موشک استارشیپ در پرواز پانزدهم تاریخ‌ساز شد؛ اکنون گام بعدی چیست؟

ابرموشک اسپیس‌ایکس شنبه ۲۳ آبان پانزدهمین پرواز آزمایشی خود را انجام داد و هدفی دوگانه، چشمگیر و بی‌سابقه را دنبال می‌کرد. اسپیس‌ایکس قصد داشت هر دو بخش استارشیپ، یعنی بوستر سوپر هِوی و شیپ (مرحله فوقانی) را به سکوی پرتاب در پایگاه استاربیس در تگزاس بازگرداند تا بازوهای موسوم به «چاپستیک» برج پرتاب آن‌ها را در هوا مهار کنند.

این اتفاق برای سوپر هوی رخ نداد؛ زیرا بوستر پس از دریافت هشدار کمبود سوخت، مسیر خود را تغییر داد و در خلیج مکزیک فرود آمد. بااین‌حال، شیپ پس از ۲۲٫۵ ساعت پرواز در مدار نزدیک زمین، بامداد یکشنبه ۲۴ آبان به وقت ایران با موفقیت به خانه بازگشت و در آغوش بازوهای برج پرتاب جای گرفت؛ فرودی نرم و بی‌سابقه که پیش از این هرگز اتفاق نیفتاده بود.

اسپیس‌ایکس تاکنون در سه پرواز آزمایشی موفق شده است بوستر سوپر هوی را در هوا مهار کند؛ اما پیش از موفقیت اخیر، هرگز شیپ را به دام نینداخته بود و حتی چنین تلاشی هم انجام نداده بود. مهار شیپ دشوارتر و پرریسک‌تر است؛ زیرا مرحله فوقانی بسیار بالاتر و سریع‌تر از سوپر هوی پرواز می‌کند و درنتیجه، فرایند بازگشت آن پیچیدگی‌های بسیار بیشتری دارد.

اینکه اسپیس‌ایکس در همان تلاش اول توانست شیپ را مهار کند، دستاوردی خیره‌کننده به‌شمار می‌آید. به همین دلیل، یکشنبه روزی بسیار مهم و نقطه عطفی تاریخی برای این شرکت محسوب می‌شود.

برنامه‌ی پرواز پانزدهم، نگاهی اجمالی به آینده‌ی استارشیپ در اختیارمان می‌گذارد. به گفته اسپیس‌ایکس، مهار هم‌زمان هر دو بخش موشک در مأموریت‌های عملیاتی استارشیپ به روالی استاندارد تبدیل خواهد شد. این شیوه بازیابی امکان بازرسی سریع، آماده‌سازی مجدد و پرواز دوباره استارشیپ را فراهم می‌کند.

اما چرا اسپیس‌ایکس به چنین آهنگ سرسام‌آوری برای پرتاب استارشیپ نیاز دارد؟ دلیلش برنامه این شرکت برای ساخت ابرمنظومه‌های ماهواره‌ای عظیم و بی‌سابقه است. برای مثال، اسپیس‌ایکس می‌خواهد شبکه اینترنت ماهواره‌ای نسل بعدی خود را با ۱۰۰هزار ماهواره‌ی استارلینک نسخه ۳ (V3) راه‌اندازی کند. منظومه مراکز داده هوش مصنوعی استارمایند نیز در صورت تحقق کامل طبق برنامه‌ها، ۱۰ برابر بزرگ‌تر خواهد بود و یک میلیون فضاپیما را در بر خواهد گرفت.

برای درک بهتر ابعاد این برنامه، بد نیست که بدانیم شبکه کنونی استارلینک اسپیس‌ایکس در مدار نزدیک زمین که با اختلاف بزرگ‌ترین منظومه ماهواره‌ای ساخته‌شده در تاریخ است، در حال حاضر فقط حدود ۱۱هزار ماهواره دارد.

بازیابی موشک تنها بخشی از معادله‌ی چندبارمصرفی است؛ آماده‌سازی مجدد و پرواز دوباره نیز اهمیت دارند. اینجاست که دوباره به بحث کارهای باقی‌مانده می‌رسیم؛ زیرا اسپیس‌ایکس هنوز نتوانسته است پرواز مجدد سریع را با هیچ‌یک از دو بخش سوپر هوی یا شیپ به نمایش بگذارد.

اسپیس‌ایکس تاکنون در دو مورد، بوسترهای سوپر هوی را دوباره به پرواز درآورده است. بوستر شماره ۱۴ ابتدا در ژانویه ۲۰۲۵در جریان پرواز هفتم به فضا رفتو سپس در مه همان سال، برایپرواز نهمدوباره به پرواز درآمد. بوستر شماره ۱۵ نیز در پرواز هشتم و یازدهم به کار گرفته شد؛ ماموریت‌هایی که به‌ترتیب در مارس و اکتبر ۲۰۲۵ انجام شدند.

بااین‌حال، میان هر کدام از این پروازهای مجدد سوپر هوی، چند ماه فاصله وجود داشت. اسپیس‌ایکس همچنین هنوز هیچ کدام از فضاپیماهای شیپ را دوباره به پرواز درنیاورده است؛ چراکه تا پیش از دستاورد اخیر، در جریان هیچ مأموریتی موفق به مهار این بخش نشده بود.

