سفره‌ای که کوچک‌تر شد؛ روایت یک‌سال زندگی زیر فشار تورم از دل داده‌های XNET

سال ۱۴۰۴ سالی بود که تورم دیگر فقط یک عدد در گزارش‌های اقتصادی نبود؛ وارد سفره خانواده‌ها، کیف مدرسه بچه‌ها و حتی قفسه حمام‌شان شد. این‌بار روایت این تغییر را نه یک نهاد آماری رسمی، بلکه بزرگ‌ترین فروشگاه آنلاین کشور تعریف می‌کند: XNET در گزارش سالانه خود، با تکیه بر میلیون‌ها تراکنش واقعی کاربران، تصویری دقیق و گاهی تلخ از تغییر سبد خرید ایرانی‌ها در یک سال پرفشار به دست می‌دهد؛ سالی که به گفته این گزارش، سه فصل موازی داشت: «فشار»، «انطباق» و «پناهگاه».

برای اندازه‌گیری فشار واقعی زندگی، XNET قیمت چند سبد غذایی ساده برای یک خانواده چهارنفره را از ابتدا تا انتهای سال ۱۴۰۴ مقایسه کرده است. نتیجه، تصویری گویا از آن‌چیزی است که آمار تورم رسمی معمولاً آن را خشک و انتزاعی جلوه می‌دهد

هزینه یکوعده شام(قرمه‌سبزی با برنج ایرانی): از ۶۳۲ هزار تومان به ۱,۴۷۷,۰۰۰ تومان — رشد۱۳۴ درصد

هزینه یکوعده ناهار(مرغ و برنج ایرانی): از ۳۱۹ هزار تومان به ۵۵۳ هزار تومان — رشد۷۳ درصد

هزینه یکوعده صبحانهاز ۳۴۳ هزار تومان به ۵۶۰ هزار تومان — رشد۶۳ درصد

حتی «وعده اقتصادی» (ماکارونی با سویا)، ارزان‌ترین گزینه سر سفره، از ۱۰۱ هزار تومان به ۱۷۶ هزار تومان رسید — رشد۷۴ درصد

«وعده دانشجویی» (برنج خارجی با تن ماهی) هم با رشد۱۳۹ درصدیاز ۴۵۰ هزار تومان به بیش از یک میلیون تومان رسید.

در میان اقلام خوراکیروغن سرخ‌کردنیبا ۳۰۵ درصد وکره گیاهیبا ۳۰۴ درصد بیشترین جهش قیمت را در کل سال تجربه کردند؛ پس از آن‌ها، گوشت گاو و مرغ و برنج ایرانی هر کدام بیش از ۱۷۰ درصد گران‌تر شدند.

فشار قیمت، پروتئین را از اولویت اول به یک تصمیم محتاطانه تبدیل کرد. طبق داده‌های XNET، سهم ریالی گوشت از کل خرید خوار و بار خانوارها نسبت به سال قبل۲۰ درصدکاهش یافت و تعداد سفارش‌های حاوی پروتئین هم۳۴ درصدافت کرد. مردم خرید گوشت را کنار نگذاشتند، اما آن را کمتر و با فاصله بیشتر خریدند.

تورم فقط سر سفره نماند؛ ساده‌ترین نیازهای بهداشتی روزمره هم مسیر مشابهی را طی کردند

شامپو: رشد۱۱۷ درصدی

خمیردندان: رشد۹۵ درصدی

دستمال کاغذی: رشد۹۲ درصدی

صابون: رشد۷۲ درصدی

شوینده لباس: رشد۴۳ درصدی

نوار بهداشتی: رشد۵۷ درصدی

رشد ۵۷ درصدی قیمت نوار بهداشتی از ابتدا تا انتهای سال ۱۴۰۴ نشان از گران‌تر شدن بهداشت زنان دارد. گران‌تر شدنی که به طور مستقیم سلامت زنان را نشانه می‌گیرد.

شهریور ۱۴۰۴، سهم لوازم‌تحریر در سبد خرید XNET۶۰ درصدبالا رفت؛ به این ترتیب بازگشت به مدرسه را برای خانواده‌ها گران‌تر کرد. داده‌های XNET نشان می‌دهد قیمتجامدادی۱۳۳ درصددفتر۱۲۴ درصدخودکار۸۴ درصدپاک‌کن۸۲ درصد وکیف مدرسه۶۸ درصد نسبت به شهریور سال ۱۴۰۳ رشد کرده است.

بازار ، یکی از روشن‌ترین آینه‌های تغییر رفتار مردم است. بین سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، فروش گوشی‌های میان‌رده و اقتصادی۴۱ درصدافت کرد؛ فروش نوکیا۷۷ درصدو هواوی تقریباً۱۰۰ درصدریخت و عملاً از بازار حذف شد. فروش گوشی‌های پرچم‌دار هم ۳۴ درصد کم شد.

در سطح کلان‌تر، در سال ۱۴۰۴ تعداد فروش موبایل ۲۱ درصد و لپ‌تاپ ۱۳ درصد کاهش یافت. با اینکه داده‌ها از این حکایت دارد که ارزش ریالی فروش هر دو بالا رفته؛ اما با نگاهی دقیق‌تر مشخص می‌شود که رشد ارزش ریالی فروش، رشدی واقعی نبود، بلکه تنها با تورم بالاتر رفته است.

رفتار جست‌وجوی کاربران هم همین داستان را با زبان دیگری روایت می‌کند: جست‌وجوی کلمه «ارزان» در سال ۱۴۰۴ به ۷۴۵,۴۳۷ بار رسید (رشد ۴۴ درصد)، جست‌وجوی «تخفیف» ۱۹۷,۸۳۲ بار (رشد ۳۱ درصد) و جالب‌تر از همه، جست‌وجوی «دست دوم» با رشد۵۱ درصدیبه ۱۱۶,۰۷۸ بار رسید. طبق تحلیل خود XNET، رشد جست‌وجوی «دست دوم» معنادارترین عدد این بخش است: برای گروهی از جامعه، خرید کالای نو دیگر گزینه اول محسوب نمی‌شود.

در سال فشار اقتصادی، مردم خرید را متوقف نکردند؛ آن را قسط‌بندی کردند.۲۰ درصداز کالاهای فروخته‌شده به‌صورت اعتباری چهارقسطه و ۷.۳ درصد به‌صورت یک‌قسطه خریداری شدند. استانالبرزدر هر چهار روش خرید اقساطی (یک‌قسطه، چهارقسطه، ترکیبی و اقساطی بانکی) رکورددار کشور بود.

نقطه شکست سال ۱۳۹۷ همچنان ادامه دارد