در این مقاله قصد داریم که درباره اینکه دیتاسنتر چیست و چه کاری دقیقا در این مراکز انجام می شود صحبت کنیم. در مقاله های قبلی در رابطه با بخش های مختلف شبکه صحبت کردیم حال می خواهیم درباره یکی از مراکز اصلی مرتبط با شبکه صحبت کنیم که احتمالا اگر با امور شبکه درگیر بودید، درباره آن اطلاعاتی دارید. حال در اینجا ما می خواهیم به علاوه اینکه بفهمیمدیتاسنتر چیستدریابیم که این مراکز چه خدماتی را ارئه می دهند، چه ویژگی هایی دارند و زیر ساخت های آن ها شامل چه مواردی می شود. پس در این مقاله با ما همراه باشید که بیشتر و موشکافانه تر با موضوعدیتاسنتر چیستآشنا شویم.

برای سازمان‌هایی کهسرورداخلی دارند و به دیتاسنتر منتقل نشده‌اندپشتیبانی و مدیریت سرورهمان سطح پایداری را در محل فراهم می‌کند.

در این مطلب با چه مواردی آشنا می شویم ؟

• دیتاسنتر چیست
• دیتاسنتر چرا ساخته می شود؟
• ویژگی دیتاسنتر چیست و یک دیتاسنتر چگونه باید باشد؟
• زیرساخت فیزیکی یک دیتاسنتر چیست ؟
• زیر ساخت کلی دیتاسنتر چیست ؟
• خدمات دیتاسنتر ها

دیتاسنتر چیست

اگر بخواهیم بگوییم که یک دیتاسنتر چیست و دقیقا به چه مراکزی دیتاسنتر می گویند، باید بگوییم که یک سری مراکز دیتا یا داده فیزیکی بزرگ هستند که برای نگهداری از دستگاه های فیزیکی شبکه مانند سرورها، سخت افزار های مربوطه، کامپیوتر ها و… با زیرساختی قوی هستند. در این ساختمان ها، سیستم های امنیتی بسیار قوی و رک های مختلفی تعبیه شده است که هرکدام از آن ها هدف خاصی را در بخش های مختلفی دنبال می کنند و تمام تلاششان این است که اطلاعات مختلف سازمان ها و شرکت ها در امینت کامل باشند ازان جایی که نیاز است دیتا سنتر ها قوی و مناسب باشد نمی شود در هر کجا با هر شرایطی دیتاسنتر خوب داشت به همین دلیل است که شما نیاز به یکنگهداری شبکهدارید تا این کار را برای شما انجام دهد.

• دیتاسنتر چرا ساخته می شود؟
• ویژگی دیتاسنتر چیست
• زیرساخت فیزیکی یک دیتاسنتر
• زیر ساخت کلی دیتاسنتر
• زیر ساخت کلی دیتاسنتر

دیتاسنتر چرا ساخته می شود؟

همه کسب و کار ها هستند که باید اطلاعات مربوط به شبکه های خود را در جایی ذخیره کنند. حال این اطلاعات شامل مواردی مانند ایمیل ها، وب سایت، شبکه های اجتماعی و اطلاعات مختلف دیگر می شوند. این اطلاعات در یک حافظه به نام سرور ذخیره می شوند که همانطور که احتمالا بدانید، یک کامپیوتر شخصی بسیار تخصصی و حرفه ای است که از طریق شبکه به اینترنت وصل می شوند. اگر شرکتی که درباره آن صحبت می کنیم کوچک باشد، می تواند اطلاعات را در سروری که خودش تهیه می کند ذخیره و مدیریت کند. اما با رشد مشاغل و کسب و کار های بزرگ مانند بانک و زیاد شدن اطلاعات مهم و حیاتی، همه نمی توانند سرور های گران قیمت تهیه کنند.

