با «دی رکس» آشنا شوید؛ گونه‌ای قارچ جدید با قد نیم‌متر که به اندازه دایناسورها قدمت دارد

استان یون‌نان در جنوب غربی چین به تنوع قارچ‌هایش شهرت دارد؛ اما دانشمندان به‌تازگی گونه‌ای تازه و عجیب را در جنگل‌های این منطقه شناسایی کرده‌اند که اندازه‌ای بسیار بزرگ دارد. آن‌ها قارچ جدید را دیانجونوس رکس (Dianjunus rex) یا به اختصار، دی. رکس نامیده‌اند. واژه «رکس» در این نام، به معنای پادشاه است.

اندام‌های بارده قارچ دی‌. رکس سفیدرنگ و گرزمانند هستند و ارتفاعشان به نیم متر می‌رسد. اما ابعاد غیرمعمول تنها ویژگی جالب این گونه نیست؛ بررسی ژن‌های این قارچ سرنخ‌هایی درباره‌ی تاریخ تکامل قارچ‌ها و تغییرات زیست‌بوم‌ها پس از یکی از بزرگ‌ترین انقراض‌های تاریخ زمین را در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد.

ایندونیل سنایایکه، قارچ‌شناس در آکادمی علوم چین و همکارانش، گونه جدید را در پژوهشی تازه معرفی کرده‌اند. دی. رکس تنها گونه‌ی شناخته‌شده از خانواده‌ی دیانجوناسه (Dianjunaceae) است. سنایایکه می‌گوید: «این گونه‌ی چشمگیر، فرصتی کم‌نظیر برای بررسی تکامل ساختارهای بدنی غیرمعمول در قارچ‌ها را فراهم می‌کند. کشف این قارچ نشان می‌دهد تنوع قارچ‌ها در جنگل‌های شرق آسیا هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است.»

به‌گزارشساینس‌آلرتپژوهشگران با سنجش دی‌ان‌ای گونه در برابر صدها قارچ دیگر که سیر تکاملی مشخصی دارند، دریافتند که دودمان خانواده‌ی دیانجوناسه حدود ۶۵ میلیون سال پیش از نزدیک‌ترین خویشاوندان شناخته‌شده‌اش جدا شده است. این مقطع زمانی پرسشی کلیدی را پیش می‌کشد: آیا تحولات محیطی رخ‌داده پس از انقراضدایناسورهادر فرآیند تکامل این گروه از قارچ‌ها مؤثر بوده است؟

خانواده‌ی دیانجوناسه حدود یک میلیون سال پس از برخورد سیارک چیکشلوب شکل گرفته است؛ رویدادی فاجعه‌بار که به انقراض دسته‌جمعی حدود ۷۵ درصد از گونه‌های گیاهی و جانوری زمین انجامید. تمام دایناسورهای غیرپرنده در جریان این رویداد منقرض شدند.

به گفته‌ی سنایایکه، جنگل‌ها پس از انقراض دچار تغییرات چشمگیری شدند و حجم زیادی از مواد گیاهی مرده در محیط باقی ماند. او توضیح می‌دهد این تغییرات ممکن است فرصت‌های تازه‌ای برای قارچ‌های چوب‌زی و تجزیه‌کننده فراهم کرده باشند.

احتمال افزایش فعالیت قارچ‌ها پس از برخورد سیارک چیکشلوب پیش‌تر نیز مطرح شده است. فسیل‌های کشف‌شده در داکوتای شمالی، کلرادو و نیوزیلند نشان می‌دهند فعالیت قارچ‌ها پس از انقراض دسته‌جمعی افزایش چشمگیری داشته است.

قارچ‌ها معمولاً محیط‌های خنک‌تر و اسیدی را ترجیح می‌دهند. برخورد سیارک چیکشلوب احتمالاً با پراکنده‌کردن ذرات در جو، شرایطی تاریک‌تر و خنک‌تر ایجاد کرد؛ چنین وضعیتی می‌توانست به گسترش قارچ‌ها کمک کند و زمینه را برای دوره‌ای فراهم آورد که این جانداران در برخی زیست‌بوم‌ها نقش پررنگ‌تری داشته باشند.

قارچ دی. رکس از شاخه‌ی قارچ‌های کیسه‌ای (Ascomycota) است که گونه‌هایی مانند مورل‌ها (قارچ‌های خوشه‌ای)، ترافل‌ها و کوردیسپس‌ها را نیز شامل می‌شود. بخش بزرگی از حیات این قارچ‌ها در قالب شبکه‌ای از رشته‌های بسیار ریز به نام میسلیوم سپری می‌شود. ساختار میسلیوم در اعماق خاک یا درون بستر تغذیه‌ای قارچ‌ها، مانند چوب و مواد آلی در حال تجزیه، گسترش می‌یابد.

قارچ دی. رکس بیشتر در پای درختان بلوط، ازجمله بلوط چوب‌پنبه‌ای چینی (Quercus variabilis) در جنگل‌های یون‌نان دیده می‌شود. نمونه‌های ثبت‌شده تاکنون روی ریشه‌های پوسیده یا کنده‌های این درختان رشد کرده‌اند. دی. رکس هنگام تولیدمثل ساختارهای سفید و غول‌پیکری به نام استروما ایجاد می‌کند. این ساختارها محل تولید و پراکنش هاگ‌ها هستند؛ واحدهای تولیدمثلی که با انتقال به محیط مناسب می‌توانند به رشد قارچ‌های جدید منجر شوند.

دلیل بزرگی غیرمعمول استروماهای این گونه هنوز مشخص نیست. این ساختارها بزرگ‌ترین اندام‌های بارده ثبت‌شده در میان قارچ‌های کیسه‌ای هستند و وزن برخی نمونه‌های جمع‌آوری‌شده به ۲٫۲ کیلوگرم می‌رسد. سنایایکه احتمال می‌دهد ارتفاع زیاد این ساختارها به پراکندگی بهتر هاگ‌ها کمک کند. او می‌گوید: «اندام بارده‌ای که از پوشش گیاهی و بقایای اطراف خود بلندتر باشد، ممکن است در جنگل‌های انبوه هاگ‌ها را بهتر به‌وسیله باد پراکنده کند.»

بااین‌حال، ساخت چنین اندام بزرگی به انرژی زیادی نیاز دارد. به گفته‌ی سنایایکه، این ویژگی احتمالاً زمانی تکامل یافته که مزایای آن برای قارچ از هزینه‌ی انرژی مورد نیاز بیشتر بوده است.

یافته‌های پژوهش در نشریه‌یFrontiers in Fungal Biologyمنتشر شده است.