخلاف برخی افراد دیگر که دچار ناتوانی در احساس درد هستند، کامرون در گیرنده‌های درد خود جهش ندارد. تفاوت اصلی در مسیرهایی قرار گرفته است که میزان ماده‌ای به نام آناندامید را در بدن تنظیم می‌کنند. آناندامید نوعی انتقال‌دهنده عصبی است که نامش از واژه‌ای در زبان سانسکریت به معنای شادی گرفته شده است.

بدن در شرایط معمول از آنزیمی به نام FAAH برای تجزیه اندوکانابینوئیدهایی مانند آناندامید استفاده می‌کند. این مواد به‌طور طبیعی در تنظیم درد و خلق‌وخو نقش دارند و بدن با کنترل مقدارشان تعادل داخلی را حفظ می‌کند.

کامرون در هر دو نسخه ژن FAAH دارای یک جهش است و در کنار آن، یک ریزحذف نادر نیز در توالی مجاور این ژن دارد که جیمز کاکس نام FAAH-OUT را برای آن انتخاب کرده است. FAAH-OUT نوعی RNA بلند غیرکدکننده است؛ بخشی از DNA در ابعادی مشابه یک ژن که به RNA رونویسی می‌شود، اما برخلاف ژن‌های معمولی، دستور ساخت پروتئین ارائه نمی‌دهد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که FAAH-OUT میزان فعالیت ژن FAAH را تنظیم می‌کند.

در بدن کامرون، عملکرد FAAH و FAAH-OUT هر دو دچار تغییر شده است. در نتیجه، مقدار زیادی آناندامید در بدن او باقی می‌ماند و حتی بدون وجود محرک‌های خاص، سطح این ماده بالا است. در مقاله‌ای که سال ۲۰۲۰ درباره کامرون در نیویورکر منتشر شد، وضعیت فیزیولوژیک او با فردی که به‌طور کامل تحت تأثیر ماری‌جوانا قرار گرفته مقایسه شده بود. با این حال، دیوید بنت توضیح داد که این تشبیه کاملاً دقیق نیست، زیرا کامرون از بدو تولد با این جهش‌ها زندگی کرده و تمام تجربه‌های یادگیری و نحوه شکل‌گیری ادراک درد او نیز در همین شرایط ژنتیکی شکل گرفته است. با وجود این، در مجموع می‌توان گفت شرایط او شباهت‌هایی با اثرات برخی ترکیبات کانابیس بر بدن دارد؛ از جمله کاهش درد و اضطراب و تغییر در خلق‌وخو.

تلاش برای ساخت کلید ژنتیکی درد

جیمز کاکس به همراه همکارانش تلاش کرده است با تقلید از ویژگی‌های ژنتیکی کامرون، از فناوری CRISPRi برای هدف قرار دادن پروموتر FAAH-OUT و ناحیه تقویت‌کننده آن موسوم به FAAH-AMP استفاده کند. این آزمایش توانست میزان بیان ژن FAAH را در سلول‌های انسانی آزمایشگاهی حدود ۵۰ درصد کاهش دهد.

کاکس گفت

وضعیت ایده‌آل این است که توانایی احساس درد حاد دست‌نخورده باقی بماند، اما درد مزمن خاموش یا بسیار ضعیف شود. او افزود که برنامه‌ریزی برای آزمایش‌های بالینی در حال انجام است.

هم‌زمان، برخی درمان‌های ژنی در مرحله پیش‌بالینی، از جمله روش‌هایی که شرکت نوپای ناوگا تراپیوتیکس در سن‌دیگو روی آن‌ها کار می‌کند، تلاش دارند بیان ژنی به نام SCN9A را کاهش دهند. هدف از این رویکرد آن است که پیام‌های درد پیش از رسیدن به نخاع مهار شوند.

کاکس و بنت که هر دو در زمینه SCN9A تحقیق کرده‌اند، تأکید دارند هدف این پژوهش‌ها از بین بردن کامل درد نیست، بلکه تمرکز اصلی بر درد مزمن است. هدف این است که شدت درد به سطحی طبیعی‌تر بازگردد، نه اینکه سامانه درد بدن به‌طور کامل از کار بیفتد.

بنت گفت

دست‌کم یک نفر از هر پنج نفر در جمعیت با درد مزمن زندگی می‌کند و این مشکل یکی از مهم‌ترین عوامل ناتوانی در جهان است. او اضافه کرد که مسکن‌های سنتی، از جمله داروهای مخدر و کانابینوئیدها، همیشه اثربخشی کامل ندارند و در عین حال می‌توانند خطر وابستگی و اعتیاد ایجاد کنند.

پرسش‌های اخلاقی درباره دستکاری ژنتیکی درد

گسترش سریع درمان‌های ژنتیکی، نگرانی‌های آشنایی را درباره احتمال استفاده نادرست از فناوری‌های زیستی نیز مطرح کرده است. برای نمونه، این پرسش مطرح می‌شود که اگر چنین فناوری‌هایی توسعه پیدا کنند، آیا ممکن است دولت‌های نظامی از آن‌ها برای ساخت سربازانی استفاده کنند که درد و اضطراب را احساس نمی‌کنند.

جنیفر بلومنتال-باربی، استاد اخلاق زیستی در کالج پزشکی بیلور در هیوستون که در پژوهش‌های ژنتیکی مورد بحث مشارکت ندارد، گفت

به نظر من باید درباره چنین احتمالاتی فکر کنیم. با این حال، نباید نگرانی‌های مربوط به سناریوهای بسیار دور و آینده‌نگرانه را بیش از اندازه بزرگ کنیم. چنین نگرانی‌های اغراق‌شده‌ای ممکن است باعث ایجاد محدودیت‌های سیاسی شود و روند تحقیقات را متوقف کند؛ در حالی که افراد واقعی همین حالا نیز از درد رنج می‌برند.

زندگی غیرمعمول جو کامرون در نهایت می‌تواند اطلاعات ارزشمندی در اختیار دانشمندان قرار دهد تا راه‌هایی ایمن‌تر برای کنترل درد پیدا کنند. اگر پژوهش‌ها موفق شوند بدون حذف کامل حس درد، شدت دردهای مزمن را کاهش دهند، این فناوری در آینده می‌تواند کیفیت زندگی میلیون‌ها نفری را که با درد مداوم و ناتوان‌کننده دست‌وپنجه نرم می‌کنند، بهبود دهد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.