رشد چشمگیر درآمد بازار حافظه؛ تقاضای دیتاسنترهای هوش مصنوعی قیمت رم را سر به فلک کشاند

طبق گزارش کانترپوینت، درآمد جهانی بازار حافظه DRAM در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۶۹ درصد افزایش یافت و به رقمی نزدیک به ۲۰۰ میلیارد دلار رسید.

این رشد چشمگیر در پی افزایش تقاضا برای شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی و سرورهای دیتاسنتری رخ داده و محدودیت عرضه، قیمت فروش حافظه را به رکوردهای تازه‌ای رسانده است.

بر اساس داده‌های جدید، صنعت جهانی حافظه بار دیگر سه‌ماهه‌ای بسیار قدرتمند را پشت سر گذاشته و تقاضای فزاینده همچنان به رشد این بازار دامن می‌زند.

گزارش کانترپوینت ریسرچ نشان می‌دهد درآمد جهانی DRAM در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ به حدود ۲۰۰ میلیارد دلار رسید. بخش عمده این افزایش نه از رشد تعداد تراشه‌های فروخته‌شده، بلکه از جهش قیمت حافظه ناشی شده است؛ زیرا تولیدکنندگان هنوز نتوانسته‌اند پاسخگوی تقاضای گسترده صنعت هوش مصنوعی باشند.

تراشه‌های تقریباً ثابت، درآمدهای چندبرابری

افزایش درآمد بر اثر بالا رفتن قیمت‌ها اتفاق تازه‌ای نیست، اما اختلاف میان رشد درآمد و حجم عرضه در بازار فعلی بسیار چشمگیر به نظر می‌رسد. جونگ‌کو چوی، تحلیلگر کانترپوینت، در اظهارنظری که رجیستر منتشر کرده، اعلام کرد میزان محموله‌های حافظه بر اساس بیت تنها حدود ۴ درصد در این فصل افزایش یافته است. این آمار نشان می‌دهد رشد درآمد در شرایطی اتفاق افتاده که عرضه همچنان انعطاف‌پذیری چندانی در برابر افزایش قیمت‌ها ندارد.

به زبان ساده، تولیدکنندگان حافظه اکنون محصولات خود را با قیمت‌هایی بسیار بالاتر از گذشته عرضه می‌کنند. کانترپوینت نیز افزایش میانگین قیمت فروش را عامل اصلی رشد درآمد می‌داند؛ به‌طوری‌که میانگین ترکیبی قیمت DRAM به ۱.۹۰ دلار به‌ازای هر گیگابیت رسیده است.

چوی درباره وضعیت جدید بازار گفت

هوش مصنوعی حافظه را از یک کالای معمولی به منبعی ارزشمند و کمیاب تبدیل کرده است. اکنون خریداران به‌جای چانه‌زنی بر سر قیمت، برای تضمین سهم خود از موجودی محدود بازار رقابت می‌کنند.

حتی بر اساس استانداردهای چرخه فعلی بازار نیز سرعت افزایش قیمت‌ها بسیار زیاد بوده است. کانترپوینت اعلام کرد درآمد DRAM در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ به ۹۷ میلیارد دلار رسیده بود که نسبت به سال قبل ۲۶۰ درصد افزایش نشان می‌داد. بنابراین، اندازه این بازار طی تنها شش ماه تقریباً دو برابر شده است.

ام‌اس هوانگ، مدیر تحقیقات کانترپوینت، در یادداشتی که ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ درباره نتایج مالی اس‌کی هاینیکس منتشر کرد، ابعاد افزایش قیمت را توضیح داد. به گفته او، قیمت‌هایی که پیش‌تر حدود ۲۰ تا ۳۰ سنت به‌ازای هر گیگابیت بودند، اکنون به حدود ۲ دلار رسیده‌اند. همچنین قیمت حافظه HBM4 در مسیر رسیدن به ۴ دلار به‌ازای هر گیگابیت قرار دارد.