همچنین باید به این مهم اشاره کرد که تهیه سرور ها و تهیه یک فضای مناسب برای امنیت این سرور ها در شرکت ها و جاهای بزرگ مانند بانک ها وجود ندارد. یک لحظه تصور کنید که به هر دلیل اطلاعات یک بانک به خطر بیفتد یا دزدیده شود، آن زمان هستش که تمامی اطلاعات و رمز های کسانی که در آن بانک حساب دارند لو می رود و این یعنی یک هرج و مرج اقتصادی بزرگ که نشان می دهد که چرا باید سرور کسب و کار های بزرگ در مراکز امن و فضای مطمئن نگهداری شوند و در صورت بروز مشکل یا اختلال بدون وجودپشتیبانی شبکهقوی نمی توانند سریع به حالت استیبل و قبلی خود برگردنند و ممکن است دچار خسارات زیادی شوند.

ویژگی دیتاسنتر چیست و یک دیتاسنتر چگونه باید باشد؟

برای پاسخ به اینکه ویژگی یک دیتاسنتر چیست باید گفت که دیتاسنتر ها باید شرایط خاصی داشته باشند و هر شرکتی از پس هزینه های ساخت آن ها برنمی آید. نگهداری از این مرکز ها سامل هزینه های بالایی می شود که یک شرکت کوچک حتی هزینه ماهیانه آن ها را هم نمی توانند پرداخت کنند. نگهداری از این مراکز کار آسانی نیست و سرور هایی که درون این مراکز هستند، همیشه روشن هستند و گرمای بسیار زیادی تولید می کنند. همین موضوع باعث می شود که خنک کننده های قوی لازم داشته باشند. انرژی مورد نیاز پیاده سازی یک دیتاسنتر بسیار زیاد و گران قیمت است و همچنین باید دقت شود که این سرور ها شبانه روز باید روشن باشند و حتی قطع شدن دقیقه ای آن ها هم می تواند صدمات جدی ای وارد کند. با داشتنخدمات پشتیبانی شبکه و سخت افزار24 ساعته و 7 روز شبانه روز دیگر نه باید نگران قطعی سرور باشید و نه به بروز مشکلات و اختلالات فکر کنید. در واقع دیتاسنتر جایی است که با زحمت و تلاش بسیار در آن، سعی می کنند که خیال تمامی کسب و کار ها از سرورشان راحت باشد. در این دیتاسنتر ها باید از حملات سایبری نیز جلوگیری شود و جلوی هک کردن سرور ها گرفته شود. همچنین قطعی برق هرگز نباید در این سرور ها اتفاق بیفتد و باید 24 ساعته این سرور ها نظارت بشوند. پس می توان گفت متوجه شدیم که این دیتاسنتر ها جایی هستند که کار های راحتی در آن ها انجام نمی شود و برای نگهداری از اطلاعات کسب و کار های مختلف، زحمات زیادی در دیتاسنتر ها کشیده می شود.

اجزای اصلی دیتاسنتر (زیرساخت فیزیکی و شبکه‌ای)

۱. سرورها (Servers)

قلب تپنده‌ی هر دیتاسنترسرورهاهستند. این دستگاه‌ها وظیفه پردازش و ذخیره داده‌ها، اجرای نرم‌افزارها و ارائه سرویس‌های شبکه را بر عهده دارند.
سرورها معمولاً در قالب رک‌های استاندارد (Rack-mounted servers) نصب می‌شوند و بسته به نوع کاربرد، می‌توانند از نوع‌های مختلفی باشند

• Application Serverاجرای نرم‌افزارهای سازمانی و وب‌اپلیکیشن‌ها
• Database Serverذخیره و مدیریت بانک‌های اطلاعاتی
• File Serverنگهداری و اشتراک‌گذاری فایل‌ها
• Virtualization Serverمیزبانی ماشین‌های مجازی در بستر VMware یا Hyper-V

نکتهسرورهای دیتاسنتر معمولاً دارای منابع سخت‌افزاری قدرتمند، منبع تغذیه دوگانه (Dual Power Supply) و پشتیبانی از RAID برای افزونگی داده هستند.

