تعداد دندان‌های دهان می‌تواند زنگ خطری جدی برای ابتلا به زوال عقل باشد

هنوز علت‌های ابتلا به زوال عقل به‌طور کامل برای دانشمندان روشن نشده، اما پژوهش‌های علمی در این زمینه پیشرفت‌های قابل‌توجهی داشته‌اند.

یکی از امیدوارکننده‌ترین یافته‌ها نشان می‌دهد که تقریباً نیمی از موارد زوال عقل را می‌توان با شناسایی و کنترل عوامل خطر قابل‌تغییر، دست‌کم برای مدتی کاهش داد یا بروز آن‌ها را به تأخیر انداخت.

بر اساس پژوهشی منتشرشده در نشریه انجمن پزشکی مدیران آمریکا، سلامت نامناسب دهان و دندان ممکن است نقش بسیار مهم‌تری در ابتلا به زوال عقل داشته باشد؛ نقشی که پیش‌تر به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته بود.

اگرچه مطالعات متعددی ارتباط میان سلامت دهان و دندان و زوال عقل را بررسی کرده‌اند، این عامل در فهرست ۱۴ عامل خطر قابل‌تغییر کمیسیون معتبر لنست قرار نگرفت؛ فهرستی که در سال ۲۰۲۴ به‌روزرسانی شد و در تدوین دستورالعمل‌های جدید سازمان جهانی بهداشت برای کاهش خطر زوال عقل در سال جاری نیز مورد استفاده قرار گرفت.

با این حال، شواهد تازه‌ای که پژوهشگران ژاپنی به دست آورده‌اند، نشان می‌دهد شاید لازم باشد این موضوع دوباره مورد بررسی قرار بگیرد. در این مطالعه، محققان اطلاعات ۴۷ هزار و ۲۹۳ فرد ۶۵ ساله و بالاتر را تحلیل کردند. این افراد در طرح مطالعاتی ارزیابی سالمندی ژاپن (JAGES) حضور داشتند و وضعیت آن‌ها به مدت حدود ۹ سال، از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲، پیگیری شد.

در طول این دوره، ۸ هزار و ۲۴۷ نفر، معادل ۱۷.۴ درصد شرکت‌کنندگان، به زوال عقل مبتلا شدند. پژوهشگران قصد داشتند میزان ارتباط سلامت نامناسب دهان و دندان، با معیار تعداد دندان‌های باقی‌مانده، را با خطر ابتلا به زوال عقل بررسی و آن را با سایر عوامل خطر شناخته‌شده در فهرست کمیسیون لنست مقایسه کنند. البته دو عامل کلسترول LDL بالا و آلودگی هوا به دلیل نبود اطلاعات لازم در داده‌های JAGES از این بررسی کنار گذاشته شدند.

پژوهشگران، از جمله ماهو ایواتا، نویسنده اول تحقیق و دانشجوی پزشکی دانشگاه توهوکو، در مقاله خود توضیح دادند

ما تعداد دندان‌های باقی‌مانده را به‌عنوان شاخصی برای ارزیابی سلامت نامناسب دهان و دندان در نظر گرفتیم؛ زیرا از دست دادن دندان معمولاً نتیجه نهایی سابقه طولانی بیماری‌های دهان، مانند پوسیدگی پیشرفته دندان و بیماری شدید لثه است.

نتایج تحلیل‌ها نشان داد کاهش تعداد دندان‌ها با افزایش قابل‌توجه موارد ابتلا به زوال عقل ارتباط دارد. میزان بروز این بیماری به ازای هر ۱۰۰ نفر در سال، در افراد دارای ۲۰ دندان یا بیشتر، ۱.۶۳ مورد بود. این میزان در افراد دارای ۱۰ تا ۱۹ دندان به ۲.۳۱، در افراد دارای یک تا ۹ دندان به ۲.۹۷ و در کسانی که هیچ دندانی نداشتند به ۴.۳۴ مورد رسید.

پس از در نظر گرفتن عواملی مانند جنسیت، سن و درآمد معادل، مشخص شد خطر ابتلا به زوال عقل با کاهش تعداد دندان‌ها افزایش می‌یابد. در مقایسه با افرادی که حداقل ۲۰ دندان داشتند، خطر ابتلا در افراد دارای ۱۰ تا ۱۹ دندان ۱۴ درصد، در افراد دارای یک تا ۹ دندان ۱۲ درصد و در افراد بدون دندان ۲۷ درصد بیشتر بود.

از دست دادن دندان در مقایسه با سایر عوامل خطر زوال عقل

مهم‌ترین یافته پژوهش زمانی به دست آمد که محققان سلامت نامناسب دهان و دندان را با عوامل خطر قابل‌تغییر معرفی‌شده از سوی کمیسیون لنست مقایسه کردند.

پژوهشگران با استفاده از روش آماری موسوم به سهم قابل انتساب جمعیتی (PAF)، میزان تأثیر احتمالی هر عامل خطر بر بروز یک بیماری در کل جمعیت را محاسبه کردند. این روش تخمین می‌زند که اگر یک عامل واقعاً در ایجاد بیماری نقش علّی داشته باشد، چه سهمی از موارد ابتلا ممکن است به آن نسبت داده شود.