برای درک بهتر ابعاد این افزایش، باید به اوج چرخه قبلی بازار در سال ۲۰۱۸ توجه کرد. ردیاب قیمت کانترپوینت در ژانویه ۲۰۲۶ نشان می‌داد قیمت حافظه DRAM سروری در آن دوره به حدود یک دلار برای هر گیگابیت رسیده بود. بنابراین، میانگین ترکیبی فعلی تقریباً دو برابر آن رکورد تاریخی است؛ هرچند این دو معیار کاملاً قابل مقایسه نیستند و هزینه‌های فزاینده مواد اولیه نیز در محاسبه تفاوت‌هایی ایجاد می‌کنند.

در سطح قطعات نیز افزایش قیمت کاملاً محسوس است. طبق داده‌هایی که مجله فورچون منتشر کرده، قیمت قراردادی یک تراشه DDR5 با ظرفیت ۱۶ گیگابیت از ۸.۷۰ دلار در اکتبر ۲۰۲۵ به ۴۸ دلار در سپتامبر ۲۰۲۶ رسیده است؛ افزایشی بیش از ۴۵۰ درصد.

سرعت افزایش قیمت‌ها نسبت به نیمه نخست سال کاهش یافته، اما روند کلی همچنان صعودی است. کانترپوینت این کاهش شتاب را تأیید می‌کند و مؤسسه ترندفورس نیز پیش‌بینی کرده قیمت قراردادی حافظه‌های معمولی DRAM در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۶ بین ۱۰ تا ۱۵ درصد دیگر افزایش یابد.

داده‌های بارکلیز نشان می‌دهد قیمت قراردادی DDR4 طی سه ماه گذشته ۲۴ درصد و قیمت DDR5 حدود ۲۰ درصد رشد کرده است. همچنین قیمت تراشه مرجع DDR4 با ظرفیت ۸ گیگابیت در ماه اکتبر به رکورد ۲۷.۵۰ دلار رسید که نسبت به سپتامبر ۵.۸ درصد افزایش داشت. این آمار بر اساس داده‌های درام‌اکسچنج منتشر شده است.

بازار NAND وضعیت متفاوتی دارد. قیمت مرجع حافظه ۱۲۸ گیگابیتی MLC در سطح ۳۰.۶۱ دلار ثابت ماند و به این ترتیب، روند ۲۱ ماهه افزایش متوالی قیمت‌ها متوقف شد.

برخی فعالان بازار معتقدند قیمت‌ها به سقف خود نزدیک شده‌اند. پیتر شو، رئیس شرکت ترنسند، انتظار دارد قیمت DRAM و NAND به‌تدریج تثبیت شود. او فضای چندانی برای افزایش بیشتر قیمت‌ها متصور نیست، اما احتمال کاهش آن‌ها را نیز ضعیف می‌داند.

در مقابل، ترندفورس دیدگاه متفاوتی دارد. این مؤسسه در گزارشی به تاریخ ۶ نوامبر پیش‌بینی کرد افزایش قیمت DRAM در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۷ شتاب بیشتری بگیرد. نکته مهم این است که تقریباً هیچ‌یک از فعالان زنجیره تأمین، کاهش قیمت حافظه را پیش‌بینی نمی‌کنند.

حرکت هوش مصنوعی به سمت حافظه‌های معمولی

یکی از مهم‌ترین نکات گزارش کانترپوینت که ممکن است به‌راحتی نادیده گرفته شود، کاهش سهم HBM از درآمد کل بازار DRAM در سه‌ماهه سوم است. این اتفاق در شرایطی رخ داد که درآمد HBM تقریباً دو برابر شد، اما رشد حافظه‌های معمولی DDR و LPDDR حتی سریع‌تر بود.

برِیدی وانگ، معاون مدیر تحقیقات کانترپوینت، درباره این روند گفت

گسترش هوش مصنوعی عامل‌محور، تقاضایی بی‌سابقه برای حافظه‌های معمولی DRAM ایجاد کرده است.

این تغییر برای خریداران لپ‌تاپ و گوشی‌های هوشمند اهمیت زیادی دارد. پردازش‌های مرتبط با هوش مصنوعی عامل‌محور بیش از گذشته به سرورهای مجهز به پردازنده‌های عمومی و حافظه استاندارد DDR5 وابسته هستند و دیگر صرفاً به حافظه‌های HBM متصل به پردازنده‌های گرافیکی متکی نیستند.