۲. رک‌ها و کابینت‌های نگهدارنده (Racks & Cabinets)

رک‌هامحفظه‌هایی فلزی هستند که تجهیزات دیتاسنتر مانند سرورها، سوئیچ‌ها و UPSها در آن‌ها نصب می‌شوند.
استاندارد متداول رک‌ها۴۲Uاست که ارتفاع و ظرفیت تجهیزات داخل آن را مشخص می‌کند.

هر رک شامل موارد زیر است

• سیستم خنک‌کننده داخلی (Fans / Ventilation Panels)
• کابل‌کشی منظم برای جلوگیری از تداخل سیگنال
• برچسب‌گذاری و شماره‌گذاری تجهیزات برای مدیریت آسان

مدیریت کابل‌ها و تهویه مناسب در رک‌ها مستقیماً بر کارایی و طول عمر تجهیزات تأثیر دارد.

۳. روترها و سوئیچ‌ها (Routers & Switches)

روترها (Routers)مسیر ارتباطی بین دیتاسنتر و شبکه‌های خارجی (اینترنت یا WAN) را برقرار می‌کنند.
در مقابلسوئیچ‌ها (Switches)ارتباطات داخلی بین سرورها، سیستم‌های ذخیره‌سازی و کاربران شبکه را مدیریت می‌کنند.

در شبکه دیتاسنتر، معمولاً از مدلسه‌لایه‌ای (Core, Distribution, Access)استفاده می‌شود

• Core Layerلایه اصلی انتقال داده با سرعت بالا
• Distribution Layerمدیریت VLANها و سیاست‌های دسترسی
• Access Layerاتصال نهایی کاربران و تجهیزات

سوئیچ‌های حرفه‌ای دیتاسنتر از ویژگی‌هایی مانند VLAN، QoS، و Redundant Link پشتیبانی می‌کنند تا از قطع ارتباط جلوگیری شود.

۴. سیستم‌های تهویه و خنک‌کننده (Cooling Systems)

به دلیل فعالیت ۲۴ ساعته سرورها، دیتاسنترها گرمای زیادی تولید می‌کنند. به همین دلیل، استفاده از سیستم‌های تهویه و خنک‌سازی دقیق ضروری است.
این سیستم‌ها به دو دسته تقسیم می‌شوند

• خنک‌سازی محیطی (Room Cooling)
  با استفاده از چیلرها، CRAC و سیستم‌های تهویه مطبوع صنعتی
• خنک‌سازی رک‌محور (Rack Cooling)
  نصب پنل‌های خنک‌کننده بین رک‌ها یا استفاده از مسیر جریان هوای سرد و گرم (Cold Aisle & Hot Aisle)

مدیریت دمای محیط دیتاسنتر مستقیماً بر مصرف انرژی و پایداری تجهیزات تأثیر دارد. استاندارد دمایی دیتاسنترها معمولاً بین ۱۸ تا ۲۷ درجه سانتی‌گراد است.

۵. منابع تغذیه و UPS (Power & UPS Systems)

یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های دیتاسنترسیستم برق‌رسانی پایداراست. قطع برق حتی برای چند ثانیه می‌تواند باعث از بین رفتن داده‌ها یا توقف سرویس‌های حیاتی شود.
به همین دلیل، دیتاسنترها از ترکیب زیر استفاده می‌کنند

• UPS (Uninterruptible Power Supply)تأمین برق موقت در زمان قطع ناگهانی
• ژنراتور برق اضطراری (Diesel Generator)پشتیبانی بلندمدت در زمان قطعی طولانی
• Power Distribution Unit (PDU)توزیع ایمن برق بین رک‌ها

در دیتاسنترهای حرفه‌ای، سیستم برق به‌صورت Redundant طراحی می‌شود (N+1 یا 2N) تا در صورت خرابی یک مسیر، مسیر دوم فعال بماند.

