SaaS (نرم افزار به عنوان سرویس) چیست و چه کاربردی دارد؟

نرم افزار به عنوان سرویس (SaaS)یک مدل توزیع نرم افزار است که در آن یک ارائه دهنده ابر، برنامه‌ها را میزبانی می‌کند و آنها را از طریق اینترنت در اختیار کاربران نهایی قرار می‌دهد.

در این مدل، یک فروشنده نرم افزار مستقل (ISV) ممکن است با یک ارائه دهنده ابر شخص ثالث، برای میزبانی برنامه قرارداد ببندد. یا مانند شرکت‌های بزرگی مانند مایکروسافت، ارائه‌ دهنده ابر می‌تواند فروشنده نرم‌افزار نیز باشد.

SaaS در کنار زیرساخت به عنوان سرویس (IaaS) و پلتفرم به عنوان سرویس (PaaS) یکی از سه دسته اصلی محاسبات ابری است. طیف وسیعی از متخصصان فناوری اطلاعات، کاربران تجاری و کاربران شخصی از اپلیکیشن‌هایSaaSاستفاده می‌کنند که سرگرمی‌های شخصی مانندNetflixتا ابزارهای پیشرفته IT را شامل می‌شود.

برخلاف IaaS و PaaS، محصولاتSaaSاغلب برای کاربران B2B و B2C به بازار عرضه می‌شوند.

طبق گزارش اخیر McKinsey & Company، تحلیلگران صنعت فناوری، رشد روزافزون نرم افزار به عنوان مارکت سرویس را پیش‌بینی می‌کنند و انتظار دارند تا سال 2024 بازار محصولات SaaS نزدیک به 200 میلیارد دلار درآمد داشته باشد.

نرم افزار به عنوان سرویس چگونه کار می‌کند؟

SaaSاز طریق مدل تحویل ابری کار می‌کند. یک ارائه‌دهنده نرم‌افزار با استفاده از سرورها، پایگاه‌های داده، شبکه و منابع محاسباتی خود، برنامه و داده‌های مرتبط را میزبانی می‌کند، یا ممکن است یک ISV باشد که با یک ارائه‌دهنده ابری قرارداد می‌بندد تا برنامه را در مرکز داده ارائه‌دهنده میزبانی کند.

این برنامه با اتصال به شبکه برای هر دستگاه قابل دسترسی خواهد بود. برنامه‌هایSaaSمعمولاً از طریق مرورگرXNET قابل دسترسی هستند.

در نتیجه، شرکت‌هایی که از برنامه‌های کاربردیSaaSاستفاده می‌کنند، وظیفه راه‌اندازی و نگهداری نرم افزار را ندارند. کاربران برای دسترسی به نرم افزار، هزینه اشتراک می‌پردازند که یک راهکار ساده، سریع و آماده است.

SaaSارتباط نزدیکی با ارائه‌دهنده خدمات کاربردی (ASP) و مدل‌های تحویل نرم‌افزار محاسبات برحسب تقاضا (on-demand computing) دارد که در آن ارائه‌دهنده، نرم‌افزار مشتری را میزبانی می‌کند و آن را از طریق اینترنت به کاربران نهایی تأیید شده تحویل می‌دهد.

در مدلSaaSنرم‌افزار برحسب تقاضا (software-on-demand SaaS model)، ارائه‌دهنده به مشتریان، دسترسی مبتنی بر شبکه به یک نسخه از برنامه‌ای که ارائه‌دهنده به‌طور خاص برای توزیعSaaSایجاد کرده را می‌دهد.

کد منبع برنامه برای همه مشتریان یکسان است و هر زمان که ویژگی‌ها یا قابلیت‌های جدید منتشر ‌شوند، برای همه مشتریان عرضه خواهند شد. بسته به قرارداد سطح سرویس (SLA)، داده‌های مشتری برای هر مدل می‌تواند به صورت محلی، در ابر یا هر دو ذخیره شود.

سازمان‌ها می‌توانند برنامه‌های SaaS را با استفاده از رابط‌های برنامه‌نویسی کاربردی (API) با سایر نرم‌افزارها ادغام کنند. به عنوان مثال، یک کسب‌وکار می‌تواند ابزارهای نرم‌افزاری مورد نیاز خود را یادداشت کند و از APIهای ارائه دهندهSaaSبرای ادغام آن ابزارها با پیشنهادات SaaS استفاده کند.

معماریSaaS

برنامه‌ها و سرویس‌های SaaS معمولاً از یک رویکرد چند کاربره استفاده می‌کنند، به این معنی که یک نمونه از برنامهSaaSروی سرورهای میزبان اجرا می‌شود و آن نمونه به هر مشترک یا کاربر ابری خدمات می‌دهد.