در نتیجه، تولیدکنندگان رایانه‌های شخصی و گوشی‌های هوشمند اکنون برای دسترسی به ظرفیت تولید کارخانه‌های تراشه، مستقیماً با شرکت‌های بزرگ ارائه‌دهنده خدمات ابری و دیتاسنتر رقابت می‌کنند.

سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، در پادکست چیکی پینت به این رقابت اشاره کرد و شرایط تخصیص بخش بزرگی از منابع محدود DRAM جهان به رایانه‌های شخصی را بسیار نامطلوب دانست.

دو روز پس از انتشار این قسمت از پادکست، آلتمن با حدود ۵۰ نفر از مدیران سامسونگ در شهر یونگین کره جنوبی دیدار کرد؛ هرچند هیچ‌یک از دو طرف توافقی برای تأمین حافظه اعلام نکردند.

پس از واکنش‌های منفی به اظهاراتش، آلتمن توضیح داد که صحبت‌هایش از زمینه اصلی خارج شده‌اند. او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت

می‌خواهم شما آن‌قدر رم داشته باشید که هیچ کمبودی احساس نکنید.

رشد درآمد بازار حافظه باعث شد سامسونگ با در اختیار داشتن ۳۸ درصد از درآمد جهانی DRAM همچنان جایگاه نخست را حفظ کند. این شرکت در سه‌ماهه سوم به سود عملیاتی بی‌سابقه ۱۰۷.۴ تریلیون وون، معادل حدود ۸۰ میلیارد دلار، دست یافت.

با وجود این، کسب‌وکار موبایل سامسونگ نیز از افزایش هزینه حافظه آسیب دیده است. بخش موبایل و شبکه این شرکت در سه‌ماهه مورد بررسی زیان عملیاتی حدود ۶۰۰ میلیارد وون را گزارش کرد که افزایش هزینه‌های حافظه از عوامل اصلی آن به شمار می‌رود.

اس‌کی هاینیکس نیز طبق گزارش کانترپوینت، سود عملیاتی ۸۳ تریلیون وونی ثبت کرد که نسبت به سال گذشته ۶۳۲ درصد افزایش داشت. درآمد فصلی این شرکت برای نخستین بار از مرز ۱۰۰ تریلیون وون عبور کرد.

شرکت میکرون نیز در سه‌ماهه چهارم سال مالی خود شاهد افزایش ۳۷۹ درصدی درآمد بود و فروش آن به ۵۴.۲۳ میلیارد دلار رسید. حاشیه سود ناخالص این شرکت نیز به ۸۶.۸ درصد افزایش یافت.

در سوی دیگر بازار، صنعت محصولات مصرفی با پیامدهای منفی افزایش قیمت حافظه روبه‌رو شده است. محموله‌های جهانی گوشی هوشمند در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ نسبت به سال قبل ۲۰ درصد کاهش یافتند؛ آماری که ضعیف‌ترین عملکرد سه‌ماهه سوم از سال ۲۰۱۲ تاکنون محسوب می‌شود.

کانترپوینت همچنین اعلام کرده قیمت خرده‌فروشی گوشی‌های هوشمند در سال جاری حدود ۲۰ درصد افزایش یافته است. مؤسسه آی‌دی‌سی نیز از عرضه ۶۲.۷ میلیون دستگاه رایانه شخصی در این فصل خبر داد؛ رقمی که در مقایسه با ۷۸.۵ میلیون دستگاه در مدت مشابه سال گذشته کاهش قابل‌توجهی نشان می‌دهد.

ترندفورس برآورد کرده پردازنده، رم و حافظه SSD اکنون ۶۸ درصد از هزینه قطعات اولیه یک لپ‌تاپ معمولی با قیمت ۹۰۰ دلار را تشکیل می‌دهند. چنین سهم بزرگی نشان می‌دهد افزایش قیمت قطعات حافظه تا چه اندازه می‌تواند هزینه نهایی تولید رایانه‌ها را بالا ببرد.