۶. سیستم مانیتورینگ و هشدار (Monitoring & Alerting Systems)

برای حفظ عملکرد پایدار و جلوگیری از خرابی تجهیزات، دیتاسنترها دارای سیستم‌های مانیتورینگ هوشمند هستند.
این سیستم‌ها در سطوح مختلف فعالیت می‌کنند

• مانیتورینگ سخت‌افزاردما، ولتاژ، وضعیت فن‌ها و توان مصرفی
• مانیتورینگ شبکهوضعیت لینک‌ها، تأخیر، ترافیک و دسترسی کاربران
• هشدار خودکار (Alerting)ارسال پیام فوری در صورت خرابی، افزایش دما یا قطع ارتباط

ابزارهایی مانند Zabbix، Nagios، SolarWinds و PRTG از رایج‌ترین سیستم‌های مانیتورینگ دیتاسنتر هستند.

زیرساخت فیزیکی یک دیتاسنتر چیست ؟

برای اینکه بفهمیم زیرساخت فیزیکی یک دیتاسنتر چیست باید بدانیم که این دیتاسنتر ها شامل مواردی مانند سوئیچ ها، روتر ها، فایروال ها، سیستم های ذخیره سازی و سرور ها می شوند.

زیر ساخت شبکه: سرور های این دیتاسنتر ها چه به صورت فیزیکی و چه به صورت مجازی، خدمات مرکز داده یا دیتاسنتر را به کاربر نهایی می رسانند.

سیستم های ذخیره سازی: سیستم های نگهداری از داده، اطلاعات با ارزش را در حافظه های دیگری ذخیره سازی و نگهداری می کنند.

زیر ساخت کلی دیتاسنتر چیست ؟

زیر ساخت هر شرکتی می تواند با شرکت دیگر متفاوت باشد. اگر بخواهیم بدانیم که زیر ساخت کلی دیتاسنتر چیست ، باید اشاره کنیم که معمولا زیر ساخت دیتاسنتر ها شبیه به هم هستند. سرور ها در رک ذخیره می شوند و که مانند یک کابینت است و زمانی که در کابینت را باز می کنیم، می توانیم کشو را بیرون بکشیم و سرور یا تجهیزات دیگری مانند روتر یا سوئیچ را بیرون بیاوریم. همه این موارد از طریق سیم به یکدیگر متصل شده اند و تعداد زیادی چراغ های چشمک زن هم در آن ها وجود دارد. به خاطر گرمای زیادی که سرور ها تولید می کنند سیستم های تهویه قوی و سنسور آب پاش نیز در این دیتاسنتر ها وجود دارد.

تدابیر امنیتی این سرور ها به شدت شدید است و کسی نمی تواند به این سرور ها دستبرد بزند. افرادی که در این مراکز کار می کنند بسیار آموزش دیده هستند و به خاطر اهمیت اطلاعاتی که از آن ها محافظت می کنند هم با کسی شوخی ندارند. پس از بابت امنیت این دیتاسنتر ها می توانید مطمئن باشید.
اما اگر شما شبکه کامپیوتری دارید حتما و حتما به فکر یکپشتیبانی شبکه های کامپیوتریقابل اطمینان هم باشید که اگر مشکلی هم در بخش کامپیوتری شما پیش آمد دچار خسارات و اتلاف وقت نشوید.

تفاوت دیتاسنتر فیزیکی و ابری (Physical vs Cloud Data Center)

دیتاسنتر فیزیکی (Physical Data Center)

دیتاسنتر فیزیکی همان مرکز داده سنتی است کهزیرساخت سخت‌افزاری آن به‌صورت محلی در اختیار سازمانقرار دارد.
در این مدل، مالکیت و مدیریت تمامی تجهیزات، از جمله سرورها، رک‌ها، سیستم خنک‌کننده، UPS و امنیت فیزیکی، بر عهده شرکت است.

