نخستین ماهواره مرکز داده گوگل در فضا آنلاین شد و شعر گفت

ماهواره‌ای که نخستین واحد پردازش تنسور گوگل را به مدار زمین منتقل کرده، توسط شرکت پلنت لبز ساخته شده است.

نمونه آزمایشی مرکز داده فضایی پروژه سان‌کچر گوگل پس از پرتاب در اوایل ماه جاری، اکنون فعال شده و با ایستگاه‌های زمینی ارتباط برقرار می‌کند. این ماهواره همراه با بیش از ۱۰۰ فضاپیمای دیگر، به کمک موشک فالکون ۹ شرکت اسپیس‌ایکس به فضا فرستاده شد.

این فضاپیما چهار واحد پردازش تنسور (TPU) گوگل را حمل می‌کند و توانایی تولید حداکثر یک کیلووات برق را دارد. هدف از این مأموریت، فراهم‌کردن مقدمات ایجاد شبکه‌ای از ماهواره‌های نزدیک به یکدیگر است که بتوانند پردازش‌های سنگین هوش مصنوعی و استنتاج مدل‌ها را در مدار زمین انجام دهند. بااین‌حال، مصرف بالای انرژی پردازنده‌ها باعث شده ماهواره در هر نوبت تنها امکان روشن‌کردن یکی از آن‌ها را به مدت حدود ۲۰ دقیقه داشته باشد. این محدودیت، برقراری ارتباط میان فضا و ایستگاه‌های زمینی را که به‌خودی‌خود فرایندی پیچیده محسوب می‌شود، دشوارتر می‌کند.

پس از حدود سه هفته آزمایش و بررسی زیرسامانه‌های مختلف در مرحله راه‌اندازی اولیه، فضاپیما برای آغاز فعالیت آماده شد. مهندسان مستقر روی زمین در نخستین آزمایش عملیاتی خود طی این هفته، از مدل هوش مصنوعی جمّا ۴ متعلق به گوگل دیپ‌مایند که از پیش روی ماهواره نصب شده بود، خواستند یک هایکو درباره حضور در فضا بنویسد. نتیجه این درخواست چنین بود

سیاره آبی زیر پای من
جریان داده‌ها در سکوت جاری است
نور ستارگان هسته‌ام را تغذیه می‌کند.

گوگل اعلام کرد که مدل هوش مصنوعی را با مجموعه‌ای از اشعار کوتاه طنزآمیز درباره فضا نیز آزمایش کرده است. البته هدف مهم‌تر این آزمایش‌ها، بررسی توانایی ماهواره در گزارش شرایط مداری محیط اطراف خود بود.

سخنگوی گوگل در گفت‌وگو با تک‌کرانچ گفت

ماهواره طبق برنامه و با عملکردی عادی در حال فعالیت است.

برنامه آزمایشی ادامه‌دار این مأموریت، عملکرد تراشه‌ها را در شرایط تنش حرارتی و محیط دارای تشعشعات فضایی بررسی خواهد کرد. گوگل پیش‌تر واحدهای پردازش تنسور خود را در شتاب‌دهنده‌های ذرات روی زمین به‌طور گسترده آزمایش کرده بود، اما اکنون باید تأثیر واقعی تشعشعات فضایی بر سخت‌افزار و پردازنده‌های آن‌ها را ارزیابی کند.

تابش‌های فضایی ممکن است باعث بروز پدیده‌ای به نام تغییر بیت شوند؛ اتفاقی که در آن مقدار ذخیره‌شده در حافظه رایانه تغییر می‌کند. این مسئله می‌تواند بدون فعال‌کردن ابزارهای نظارتی معمول، موجب خراب‌شدن داده‌ها شود.

آزمایش‌های زمینی نشان داده بودند که تأثیر تشعشعات بر پردازش استنتاجی مدل‌های هوش مصنوعی احتمالاً ناچیز خواهد بود، اما فرایند آموزش مدل‌ها بیشتر در معرض این مشکل قرار دارد. اکنون تیم گوگل فرصت دارد این شرایط را در محیط واقعی فضا بررسی کند، نه صرفاً در قالب شبیه‌سازی‌های آزمایشگاهی.

در صورت موفقیت‌آمیز بودن عملکرد پردازنده‌های نصب‌شده روی این ماهواره، مرحله بعدی پروژه شامل پرتاب دو ماهواره دیگر مجهز به تراشه‌های پیشرفته در سال ۲۰۲۷ خواهد بود. این فضاپیماها از ظرفیت تولید برق بیشتری برخوردار خواهند شد و امکان برقراری ارتباطات نوری میان ماهواره‌ها را نیز به نمایش خواهند گذاشت.

پروژه سان‌کرچر گوگل در مقایسه با دیگر طرح‌های ساخت مراکز داده فضایی، رویکرد متفاوتی دارد. این پروژه بر ایجاد ارتباطات پرسرعت میان ماهواره‌ها تمرکز کرده تا امکان اجرای هماهنگ و توزیع‌شده پردازش‌های سنگین فراهم شود. مراکز داده فضایی اسپیس‌ایکس نیز احتمالاً از ارتباطات لیزری استفاده خواهند کرد، اما فاصله زیاد میان ماهواره‌های این شرکت ممکن است اشتراک‌گذاری مؤثر توان پردازشی را دشوار کند. در مقابل، شرکت‌هایی مانند استارکلاود و کابوی اسپیس قصد دارند عملیات استنتاج هوش مصنوعی را به‌صورت مستقل روی ماهواره‌های مجزا انجام دهند.

چشم‌انداز گوگل و اسپیس‌ایکس برای راه‌اندازی مراکز داده فضایی ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارد. شرکت آلفابت، مالک گوگل، سهم سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در اسپیس‌ایکس دارد. علاوه بر این، هر دو شرکت برای انتقال مراکز داده خود به مدار زمین به موشک سنگین استارشیپ نیاز خواهند داشت؛ موشکی که همچنان در مرحله توسعه قرار دارد و بخش مهمی از برنامه فضایی ایلان ماسک برای دستیابی به سامانه پرتاب کاملاً و سریعاً قابل استفاده مجدد محسوب می‌شود.

پژوهشگران پروژه سان‌کرچر برآورد کردند اسپیس‌ایکس برای دستیابی به همان میزان کاهش هزینه ناشی از تجربه و پیشرفت فناوری که در موشک‌های قبلی خود به دست آورده بود، باید حدود ۱۸۰۰ پرتاب استارشیپ انجام دهد.

پروژه سان‌کرچر نمونه‌ای از طرح‌های بلندپروازانه و آینده‌نگرانه گوگل به شمار می‌رود. تمرکز این شرکت بر طراحی زیرساخت‌هایی قرار دارد که در دهه ۲۰۳۰ از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه باشند. بااین‌حال، دستیابی به این هدف ممکن است به نحوه واکنش سایر بخش‌های شرکت در برابر فشارها و فرصت‌های کوتاه‌مدت حوزه هوش مصنوعی وابسته باشد.

اصلاحیهنمونه آزمایشی ماهواره سان‌کرچر در مجموع چهار واحد پردازش تنسور (TPU) را حمل می‌کند، اما در هر زمان فقط امکان استفاده از یکی از آن‌ها وجود دارد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.