کانترپوینت انتظار دارد تأمین‌کنندگان در سه‌ماهه آینده نیز رکوردهای تازه‌ای در درآمد و سودآوری ثبت کنند. تولیدکنندگان حافظه هم فعلاً تمایلی به وعده کاهش قیمت‌ها نشان نمی‌دهند.

اس‌کی هاینیکس در بخشی از گزارش مالی خود از تداوم کمبود حافظه تا سال ۲۰۳۰ خبر داده است.

میکرون نیز اعلام کرده تعادل عرضه و تقاضا در سال‌های ۲۰۲۷ و ۲۰۲۸ به‌مراتب دشوارتر از سال ۲۰۲۶ خواهد بود. کارخانه جدید این شرکت در ایالت آیداهو نیز قرار نیست پیش از اواسط سال ۲۰۲۷ تولید ویفر را آغاز کند.

میکرون همچنین اعتراف کرده هنوز چشم‌انداز روشنی از زمان بازگشت تعادل به بازار عرضه و تقاضا ندارد. جری چن، مدیرعامل شرکت تیم گروپ، در نشست مالی ۲ نوامبر شرکت که فورچون گزارش آن را منتشر کرد، پیش‌بینی بسیار بدبینانه‌تری ارائه داد. او درباره بازار سال آینده گفت

سال آینده هیچ روند کاهشی در قیمت‌ها مشاهده نخواهیم کرد.

چن همچنین هشدار داد کمبود حافظه ممکن است به مرحله‌ای برسد که حتی داشتن پول کافی نیز تضمینی برای خرید محصولات موردنیاز نباشد.

البته پیش‌بینی‌های تولیدکنندگان را باید با کمی تردید بررسی کرد. بازار حافظه در گذشته یکی از پرنوسان‌ترین بخش‌های صنعت نیمه‌رسانا بوده و شرکت‌های تولیدکننده نیز از افزایش قیمت‌ها سود زیادی کسب می‌کنند.

حدود ۹۰ درصد عرضه جهانی حافظه در اختیار تعداد محدودی از شرکت‌های بزرگ قرار دارد. ویلی شی، استاد دانشکده کسب‌وکار هاروارد، در اظهارنظری که فورچون به آن استناد کرده، یادآور شده است که رونق‌های بازار حافظه همیشه پس از ورود ظرفیت تولید جدید به بازار پایان یافته‌اند. او انتظار دارد موج تازه عرضه از اواخر سال ۲۰۲۷ یا در سال ۲۰۲۸ آغاز شود.

تفاوت مهم شرایط فعلی با چرخه‌های قبلی بازار، به ساختار قراردادهای تأمین حافظه مربوط می‌شود. میکرون به‌تنهایی ۲۶ قرارداد چندساله از نوع خرید قطعی یا پرداخت در صورت عدم برداشت محصول امضا کرده است. برآورد این شرکت نشان می‌دهد قراردادهای مذکور بیش از ۳۵ درصد درآمد آن را تا سال ۲۰۳۰ پوشش خواهند داد. ارزش تعهدات مالی مشتریان در این قراردادها نیز به ۳۲ میلیارد دلار می‌رسد.

ام‌اس هوانگ در یادداشت اکتبر خود استدلال کرده بود که انضباط بیشتر در سرمایه‌گذاری و مدیریت ظرفیت تولید می‌تواند ماهیت چرخه‌های سنتی بازار حافظه را تغییر دهد.

اگر این پیش‌بینی درست باشد، کاهش تقاضای هوش مصنوعی نیز لزوماً به افت سریع قیمت رم منجر نخواهد شد؛ زیرا بخش بزرگی از ظرفیت تولید آینده از هم‌اکنون به مشتریان مشخص اختصاص یافته است.

برای افرادی که قصد اسمبل رایانه شخصی یا خرید گوشی جدید دارند و منتظر سقوط قیمت حافظه هستند، احتمال تداوم قیمت‌های فعلی می‌تواند نگران‌کننده‌ترین سناریوی پیش رو باشد.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.