اما وضعیت ممکن است به‌زودی تغییر کند. ماسک پیش از پرواز پانزدهم اعلام کرد که اسپیس‌ایکس قصد دارد از هر دو مرحله استارشیپ دوباره استفاده کند. بنابراین، هنوز این احتمال وجود دارد که مرحله‌ی فوقانی مهارشده در پرواز پانزدهم نیز در مأموریت دیگری به کار گرفته شود.

در بلندمدت، باید انتظار داشته باشیم که استفاده مجدد کامل از موشک به یکی از اولویت‌های اصلی پروازهای آزمایشی استارشیپ تبدیل شود. اسپیس‌ایکس در تلاش است فاصله زمانی میان پروازها را هرچه بیشتر کاهش دهد؛ شاید تا جایی که به آهنگ پرتاب یک‌بار در هر ساعت برسد، البته اگر اساساً دستیابی به چنین هدفی امکان‌پذیر باشد.

احتمالاً در طول چند سال آینده، بیشتر پرتاب‌های استارشیپ به ساخت منظومه‌های عظیم استارلینک V3 و استارمایند اختصاص خواهند داشت. بااین‌حال، اگر همه‌چیز طبق برنامه پیش برود، این موشک انسان‌ها را نیز به اعماق فضا خواهد برد؛ هدفی که تحقق آن مستلزم عبور از مجموعه دیگری از موانع فنی است.

برای تحقق این هدف، اسپیس‌ایکس باید کابین سرنشینان و سامانه پشتیبانی حیات را در شیپ نصب کند. این شرکت هم‌اکنون روی این تجهیزات کار می‌کند و به گفته ناسا، پیشرفت قابل‌توجهی داشته است. ماه گذشته، در ارائه‌ای از سوی این سازمان اعلام شد که اسپیس‌ایکس طبق برنامه پیش می‌رود تا ساخت «کابین ۱» را تا پایان سال به اتمام برساند. کابین ۱ نمونه‌ای زمینی و تمام‌مقیاس از کابین سرنشینان شیپ محسوب می‌شود.

بااین‌حال، مانع مهم دیگری نیز وجود دارد که باید از پیش‌رو برداشته شود. در تمام مأموریت‌های اعماق فضا، شیپ باید پس از پرتاب، مخازن سوخت خود را در یک ایستگاه سوخت‌رسانی یا «انبار سوخت» که اسپیس‌ایکس در مدار زمین مستقر خواهد کرد، دوباره پر کند. پرتاب شیپ با مخازن کاملاً پر امکان‌پذیر نیست؛ زیرا در آن صورت وزن فضاپیما بیش از حد زیاد خواهد شد.

این انبار سوخت به‌وسیله نسخه‌های سوخت‌رسان شیپ پر خواهد شد. هنوز مشخص نیست برای سوخت‌گیری هر مأموریت اعماق فضا، به پرتاب چند سوخت‌رسان نیاز است. کارشناسان مستقل اعدادی تا ۲۲ پرواز را مطرح کرده‌اند، درحالی‌که ماسک تعداد ۶ تا ۸ پرواز را محدوده‌ای محتمل دانسته است.

صرف‌نظر از تعداد واقعی پروازها، شیپ باید توانایی خود را در سوخت‌گیری خارج از زمین به اثبات برساند؛ قابلیتی که تاکنون هنوز نمایش نداده است. این فرایند نیز به ملاقات و اتصال ساده دو فضاپیما محدود نمی‌شود: موتورهای شیپ با اکسیژن مایع و متان مایع کار می‌کنند؛ بنابراین، پیشران‌ها باید در تمام مراحل پرتاب و سوخت‌گیری، در دمای بسیار پایین نگه داشته شوند تا از تبخیر آن‌ها در فضا جلوگیری شود.

احتمالاً نسبتاً زود شاهد نخستین آزمایش سوخت‌گیری در فضا خواهیم دید. زمان برای اسپیس‌ایکس اهمیت زیادی دارد. اگر این شرکت نتواند شیپ را برای فرود قمری در مأموریت آرتمیس ۴ در سال ۲۰۲۸ آماده کند، ناسا ممکن است به سراغ یک ماه‌نشین خصوصی دیگر برود: بلومون متعلق به بلو ارجین؛ شرکتی که آن هم برای مأموریت‌های آرتمیس با ناسا قرارداد دارد.

با توجه به برنامه‌های اسپیس‌ایکس، احتمال دارد پرواز شانزدهم استارشیپ پیش از پایان سال ۲۰۲۶ انجام شود؛ هرچند این شرکت هنوز تاریخ رسمی یا پنجره پرتابی برای آن اعلام نکرده است.

برخی گزارش‌های پیشین، ۱۰ دسامبر (۱۹ آذر) را به‌عنوان زمان احتمالی پرتاب بعدی و مجتمع پرتاب 39A در مرکز فضایی کندی رابه‌عنوان مکان احتمالی پرتاب مطرح کرده‌اند. احتمال انتقال آن به اوایل سال ۲۰۲۷ نیز وجود دارد.

در مجموع، پرواز پانزدهم موفقیتی بزرگ برای استارشیپ و اسپیس‌ایکس بود، اما این موشک هنوز راه درازی تا تحقق تمام اهدافش در پیش دارد. در هفته‌ها و ماه‌های آینده همچنان اتفاقات و دستاوردهای زیادی وجود خواهد داشت که علاقه‌مندان به فضا باید منتظر تماشای آن‌ها باشند.