محدود شدن مسیرهای هوایی منطقه‌ای، زنگ خطر تازه برای زنجیره تأمین کالای IT

لغو پروازهای مستقیم میان ایران و برخی مقاصد مهم منطقه‌ای از جمله ترکیه و عمان، ریسک تازه‌ای را متوجه زنجیره تأمین کالای فناوری اطلاعات کرده است؛ مسیری که بسیاری از واردکنندگان برای انتقال سریع کالا، قطعات و تجهیزات از آن استفاده می‌کنند و حالا با کاهش گزینه‌های حمل، احتمال افزایش هزینه و زمان تأمین مواجه است.

گفته می‌شود که پروازهای ایران به مقاصد ترکیه از جمله استانبول و آنکارا و همچنین پروازهای مسقط تا اطلاع ثانوی متوقف می‌شوند. ظاهرا این محدویت در مورد ترکیه از 30 شهریورماه و برای عمان از 26 شهریورماه اعمال می‌شود. اهمیت این اتفاق برای بازار IT فراتر از حوزه حمل‌ونقل مسافری است؛ چرا که بخشی از کالاهای فناوری واردشده به کشور از مسیرهای هوایی منطقه‌ای جابه‌جا می‌شوند و تغییر در ظرفیت این مسیرها می‌تواند مستقیماً روی فرآیند تأمین اثر بگذارد.

کالای IT به‌دلیل ارزش بالا نسبت به وزن و همچنین سرعت بالای تغییرات بازار، وابستگی بیشتری به حمل‌ونقل سریع دارد. برای واردکننده‌ای که باید یک محموله قطعات، تجهیزات شبکه، سرور، حافظه یا سایر تجهیزات الکترونیکی را در زمان مشخص به کشور برساند، جایگزین کردن یک مسیر هوایی با مسیر زمینی یا ترکیبی الزاماً به معنای صرفاً چند روز تأخیر نیست و می‌تواند هزینه‌های حمل، بیمه، انبارداری و تأمین مالی محموله را هم افزایش دهد.

ترکیه و عمان نیز صرفاً مقصد نهایی محسوب نمی‌شوند و در شبکه تجارت منطقه‌ای ایران نقش مسیر واسط و ترانزیتی دارند. بنابراین محدود شدن دسترسی هوایی به این دو بازار می‌تواند گزینه‌های پیش روی واردکنندگان را برای انتقال محموله و هماهنگی با تأمین‌کنندگان خارجی کاهش دهد. البته شدت این اثر به مدت تداوم محدودیت‌ها و امکان جایگزینی مسیرها و ظرفیت‌های حمل بستگی دارد و از اطلاعات فعلی نمی‌توان از توقف واردات یا کمبود عمومی کالاهای IT نتیجه گرفت.

با این حال، برای بازاری که حاشیه خطای کمی در زمان و هزینه تأمین دارد، کاهش مسیرهای حمل منطقه‌ای اتفاق کم‌اهمیتی نیست. اگر این محدودیت‌ها ادامه‌دار شود، بخشی از هزینه آن احتمالاً در نهایت به زنجیره توزیع منتقل خواهد شد؛ زنجیره‌ای که در کالای IT، کوچک‌ترین اختلال در تأمین می‌تواند خود را ابتدا در زمان تحویل و هزینه تمام‌شده و بعد در قیمت بازار نشان دهد.