این برنامه روی یک نسخه و پیکربندی، برای همه مشتریان یا کاربران اجرا می‌شود. اگرچه مشترک‌های مختلف در یک نمونه ابری با یک زیرساخت و پلتفرم مشترک اجرا می‌شوند، اما داده‌های مشتریان مختلف از هم جدا خواهند بود.

معماری معمولی چند کاربره برنامه‌هایSaaSبه این معنی است که ارائه‌دهنده خدمات ابری می‌تواند تعمیر و نگهداری، بروزرسانی‌ها و رفع اشکال‌ها را سریع‌تر، آسان‌تر و کارآمدتر مدیریت کند. مهندسان به جای اعمال تغییرات در چندین نمونه، می‌توانند با تغییر نمونه مشترک، تغییرات لازم را برای همه مشتریان ایجاد کنند.

علاوه بر این، چند کاربری اجازه می‌دهد تا مجموعه بیشتری از منابع در دسترس گروه بزرگتری از افراد قرار گیرد، بدون اینکه عملکردهای ابری مهم مانند امنیت، سرعت و حریم خصوصی را به خطر بیندازند.

مزایایSaaS

SaaSنیاز سازمان‌ها به نصب و اجرای برنامه‌ها بر روی رایانه‌ها یا در مراکز داده خود را برطرف می‌کند. این امر هزینه‌های خرید، تهیه و نگهداری سخت افزار و همچنین مجوز، نصب و پشتیبانی نرم افزار را حذف می‌کند.

سایر مزایای مدل SaaS عبارتند از

• پرداخت‌های انعطاف پذیرمشتریان به جای خرید نرم افزار برای نصب، یا سخت افزار اضافی برای پشتیبانی از آن، یکی از پیشنهاداتSaaSرا انتخاب کرده و حق اشتراک آن را می‌پردازند. این مزیت به بسیاری از کسب‌وکارها اجازه می‌دهد تا بودجه‌بندی بهتر و قابل پیش‌بینی‌تری را انجام دهند. همچنین کاربران می‌توانند در هر زمان پیشنهاداتSaaSرا لغو کنند و به این هزینه‌های تکراری خاتمه دهند.
• استفاده مقیاس‌پذیرسرویس‌های ابری مانندSaaSمقیاس‌پذیری عمودی بالایی را ارائه می‌کنند، که به مشتریان این امکان را می‌دهد تا در صورت نیاز به خدمات یا ویژگی‌های بیشتر یا کمتری دسترسی داشته باشند.
• بروزرسانی‌های خودکاربه‌جای خرید نرم‌افزار جدید، مشتریان می‌توانند به یک ارائه‌دهندهSaaSبرای انجام خودکار بروزرسانی‌ها و مدیریت patch اعتماد کنند. این امر فشار کاری کارکنان IT داخلی را کاهش می‌دهد.
• دسترسی و پایداریاز آنجایی که فروشندگانSaaSبرنامه‌ها را از طریق اینترنت ارائه می‌کنند، کاربران می‌توانند از هر دستگاه و مکان مجهز به اینترنت به آنها دسترسی داشته باشند.
• سفارشی‌سازی.برنامه‌هایSaaSاغلب قابل تنظیم هستند و می‌توانند با سایر برنامه‌های کاربردی تجاری، به ویژه با برنامه‌های کاربردی یک ارائه دهنده نرم افزار مشترک، ادغام شوند.

چالش‌ها و مخاطراتSaaS

SaaSبرخی از خطرات و چالش‌های بالقوه را نیز به همراه دارد، زیرا کسب‌وکارها باید برای ارائه نرم‌افزار به فروشندگان خارجی تکیه کنند، نرم‌افزار را فعال نگه دارند، صورت‌حساب‌ها را پیگیری و گزارش کنند و محیط امنی را برای داده‌های کسب‌وکار فراهم آورند.

• مسائل خارج از کنترل مشتریهنگامی که ارائه‌دهندگان با اختلالات سرویس مواجه می‌شوند، تغییرات ناخواسته‌ای در ارائه‌ خدمات ایجاد می‌شود و یا نقض امنیتی رخ می‌دهد، مشکلاتی بروز خواهد یافت که همگی می‌توانند در استفاده از SaaS توسط مشتریان تأثیر عمیقی داشته باشند. برای کاهش مستمر این مشکلات، مشتریان باید SLA ارائه‌دهندهSaaSخود را بدانند و از اجرای آن مطمئن شوند.
• مشتریان کنترل خود بر نسخه‌سازی از دست می‌دهنداگر ارائه‌دهنده نسخه جدیدی از یک برنامه کاربردی را بپذیرد، بدون در نظر گرفتن اینکه آیا مشتری این نسخه جدیدتر را می‌خواهد یا خیر، به همه مشتریانش عرضه می‌شود. این مساله ممکن است به سازماندهی نیاز داشته باشد تا زمان و منابع بیشتر برای آموزش فراهم شود.
• مشکل در تعویض فروشندههنگام استفاده از ارائه‌دهنده خدمات ابری، تعویض فروشنده می‌تواند دشوار باشد. برای تغییر فروشندگان، مشتریان باید حجم بسیار زیادی از داده‌ها را انتقال دهند.