ویژگی‌ها

• کنترل کامل بر سخت‌افزار و پیکربندی شبکه
• نیازمند تیم IT داخلی برای نگهداری و پشتیبانی
• هزینه اولیه زیاد برای خرید تجهیزات و راه‌اندازی
• مناسب برای سازمان‌هایی با داده‌های بسیار حساس یا مقررات سخت امنیتی (مثل بانک‌ها و مراکز دولتی)

به‌دلیل مالکیت مستقیم بر سرورها، سطح کنترل و امنیت فیزیکی بسیار بالا است؛ اما مقیاس‌پذیری سخت و هزینه نگهداری زیاد از چالش‌های اصلی آن محسوب می‌شود.

دیتاسنتر ابری (Cloud Data Center)

دیتاسنتر ابری در واقع مجموعه‌ای از سرورها و تجهیزات شبکه است که توسطارائه‌دهندگان سرویس ابری (مانند AWS، Google Cloud، Azure)مدیریت می‌شود.
در این مدل، سازمان‌ها به‌جای خرید سخت‌افزار، از منابع محاسباتی، ذخیره‌سازی و شبکه به‌صورت اشتراکی استفاده می‌کنند و فقطبه‌اندازه مصرف خود هزینه پرداخت می‌کنند.

ویژگی‌ها

• عدم نیاز به زیرساخت فیزیکی محلی
• هزینه پایین‌تر در شروع و پرداخت براساس مصرف
• مقیاس‌پذیری سریع و انعطاف‌پذیر
• به‌روزرسانی و نگهداری توسط شرکت ارائه‌دهنده سرویس
• دسترسی از هر مکان و هر دستگاه متصل به اینترنت

دیتاسنترهای ابری برای استارتاپ‌ها، شرکت‌های در حال رشد و پروژه‌هایی که نیاز به مقیاس سریع و هزینه کنترل‌شده دارند، گزینه‌ای ایده‌آل هستند.

جدول مقایسه‌ای دیتاسنتر فیزیکی و ابری

خدمات دیتاسنتر ها

۱. خدمات میزبانی (Hosting & Colocation)

در این نوع خدمات، سازمان‌ها می‌توانند سرورهای خود را در محیط ایمن و استاندارد دیتاسنتر قرار دهند.
Colocationبه این معناست که شما مالک سرور هستید، اما آن را در مرکز داده نگهداری می‌کنید تا از زیرساخت، برق اضطراری، خنک‌کننده و امنیت فیزیکی آن استفاده کنید.

مزایا

• کاهش هزینه برق، سرمایش و امنیت فیزیکی
• استفاده از اینترنت پایدار با سرعت بالا
• دسترسی ۲۴ ساعته برای مدیریت از راه دور
• مناسب برای شرکت‌هایی که سخت‌افزار خود را دارند ولی فضای استاندارد ندارند

نمونه کاربردبانک‌ها و شرکت‌های بزرگ که سرور اختصاصی خود را دارند، اما نمی‌خواهند در محل شرکت از آن نگهداری کنند.

۲. ارائه سرور اختصاصی یا مجازی (Dedicated & VPS Hosting)

دیتاسنترها بر اساس نیاز کاربران، دو نوع سرور در اختیارشان قرار می‌دهند

الف) سرور اختصاصی (Dedicated Server)
یک سرور فیزیکی کامل در اختیار یک کاربر یا سازمان قرار می‌گیرد.
مناسب برای وب‌سایت‌ها یا اپلیکیشن‌هایی با ترافیک بالا و نیاز به منابع قدرتمند.

ب) سرور مجازی (VPS – Virtual Private Server)
با استفاده از فناوریمجازی‌سازی(Virtualization)، منابع یک سرور فیزیکی به چند بخش مجزا تقسیم می‌شود.
هر بخش مانند یک سرور مستقل با سیستم‌عامل و منابع جداگانه عمل می‌کند.

مزایا

• عملکرد بالا و منابع اختصاصی
• امکان نصب نرم‌افزارهای دلخواه
• مدیریت آسان از طریق کنترل‌پنل
• گزینه‌ای اقتصادی‌تر نسبت به خرید سخت‌افزار

نمونه کاربردشرکت‌های نرم‌افزاری، فروشگاه‌های اینترنتی و کسب‌وکارهای متوسط.

