آزمایش دانشمندان روی تجربه خروج از بدن به نتیجه‌ای غیرمنتظره ختم شد

تجربه خروج از بدن حالتی است که براساس گزارش برخی افراد، در آن احساس می‌کنند آگاهی یا «خودِ ذهنی» آن‌ها برای مدتی از بدنشان جدا شده و می‌توانند خودشان یا محیط اطراف را از زاویه‌ای بیرونی ببینند. این تجربه معمولاً در شرایطی مانند خواب، استرس شدید، برخی آسیب‌های مغزی یا تجربه‌های نزدیک به مرگ گزارش می‌شود.

برآوردها نشان می‌دهد حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد مردم در طول زندگی خود چنین احساسی را تجربه کرده‌اند. بیشتر این تجربه‌ها ناخواسته رخ می‌دهند، اما برخی افراد ادعا می‌کنند می‌توانند عمداً وارد این حالت شوند.

پژوهشگران دانشگاه ویرجینیا تصمیم گرفتند یکی از ادعاهای مطرح درباره تجربه خروج از بدن را آزمایش کنند: آیا فردی که احساس می‌کند از بدنش جدا شده، واقعاً می‌تواند اطلاعاتی از محیطی به دست آورد که در حالت عادی به آن دسترسی ندارد؟

در این آزمایش، شرکت‌کنندگان باید تصاویری را شناسایی می‌کردند که در اتاقی دیگر نمایش داده می‌شد. اگر تجربه خروج از بدن واقعاً امکان مشاهده محیط‌های دور از بدن را فراهم کند، انتظار می‌رفت این افراد بتوانند تصاویر را بهتر از حد حدس تصادفی تشخیص دهند.

افرادی که در مطالعه شرکت کردند، پیش از آزمایش یا در جریان آن ادعا داشتند که می‌توانند به‌صورت عمدی وارد حالتی شبیه تجربه خروج از بدن شوند. در این حالت، فرد احساس می‌کند آگاهی‌اش از بدن فیزیکی جدا شده و می‌تواند محیط را از بیرون بدن خود تجربه کند؛ برای مثال احساس کند در نقطه‌ای دیگر از اتاق یا حتی خارج از بدنش حضور دارد. این تجربه برای فرد می‌تواند بسیار واقعی به نظر برسد، اما توضیح علمی آن هنوز تحت مطالعه است.

از میان ۲۱ نفر، ۱۰ نفر گفتند در طول آزمایش موفق شده‌اند چنین حالتی را تجربه کنند. از این گروه، برخی گفتند تصویر هدف را مانند تصویری واضح مشاهده نکرده‌اند، بلکه آن را به شکل احساس، تصور ذهنی یا دریافت درونی تجربه کرده‌اند و سپس حدس خود را ارائه داده‌اند.

اما بخش اصلی آزمایش نتوانست این ادعا را تأیید کند. شرکت‌کنندگان نتوانستند تصاویر پنهان‌شده در اتاق دیگر را بهتر از حدس تصادفی تشخیص دهند و دقت پاسخ‌هایشان تفاوت معناداری با شانس نداشت.

بااین‌حال، پس از پایان آزمایش اتفاقی غیرمنتظره رخ داد. در مصاحبه‌های بعدی، دو نفر از شرکت‌کنندگان جزئیاتی درباره فعالیت پژوهشگران در اتاق کناری ارائه کردند که بخشی از آزمایش اصلی نبودند.

شرکت‌کننده شماره ۷ گفت هنگام تجربه خروج از بدن، احساس کرده می‌تواند پژوهشگران را در اتاق مجاور ببیند. او توضیح داد که یکی از پژوهشگران به صفحه کامپیوتر نگاه می‌کرد و دیگری مشغول خواندن کتاب بود. طبق گزارش پژوهشگران، این توصیف با وضعیت واقعی آن‌ها مطابقت داشت.

شرکت‌کننده شماره ۱۳ نیز گفت یکی از پژوهشگران در حال یادداشت‌برداری بوده و نفر دیگر سمت چپ صفحه کامپیوتر نشسته بود؛ توصیفی که پژوهشگران آن را درست ارزیابی کردند.

با وجود جذاب بودن این گزارش‌ها، دانشمندان تأکید می‌کنند این موارد نمی‌توانند ثابت کنند تجربه خروج از بدن به افراد توانایی دیدن مکان‌های دور یا دریافت اطلاعات فراطبیعی می‌دهد. دلیل اصلی این است که این بخش از آزمایش از ابتدا طراحی نشده بود و پژوهشگران نمی‌توانستند آن را با کنترل‌های دقیق علمی بررسی کنند.

با‌این‌حال، این اتفاق پرسش‌های تازه‌ای درباره ماهیت آگاهی ایجاد کرده است. اگر افراد در برخی شرایط بتوانند اطلاعاتی خارج از مسیرهای معمول حسی دریافت کنند، دانشمندان باید بررسی کنند این تجربه‌ها دقیقاً چگونه در مغز شکل می‌گیرند.

پژوهشگران پیشنهاد می‌کنند در آزمایش‌های آینده، شرایط سخت‌گیرانه‌تری طراحی شود؛ برای مثال، پژوهشگران حاضر در اتاق دیگر می‌توانند لباس‌هایی با رنگ خاص بپوشند یا اشیای مشخصی در محیط قرار دهند تا مشخص شود آیا شرکت‌کنندگان می‌توانند بدون اطلاع قبلی این جزئیات را گزارش کنند یا نه.

در مجموع، مطالعه نتوانست ادعای اصلی تجربه خروج از بدن، یعنی مشاهده اطلاعات دور از بدن را ثابت کند، اما نتیجه‌ای مهم داشت: گاهی نتایج غیرمنتظره می‌توانند مسیر پرسش‌های جدیدی را در علم باز کنند.

پژوهش در ژورنالEXPLOREمنتشر شده است.