علاوه بر این، برخی از فروشندگان از فناوری‌ها و انواع داده‌های اختصاصی استفاده می‌کنند که می‌تواند انتقال داده‌های مشتری بین ارائه‌دهندگان مختلف ابری را پیچیده‌تر کند. مشکل فروشنده زمانی است که مشتری به دلیل این شرایط نمی‌تواند به راحتی بین ارائه دهندگان خدمات جابجا شود.

• امنیتامنیت ابر اغلب به عنوان یک چالش مهم برای برنامه‌های SaaS در نظر گرفته می‌شود.

امنیت و حریم خصوصیSaaS

خطرات امنیت سایبری مرتبط باSaaSبا خطرات مرتبط با نرم افزار معمولی متفاوت است. در نرم‌افزارهای معمولی، فروشنده نرم‌افزار مسئول برطرف کردن آسیب‌پذیری‌های مبتنی بر کد است، درحالی‌که کاربر مسئول اجرای نرم افزار در زیرساخت و شبکه امن است. در نتیجه، امنیت بیشتر بر عهده فروشنده مستقل نرم افزار و ارائه دهنده ابر شخص ثالث است.

علیرغم پذیرش سریع مدل‌های مبتنی بر ابر برای محصولات نرم‌افزاری با خدمات کامل، سازمان‌ها همچنان در مورد امنیت و حریم خصوصی محصولاتSaaSتردید دارند. این نگرانی‌ها عبارتند از

• رمزگذاری و مدیریت کلید
• مدیریت هویت و دسترسی (IAM)
• نظارت بر امنیت
• پاسخ حادثه
• یکپارچگی ضعیف در محیط‌های امنیتی گسترده‌تر و خاص شرکت
• تحقق الزامات استقرار داده
• حریم خصوصی داده
• هزینه سرمایه‌گذاری در ابزارهای شخص ثالث برای جبران ریسک امنیتی SaaS
• عدم ارتباط با کارشناسان فنی و امنیتی در حین فرآیند فروش

SaaSوIaaSوPaaS

SaaSبه همراه IaaS و PaaS یکی از سه مدل اصلی خدمات ابری است. هر سه مدل شامل ارائه دهندگان ابری هستند که منابع مرکز داده میزبانی شده خود را از طریق اینترنت به مشتریان ارائه می‌دهند.

تفاوت مدل‌ها در کامل بودن محصول است. محصولاتSaaSبرنامه‌های کامل و کاملاً مدیریت شده‌ای هستند.

IaaS عمدتاً منابع مرکز داده را برون سپاری می‌کند و PaaS یک پلتفرم توسعه و سایر ابزارهای موجود در مرکز داده ارائه دهنده را ارائه می‌دهد.

کاربران برنامهSaaSمجبور نیستند نرم افزار را دانلود کنند، یا زیرساخت‌های IT موجود را مدیریت کنند و با هیچ جنبه‌ای از مدیریت نرم‌افزار سروکار داشته باشند. فروشندگان تعمیر و نگهداری، ارتقاء، پشتیبانی، امنیت و سایر جنبه‌های مدیریت نرم افزار را انجام می‌دهند.

IaaS توسط شرکت‌هایی استفاده می‌شود که می‌خواهند مرکز داده و منابع رایانه خود را به یک ارائه دهنده ابری برون سپاری کنند. ارائه دهندگان IaaS میزبان مولفه‌های زیرساخت مانند سرورها، ذخیره‌سازها، سخت افزار شبکه و منابع مجازی‌سازی هستند.

سازمان‌هایی که از سرویس‌های IaaS استفاده می‌کنند باید همچنان استفاده از داده، برنامه‌ها و سیستم‌های عامل خود را مدیریت کنند.

PaaS چارچوبی از منابع برای توسعه دهندگان داخلی سازمان را فراهم می‌کند. این پلتفرم میزبان، توسعه دهندگان را قادر می‌سازد تا برنامه‌های کاربردی سفارشی ایجاد کنند. فروشنده، منابع مرکز داده که از ابزارها پشتیبانی می‌کنند را مدیریت می‌کند.

سازمان‌های مشتری که از سرویس‌های PaaS استفاده می‌کنند نیازی ندارند که سیستم عامل‌های خود را مدیریت کنند، بلکه کافیست روی برنامه‌ها و استفاده از داده نظارت داشته باشند.

