امید تازه برای بیماران سرطانی؛ واکسن جدید خطر بازگشت ملانوما را ۴۲ درصد کاهش داد

۲۰ سال از زمانی می‌گذرد که پژوهشگران استرالیایی نخستین واکسن جهان را با هدف پیشگیری از سرطان ساختند.

به لطف واکسن ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، استرالیا در مسیر تبدیل شدن به یکی از نخستین کشورهای جهان قرار دارد که سرطان دهانه رحم را ریشه‌کن می‌کنند.

اکنون پژوهشگران استرالیایی به دستاورد مهم دیگری رسیده‌اند؛ این بار در زمینه سرطان پوست. نخستین واکسن شخصی‌سازی‌شده سرطان مبتنی بر فناوری ام‌آر‌ان‌ای (mRNA) در یک کارآزمایی بالینی فاز سوم موفق ظاهر شده و خطر عود ملانوما یا مرگ ناشی از آن را ۴۲ درصد کاهش داده است.

جورجینا لانگ، متخصص سرطان و پژوهشگر اصلی بین‌المللی این مطالعه از مؤسسه ملانوما استرالیا، نتایج را در کنگره ۲۰۲۶ انجمن اروپایی انکولوژی پزشکی ارائه کرد. قرار است یافته‌های این پژوهش در نشریه پزشکی نیوانگلند منتشر شوند.

لانگ درباره اهمیت این دستاورد گفت

این یافته‌ها رویکرد ما به درمان سرطان را از پایه تغییر می‌دهند؛ زیرا با بهره‌گیری از سیستم ایمنی به روشی شخصی‌سازی‌شده‌تر، می‌توان خطر بازگشت ملانوما یا مرگ ناشی از آن را کاهش داد. در تاریخ توسعه داروهای سرطان، پیش از این به چنین موفقیتی دست نیافته بودیم.

رابرت ووندرهایده، متخصص سرطان و رئیس منتخب انجمن آمریکایی تحقیقات سرطان که در این کارآزمایی مشارکت نداشت، در گفت‌وگو با روزنامه نیویورک تایمز، نتایج این مطالعه را در زمره بزرگ‌ترین دستاوردهای علمی این حوزه دانست.

این واکسن ام‌آر‌ان‌ای را شرکت‌های مدرنا و مرک توسعه داده‌اند و هدف آن جلوگیری از بازگشت ملانوما پس از جراحی است. در مرحله نخست، پژوهشگران توالی ژنتیکی تومور هر بیمار را بررسی می‌کنند تا ویژگی‌های منحصربه‌فرد آن را از سلول‌های سالم بدن تشخیص دهند.

سپس با استفاده از این اطلاعات، واکسنی اختصاصی ساخته می‌شود که مانند یک پوستر تحت تعقیب، ویژگی‌های سلول‌های سرطانی را به سیستم ایمنی بیمار معرفی می‌کند تا بتواند آن‌ها را شناسایی و نابود کند.

لانگ در توضیح نحوه عملکرد این فناوری گفت

این واکسن از طریق ام‌آر‌ان‌ای به بدن منتقل می‌شود و سلول‌های خود بدن، اطلاعات مربوط به تومور را به سیستم ایمنی نمایش می‌دهند. به این ترتیب، سیستم ایمنی دقیقاً متوجه می‌شود باید به دنبال چه چیزی بگردد و به کدام سلول‌ها حمله کند.

این دارو در کنار یک روش ایمنی‌درمانی موجود به نام کیترودا با ماده مؤثره پمبرولیزوماب تجویز می‌شود. لانگ درباره سازوکار این درمان توضیح داد

سرطان می‌تواند با یک دست‌دادن دوستانه و جعلی، سیستم ایمنی را فریب دهد و باعث شود این سیستم سلول سرطانی را طبیعی تصور کند. پمبرولیزوماب این دست‌دادن را مسدود می‌کند و به سلول‌های ایمنی اجازه می‌دهد سرطان را شناسایی کرده و به آن حمله کنند؛ اما این دارو برای همه بیماران یکسان است.

