هوشمندسازی کارخانه؛ گران در ذهن، ارزان در عمل

در تصور بسیاری از مدیران صنعتی، راه‌اندازی سامانه پایش انرژی در کارخانه میلیاردها تومان هزینه دارد. واقعیت اما فاصله زیادی با این تصور دارد: تجهیزات معتبرترین برندهای این حوزه، از اشنایدر تا زیمنس، حدود ۱۸ میلیون تومان قیمت دارند؛ آن‌قدر در دسترس که حتی برای پایش مصرف برق خانه نیز به کار می‌آیند.

صفر وفادار، مدیرعامل شرکت فناوری‌های نوین پایوند همکاران سیستم، همین شکاف میان تصور و واقعیت را یکی از دلایل اصلی عقب ماندن کارخانه‌ها از موج هوشمندسازی می‌داند. او که در حاشیه رویداد «باهم ۱۴۰۵» با گفت‌وگو کرده، از هراسی سخن می‌گوید که ورود فناوری را با رخدادهای پیش‌بینی‌نشده و هزینه‌هایی فراتر از توان کارخانه یکی می‌داند.

غرفه Smart Factory همکاران سیستم در «باهم ۱۴۰۵» پاسخی به همین هراس است؛ جایی که کارخانه هوشمند از یک مفهوم انتزاعی به تجربه‌ای ملموس برای بازدیدکنندگان تبدیل می‌شود.

مسئله‌ای فرهنگی، نه فنی

از نگاه وفادار، هوشمندسازی پیش از آنکه چالشی فنی باشد، مسئله‌ای فرهنگی است. او مواجهه مدیران با این فناوری را به برخورد افراد با مدل‌های زبانی و چت‌بات‌ها تشبیه می‌کند: گروهی بی‌درنگ به استقبال این ابزارها رفتند و گروهی دیگر، حتی امروز که به بخشی از کار روزمره بسیاری از افراد تبدیل شده‌اند، همچنان با تردید به آن‌ها می‌نگرند.

با این حال، وفادار همه مسئولیت را بر عهده صنعت نمی‌گذارد. به اعتقاد او، شرکت‌های فناوری نیز هنوز نتوانسته‌اند ارزش واقعی این راهکارها را چنان‌که باید برای صنعت روشن کنند.

هزینه‌ای که در هیچ ترازنامه‌ای ثبت نمی‌شود

وفادار برای نشان دادن ابعاد این ارزش، صنایع لبنی را مثال می‌زند. بخشی از دستاورد هوشمندسازی در این صنعت به‌روشنی در حساب‌های کارخانه منعکس می‌شود؛ کاهش ضایعات، مستقیماً به سود بیشتر می‌انجامد. اما بخش مهم‌تر، در هیچ صورت مالی‌ای دیده نمی‌شود.

اگر محصولی نامطلوب از خط تولید یک کارخانه لبنی به سفره مصرف‌کننده برسد و گروهی را بیمار کند، پیامد آن روزهای از دست‌رفته کار و زندگی، هزینه درمان و مصرف دارو است؛ هزینه‌ای که به گفته وفادار هرگز محاسبه نمی‌شود. او معتقد است اگر این بعد اجتماعی دیده شود و فرهنگ‌سازی به‌تدریج جا بیفتد، کارخانه‌ها خود به سمت هوشمندسازی خواهند رفت.

اینترنت اشیا؛ بلیت ورود به بازار جهانی

اهمیت اینترنت اشیا، به باور وفادار، از صرفه‌جویی و بهره‌وری فراتر رفته و به شرطی برای حضور در بازارهای جهانی بدل شده است. به گفته او، در برخی کشورهای اروپایی و آمریکا، اتصال به اینترنت اشیا برای بعضی صنایع الزامی است و محصولی که از این قابلیت بی‌بهره باشد، اساساً امکان فروش ندارد.

مثال او گویاست: اگر یک تولیدکننده ایرانی یخچال، حتی فارغ از محدودیت‌های تحریمی، بخواهد امروز محصولش را به اروپا صادر کند، بدون قابلیت اتصال به اینترنت اشیا پشت درهای این بازار خواهد ماند. وفادار یادآوری می‌کند که این قابلیت در صنایع غذایی و دارویی نیز به استانداردی الزامی در جهان تبدیل شده است.

نقطه شروع؛ کوچک، کم‌هزینه و سریع

توصیه وفادار برای ورود به این مسیر، نوسازی گسترده و پرهزینه نیست. او پیش‌تر نیز در گفت‌وگویی دیگر با تأکید کرده بود که هوشمندسازی باید از نقطه‌ای آغاز شود که با هزینه‌ای منطقی، بیشترین احتمال موفقیت را دارد و در کوتاه‌ترین زمان به نتیجه می‌رسد. به باور او، همین موفقیت‌های سریع یا Quick Winها هم ارزش اقتصادی می‌آفرینند و هم اعتماد سازمان را برای برداشتن گام‌های بعدی جلب می‌کنند.

وفادار در انتخاب این نقطه، اصل پارتو را راهگشا می‌داند: یافتن بخشی از فرایندها یا تجهیزات که با کمترین هزینه و مداخله، بیشترین ارزش را خلق می‌کند، و بهره‌گیری حداکثری از تجهیزات، داده‌ها و زیرساخت‌هایی که کارخانه از پیش در اختیار دارد.

غرفه Smart Factory نیز بر همین منطق بنا شده است: داده‌های کف کارخانه، از وضعیت تجهیزات و خطوط تولید تا مصرف انرژی، به‌طور پیوسته گردآوری و تحلیل می‌شود و به سامانه‌های مدیریتی مانند ERP راهکاران راه می‌یابد تا برنامه‌ریزی تولید، نگهداری و تعمیرات و کنترل هزینه‌ها بر پایه داده‌های واقعی انجام شود. علاقه‌مندان می‌توانند تا شنبه ۹ آبان، آخرین روز «باهم ۱۴۰۵»، در سالن ۴۱ نمایشگاه بین‌المللی تهران از این غرفه بازدید کنند.

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.