مدارگرد اروپایی نشانه‌های تازه‌ای از فعالیت آتشفشانی در مریخ کشف کرد

شواهد جدید حاصل از نشت گاز در بالای شکاف‌های آتشفشانی نشان می‌دهد مریخ در اعماق خود از نظر زمین‌شناسی کاملاً مرده نیست و شاید تنها در وضعیت خواب به سر می‌برد.

شکاف‌های تازه در منطقه آلبا مونس از وجود نقاط فعال در زیر سطح سیاره حکایت دارند؛ مناطقی که احتمالاً گازهای درون مریخ از آن‌ها به سمت سطح راه پیدا می‌کنند.

یک گروه بین‌المللی از پژوهشگران به سرپرستی الکساندر تروخیموفسکی معتقدند انتشار گاز کلرید هیدروژن از ماگمای داغ زیر سطح مریخ سرچشمه می‌گیرد و می‌تواند نشانه‌ای از فعالیت آتشفشانی خفته باشد.

مدارگرد ردیاب گاز اگزومارس (TGO) نخستین بار در سال ۲۰۲۱ وجود گاز کلرید هیدروژن را در جو مریخ گزارش کرد. این گاز معمولاً از دریچه‌های ماگمایی روی زمین خارج می‌شود و همین موضوع این پرسش را مطرح کرد که آیا فرایند مشابهی در مریخ نیز جریان دارد؟

دانیل مژه، استاد مرکز پژوهش‌های فضایی آکادمی علوم لهستان و یکی از نویسندگان اصلی مقاله منتشرشده در نشریه ساینس ادوَنسز، گفت

یافته‌های ما نشان می‌دهد مریخ هنوز گرمای داخلی کافی برای پشتیبانی از فعالیت‌های آتشفشانی تا همین اواخر را حفظ کرده و حتی ممکن است این فعالیت‌ها همچنان ادامه داشته باشند.

پژوهشگران در اوایل تابستان نیمکره شمالی مریخ متوجه افزایش غیرمنتظره غلظت کلرید هیدروژن در مناطقی شدند که انتظار مشاهده چنین پدیده‌ای در آن‌ها نمی‌رفت.

میزان این گاز در طول فصل‌های مختلف مریخ تغییر می‌کند؛ به‌طوری‌که غلظت آن در زمستان نیمکره شمالی به بیشترین مقدار می‌رسد و در تابستان تا حد زیادی ناپدید می‌شود. بخش عمده این تغییرات ظاهراً با چرخه‌های گردوغبار و آب در مریخ ارتباط دارد. بااین‌حال، یک استثنای قابل‌توجه وجود داشت: افزایش غلظت گاز در اوایل تابستان، همواره در یک فصل و یک موقعیت مشخص، یعنی بالای شکاف‌های آتشفشانی دامنه‌های آلبا مونس مشاهده می‌شد.

مریخ بزرگ‌ترین آتشفشان‌های منظومه شمسی را در خود جای داده، اما میزان فعالیت کنونی آن‌ها هنوز مشخص نیست. تصاویر ثبت‌شده از مدار نشان می‌دهند برخی آتشفشان‌های این سیاره احتمالاً طی چند میلیون سال گذشته فعال بوده‌اند. همچنین لرزه‌سنج‌ها موفق به شناسایی زمین‌لرزه‌های مریخی شده‌اند. هر دو مورد احتمال تداوم فعالیت آتشفشانی در مریخ را تقویت می‌کنند.

با این حال، تاکنون هیچ جریان گدازه یا فوران آتشفشانی جدیدی در این سیاره مشاهده نشده است.

شکاف‌های آتشفشانی و انتشار فصلی گازها

این کشف حاصل ترکیب بررسی‌های جوی و تحلیل‌های زمین‌شناسی مریخ است. نخستین مرحله، شناسایی غلظت بالای کلرید هیدروژن در منطقه‌ای محدود و در زمانی مشخص، اندکی پس از تصعید یخ‌های زمستانی بود. طیف‌سنج‌های فروسرخ مجموعه ابزارهای شیمی جو مدارگرد اگزومارس این گاز را شناسایی کردند.

در مرحله بعد، تصاویر دوربین کَسیس (CaSSIS) مدارگرد اگزومارس از منطقه آلبا مونس مورد بررسی دقیق قرار گرفت. این تصاویر وجود شکاف‌هایی تازه و باریک را نشان دادند که طول برخی از آن‌ها به چند صد متر می‌رسید. همچنین تغییرات رنگی در اطراف این شکاف‌ها مشاهده شد.

مژه درباره اهمیت این کشف گفت

مدارگرد ردیاب گاز توانست مدرک تعیین‌کننده را پیدا کند. این کار مانند جست‌وجوی سوزن در انبار کاه بود. واقعاً شگفت‌انگیز است که این فضاپیما هنگام حرکت مداوم در مدار و پایش کل جو مریخ، توانست تعداد اندکی مولکول را از منبعی که احتمالاً به‌صورت متناوب فعال می‌شود، شناسایی کند.

دانشمندان احتمال می‌دهند گازهای ماگمایی از طریق این شکاف‌ها به سطح مریخ راه پیدا کنند؛ فرایندی مشابه خروج گاز از فومرول‌ها یا دریچه‌های گازی آتشفشانی روی زمین.

به گفته پژوهشگران، در سرمای شدید زمستان مریخ که دما به منفی ۱۲۰ درجه سانتی‌گراد می‌رسد، یخ شکاف‌ها را مسدود می‌کند. با آغاز تابستان و تصعید یخ‌ها، این مسیرها باز می‌شوند و امکان خروج گازهای حاوی کلرید را فراهم می‌آورند.

تغییر رنگ سطح اطراف شکاف‌ها نیز ممکن است ناشی از رسوب موادی باشد که گازهای خارج‌شده از اعماق مریخ بر جای گذاشته‌اند؛ پدیده‌ای مشابه رسوبات اطراف دریچه‌های خروج گازهای آتشفشانی روی زمین.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.