به نظر می‌رسد افزودن یک درمان شخصی‌سازی‌شده به پمبرولیزوماب بتواند اثربخشی این روش را افزایش دهد. در کارآزمایی بالینی فاز سوم، بیش از ۱۱۰۰ بیمار از ۱۵۷ مرکز در سراسر جهان شرکت کردند. نتایج به‌دست‌آمده همچنین یافته‌های امیدوارکننده یک مطالعه فاز دوم را تأیید می‌کنند که در سال ۲۰۲۴ منتشر شده بود.

در میان بیمارانی که شش ماه پس از آغاز درمان همچنان عاری از سرطان بودند، ترکیب واکسن و پمبرولیزوماب در مقایسه با مصرف پمبرولیزوماب به‌تنهایی، خطر عود ملانوما یا مرگ را ۵۸ درصد کاهش داد.

این واکسن ام‌آر‌ان‌ای هنوز در استرالیا و ایالات متحده در دسترس بیماران قرار نگرفته، اما نتایج کارآزمایی وارد مرحله بررسی نهادهای نظارتی شده‌اند. فرایند تأیید قانونی و عرضه این درمان، بسته به کشور موردنظر، ممکن است چند سال طول بکشد.

استرالیا یکی از بالاترین نرخ‌های ابتلا به ملانوما در جهان را دارد و هر شش ساعت یک نفر در این کشور بر اثر این سرطان جان خود را از دست می‌دهد.

واکسن مؤثری که بتواند از بازگشت سرطان جلوگیری کند، ظرفیت نجات جان شمار زیادی از بیماران را خواهد داشت. البته کاربرد فناوری ام‌آر‌ان‌ای به سرطان پوست محدود نمی‌شود و انواع دیگر سرطان نیز می‌توانند از پیشرفت‌های این حوزه بهره ببرند.

لانگ درباره چشم‌انداز این فناوری گفت

موفقیت این روش در درمان ملانوما نشان می‌دهد که این مفهوم می‌تواند آغازگر تحولی اساسی در شیوه درمان سرطان باشد و به بیماران کمک کند مدت طولانی‌تری بدون سرطان زندگی کنند.

الکس منزیس، متخصص سرطان در مؤسسه ملانوما استرالیا، نیز با این دیدگاه موافق است. او گفت

امید ما برای آینده نزدیک این است که این فناوری نه‌تنها نتایج درمان بیماران مبتلا به ملانومای پیشرفته را بهبود ببخشد، بلکه برای مبتلایان به انواع دیگر سرطان که درمان‌های ایمنی‌درمانی کنونی در مورد آن‌ها اثربخشی محدودی دارند نیز مفید واقع شود.

این چشم‌انداز امیدوارکننده به نظر می‌رسد، اما همچنان به پژوهش‌های بیشتری نیاز دارد. در ماه‌های اخیر، چندین کارآزمایی تصادفی‌سازی‌شده که واکسن‌های ام‌آر‌ان‌ای را برای درمان سرطان روده بزرگ و سرطان‌های سر و گردن بررسی می‌کردند، نتوانستند کاهش معناداری در خطر عود بیماری نشان دهند.

لانگ درباره اهمیت نتایج مطالعه جدید گفت

کارآزمایی INTerpath-001 نشان می‌دهد درمانی که بر اساس ویژگی‌های منحصربه‌فرد تومور هر بیمار ساخته شده و در کنار ایمنی‌درمانی با مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی به کار می‌رود، می‌تواند توانایی سیستم ایمنی را برای یافتن و نابود کردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده افزایش دهد.

لانگ در ادامه، با اشاره به ظرفیت گسترده درمان‌های شخصی‌سازی‌شده سرطان گفت

همان‌طور که ایمیل شیوه ارتباط ما را متحول کرد، درمان مبتنی بر نئوآنتی‌ژن‌های اختصاصی هر بیمار نیز می‌تواند شیوه درمان سرطان را دگرگون کند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.