بر اساس محاسبات محققان، از دست دادن دندان دارای سهم قابل انتساب جمعیتی ۷.۲ درصد بود. این رقم نشان می‌دهد که در صورت وجود رابطه علّی، این عامل می‌توانست با ۷.۲ درصد موارد زوال عقل در جمعیت مورد مطالعه ارتباط داشته باشد.

نکته شگفت‌انگیز اینکه این میزان در کل جمعیت، سومین سهم بزرگ در میان تمام عوامل بررسی‌شده به شمار می‌رفت. تنها علائم افسردگی با سهم فرضی ۱۰.۵ درصد و انزوای اجتماعی با ۹.۴ درصد، رتبه بالاتری داشتند.

نتایج مربوط به مردان حتی چشمگیرتر بود. در این گروه، از دست دادن دندان با سهم قابل انتساب جمعیتی ۱۲ درصد، در رتبه نخست تمام عوامل خطر قرار گرفت. در زنان، این عامل با سهم ۶.۱ درصدی رتبه چهارم را به دست آورد.

این یافته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا پژوهشگران معتقدند از دست دادن دندان ممکن است سهم بیشتری در موارد ابتلا به زوال عقل داشته باشد و حتی از برخی عوامل خطر شناخته‌شده مانند کم‌تحرکی، سیگار کشیدن و سطح پایین تحصیلات تأثیرگذارتر باشد.

تیم تحقیق در مقاله خود نوشت

تا جایی که اطلاع داریم، این نخستین مطالعه‌ای است که سهم قابل انتساب جمعیتی سلامت نامناسب دهان و دندان را در کنار تعداد زیادی از عوامل خطر دیگر زوال عقل، در چارچوب یک جمعیت واحد محاسبه و مقایسه می‌کند.

پژوهشگران در ادامه توضیح دادند

به‌ویژه در مردان، سهم قابل انتساب جمعیتی از دست دادن دندان در مطالعه ما قابل‌توجه بود و با عوامل خطر قابل‌تغییر دارای بالاترین رتبه، مانند علائم افسردگی و انزوای اجتماعی که کمیسیون لنست گزارش کرده، قابل مقایسه بود. این موضوع نشان‌دهنده نقش نسبتاً مهم این عامل در بروز زوال عقل است.

چرا از دست دادن دندان ممکن است خطر زوال عقل را افزایش دهد؟

پژوهشگران به چند محدودیت در مطالعه خود اشاره کرده‌اند. یکی از این محدودیت‌ها به اطلاعات طرح JAGES مربوط می‌شود که بخش زیادی از آن بر اساس گزارش‌های شخصی شرکت‌کنندگان جمع‌آوری شده است. چنین اطلاعاتی ممکن است تحت تأثیر خطای حافظه یا سوگیری افراد قرار بگیرد.

همچنین باید توجه داشت که سهم قابل انتساب جمعیتی صرفاً یک برآورد آماری است. اگرچه این روش میزان تأثیر احتمالی عوامل خطر بر بیماری را تخمین می‌زند، نتایج این پژوهش ثابت نمی‌کنند که از دست دادن دندان مستقیماً باعث زوال عقل می‌شود یا جلوگیری از افتادن دندان‌ها لزوماً مانع بروز این بیماری خواهد شد.

با وجود این محدودیت‌ها، محققان چند سازوکار احتمالی برای توضیح ارتباط میان سلامت دهان و عملکرد مغز مطرح کرده‌اند.

نخست اینکه کاهش تعداد دندان‌ها می‌تواند توانایی جویدن و خوردن غذا را مختل کند. این مشکل ممکن است به تغذیه نامناسب منجر شود؛ عاملی که ارتباط آن با افت عملکرد شناختی در مطالعات مختلف گزارش شده است.

از سوی دیگر، از دست دادن دندان می‌تواند انزوای اجتماعی را افزایش دهد؛ عاملی که خود یکی از عوامل خطر شناخته‌شده زوال عقل به شمار می‌رود.

همچنین از دست دادن دندان با التهاب دهان ارتباط دارد. این التهاب ممکن است به سایر بخش‌های بدن گسترش پیدا کند و التهاب سیستمیک ایجاد کند؛ وضعیتی که می‌تواند در افت عملکرد شناختی نقش داشته باشد.

با وجود نیاز به تحقیقات بیشتر، نویسندگان مطالعه تأکید دارند که یافته‌های آن‌ها اهمیت سلامت دهان و دندان را از منظر سلامت عمومی برجسته می‌کند و خواستار گنجاندن این موضوع در برنامه‌های پیشگیری از زوال عقل هستند.

پژوهشگران در جمع‌بندی مقاله خود نوشتند

این مطالعه نشان می‌دهد از دست دادن دندان سهم قابل‌توجهی در بروز زوال عقل دارد؛ سهمی که با عوامل خطر مهم و شناخته‌شده قابل‌تغییر معرفی‌شده از سوی کمیسیون لنست قابل مقایسه است.

آن‌ها در ادامه افزودند

این یافته‌ها در کنار مجموعه شواهد علمی رو به افزایش، ضرورت بازنگری در جایگاه سلامت دهان و دندان به‌عنوان یکی از عوامل خطر اصلی زوال عقل را نشان می‌دهند و بر لزوم گنجاندن آن در به‌روزرسانی‌های آینده گزارش کمیسیون لنست تأکید دارند.

نتایج این پژوهش در نشریه Journal of the American Medical Directors Association منتشر شده است.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.