۳. سرویس‌های ابری (Cloud Computing)

یکی از محبوب‌ترین خدمات دیتاسنترهای مدرن، ارائه سرویس‌های ابری است.
در این مدل، کاربران نیازی به خرید یا نصب سخت‌افزار ندارند و می‌توانند به‌صورتاشتراکی و مقیاس‌پذیراز منابع محاسباتی، ذخیره‌سازی و نرم‌افزاری استفاده کنند.

انواع سرویس‌های ابری

• IaaS (Infrastructure as a Service)ارائه زیرساخت مجازی شامل سرور، ذخیره‌سازی و شبکه
• PaaS (Platform as a Service)ارائه پلتفرم توسعه نرم‌افزار برای برنامه‌نویسان
• SaaS (Software as a Service)ارائه نرم‌افزارها به‌صورت آنلاین بدون نیاز به نصب (مثل Google Workspace)

مزایا

• پرداخت بر اساس میزان مصرف
• مقیاس‌پذیری بسیار سریع
• عدم نیاز به مدیریت سخت‌افزار
• دسترسی از هر نقطه با اینترنت

نمونه کاربردکسب‌وکارهای دیجیتال، شرکت‌های در حال رشد، استارتاپ‌ها.

۴.پشتیبان‌گیریو Disaster Recovery (Backup & DR)

یکی از حیاتی‌ترین خدمات دیتاسنترهاپشتیبان‌گیری منظم از داده‌ها و طرح بازیابی در شرایط بحرانی (Disaster Recovery)است.
در این سرویس، نسخه‌های پشتیبان از اطلاعات به‌صورت زمان‌بندی‌شده روی سرورهای دیگر یا در دیتاسنتر دوم ذخیره می‌شوند.

مزایا

• حفظ داده‌ها در برابر خطاهای انسانی یا سخت‌افزاری
• بازیابی سریع اطلاعات در صورت حملات سایبری یا بلایای طبیعی
• اطمینان از تداوم کسب‌وکار (Business Continuity)
• کاهش Downtime در مواقع بحرانی

نمونه کاربردسازمان‌های مالی، شرکت‌های SaaS و فروشگاه‌های آنلاین.

۵. پشتیبانی فنی و مانیتورینگ ۲۴/۷ (Technical Support & 24/7 Monitoring)

تمام دیتاسنترهای حرفه‌ای دارای تیم پشتیبانی فنی و سیستم مانیتورینگ هستند که به‌صورت۲۴ ساعت شبانه‌روز و ۷ روز هفتهوضعیت تجهیزات و سرویس‌ها را بررسی می‌کنند.

خدمات این بخش شامل

• مانیتورینگ عملکرد سرورها و ترافیک شبکه
• تشخیص و رفع سریع خطاها یا قطعی سرویس
• پشتیبانی از راه دور (Remote Support)
• گزارش‌گیری خودکار از مصرف منابع و وضعیت امنیتی

اهمیتمانیتورینگ مداوم باعث می‌شود مشکلات قبل از ایجاد اختلال در سرویس، شناسایی و رفع شوند.

جمع‌بندی مشاوره‌ای

دیتاسنترها با ارائه خدمات متنوع از میزبانی گرفته تا پشتیبان‌گیری و مانیتورینگ، ستون فقرات زیرساخت دیجیتال هر سازمان هستند.
انتخاب نوع خدمات بستگی به نیاز کسب‌وکار، بودجه، میزان امنیت موردنیاز و سیاست‌های فناوری اطلاعات دارد.
برای بهره‌مندی از این خدمات به‌صورت حرفه‌ای و مطمئن، توصیه می‌شود با یکشرکت پشتیبانی شبکه معتبر مانند XNETهمکاری کنید تا زیرساخت شما همیشه پایدار و امن باقی بماند.