فروشندگان و مثال‌هایی ازنرم افزار به عنوان سرویس

بازارSaaSشامل انواع فروشندگان و محصولات نرم افزاری است. فعالان این صنعت شامل فروشندگان کوچک و تک محصولی تا غول‌های ابری مانند AWS و Google هستند.

محصولاتSaaSنیز متنوع هستند، از سرویس‌های پخش ویدئو گرفته تا ابزارهای آنالیز کسب‌وکار IT. برنامه‌هایSaaSبرای برنامه‌های تجاری اساسی مانند ایمیل، مدیریت فروش، مدیریت ارتباط با مشتری (CRM)، مدیریت مالی، مدیریت منابع انسانی (HRM)، صورتحساب و همکاری نیز وجود دارد.

محصولاتSaaSسازمانی برای صنایع خاص، مانند بیمه یا پزشکی، به عنوان محصولاتSaaSعمودی شناخته می‌شوند.

محصولاتSaaSمی‌توانند در درجه اول به بازارهای B2B ، B2C یا هر دو عرضه شوند. نمونه‌هایی از محصولات محبوبSaaSعبارتند از

• Salesforce
• Google Workspace apps
• Microsoft 365
• HubSpot
• Trello
• Netflix
• Zoom
• Zendesk
• DocuSign
• Slack
• Adobe Creative Cloud
• Shopify
• Mailchimp

قیمت گذاریSaaS

به طور کلی، استفاده از یک محصولSaaSنسبت به مجوز نرم افزار معمولی برای سازمان، مقرون‌به‌صرفه‌تر است، زیرا ضرورتی به راه‌اندازی و نصب آن روی سخت افزار نیست. ارائه دهندگان SaaS معمولاً یکی از مدل‌های قیمت گذاری مبتنی بر اشتراک زیر را برای مشتریان استفاده می‌کنند

• رایگان، یا مبتنی بر آگهیسرویسی می‌تواند برای کاربران رایگان باشد که در آن ارائه دهندهSaaSاز طریق فروش فضای تبلیغاتی درآمد کسب می‌کند. در این مدل، معمولاً گزینه‌ای برای ارتقاء وجود دارد که شامل تبلیغات مزاحم نمی‌شود.
• نرخ ثابتمشتریان با پرداخت هزینه اشتراک ماهانه یا سالانه ثابت، به مجموعه کامل ویژگی‌های نرم افزار دسترسی دارند.
• برای هر کاربرقیمت گذاری بر اساس تعداد کاربرانی که می‌توانند در این سرویس مشترک شوند تعیین می‌شود. برای هر کاربر یک قیمت ثابت وجود دارد.
• سطوح هر کاربرسطوح قیمت‌گذاری بر اساس تعداد کاربران فعالی که می‌توانند در یک اشتراک وجود داشته باشند تعیین می‌شود.
• سطوح ذخیره سازیمشتریان می‌توانند دسترسی رایگان به یک سرویس داشته باشند، اما اگر بخواهند پس از دوره رایگان، همچنان از محصول استفاده کنند، باید هزینه ذخیره‌سازی را پرداخت کنند.
• پرداخت به اندازه مصرف، یا مبتنی بر استفادههر چه مشتریان بیشتر از سرویس استفاده کنند، صورتحساب بالاتری دریافت می‌کنند و بالعکس.
• به ازای هر کاربر فعالاین شامل روش‌های «به‌ازای هر کاربر» و «پرداخت به اندازه مصرف» است. صورت‌حساب مشترکین به ازای هر کاربر محاسبه می‌شود، اما تنها در صورتی که کاربر از این سرویس بیش از حد تعیین شده استفاده کرده باشد.
• سطوح مبتنی بر ویژگیسطوح قیمت بر اساس میزان ویژگی‌هایی که مشترک می‌خواهد تعیین می‌شود. در این مدل، نسخه‌های کاهش‌یافته نرم‌افزار با ویژگی‌های محدود و با قیمتی پایین‌تر از حداکثر سطح عملکرد موجود است. ممکن است سطوح ویژگی بیشتری بین حداقل و حداکثر سطوح عملکردی نیز وجود داشته باشد.
• فریمیوماین سرویس به طور کلی برای استفاده با یک سطح ورودی رایگان خواهد بود. هر چند معمولاً محدودیت‌های عملکردی وجود دارد که مشتریان برای دسترسی به آن‌ها باید از سطوح پولی استفاده کنند.

منبعwww.techtarget.com

برای ارزیابی پایداری، امنیت و نگهداری این زیرساخت، راهنمای پشتیبانی شبکه را نیز مطالعه کنید.