نگهدارنده‌های غذایی زیر ذره‌بین؛ کشف ارتباط ۸ افزودنی با فشار خون و سلامت قلب

مصرف مواد غذایی فرآوری‌شده در دهه‌های اخیر افزایش یافته و بسیاری از این محصولات برای افزایش ماندگاری، حفظ رنگ یا جلوگیری از رشد میکروب‌ها با افزودنی‌های مختلف تولید می‌شوند. مطالعه‌ای بلندمدت روی بیش از ۱۱۲هزار نفر در فرانسه نشان می‌دهد که مصرف بیشتر برخی نگهدارنده‌های رایج ممکن است با افزایش خطر فشار خون بالا و بیماری‌های قلبی‌عروقی ارتباط داشته باشد.

پژوهشگران در مطالعه جدید، رژیم غذایی و وضعیت سلامت ۱۱۲هزار و ۳۹۵ نفر را در طول حدود ۷ تا ۸ سال دنبال کردند. آن‌ها میزان مصرف افزودنی‌های غذایی مختلف را مورد بررسی قرار دادند و دریافتند افرادی که بیشترین مقدار مواد نگهدارنده را مصرف می‌کردند، ۲۴ درصد بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به فشار خون بالا قرار داشتند. همچنین در افرادی که مقدار بیشتری از نگهدارنده‌های غیرآنتی‌اکسیدانی دریافت می‌کردند، خطر نسبی ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی حدود ۱۶ درصد بیشتر بود.

نگهدارنده‌های غذایی موادی هستند که برای افزایش ماندگاری محصولات و جلوگیری از رشد میکروب‌ها، قارچ‌ها یا تغییرات شیمیایی به غذاها اضافه می‌شوند. برخی از آن‌ها با جلوگیری از رشد باکتری‌ها و قارچ‌ها عمل می‌کنند، در حالی که گروه دیگر با کاهش فرایند اکسیداسیون، از تغییر رنگ یا خراب‌شدن مواد غذایی جلوگیری می‌کنند. برای مثال، بعضی نگهدارنده‌ها در میوه‌ها و سبزیجات فرآوری‌شده استفاده می‌شوند تا رنگ طبیعی آن‌ها حفظ شود و ظاهر محصول تغییر نکند.

پژوهش بخشی از مطالعه بزرگ سلامت در فرانسه بود که شرکت‌کنندگان در آن اطلاعات دقیقی درباره رژیم غذایی خود ثبت می‌کردند. برخی افراد نزدیک به ۱۰۰ گزارش روزانه از غذاهای مصرفی خود ارائه کردند؛ اطلاعاتی که حتی شامل نام برند محصولات نیز می‌شد.

پس از درنظر گرفتن عواملی مانند مصرف میوه و سبزیجات، گوشت قرمز، گوشت فرآوری‌شده و غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، همچنان ارتباط آماری میان برخی نگهدارنده‌ها و مشکلات قلبی‌عروقی باقی ماند. بااین‌حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند این مطالعه ارتباط آماری را نشان می‌دهد و ثابت نمی‌کند که این مواد مستقیماً باعث فشار خون بالا یا بیماری قلبی می‌شوند.

مصرف بیشتر مجموعه‌ای از نگهدارنده‌های غذایی بررسی‌شده با افزایش خطر فشار خون بالا ارتباط داشت، اما این پژوهش نشان نمی‌دهد که هر کدام از این افزودنی‌ها به‌تنهایی چنین اثری دارند.

ساینس آلرتپژوهشگران هشت افزودنی غذایی را شناسایی کردند که مصرف بیشتر آن‌ها با افزایش خطر فشار خون بالا ارتباط داشت

• پتاسیم سوربات (E202)در برخی میوه‌های فرآوری‌شده و نوشیدنی‌ها استفاده می‌شود.
• پتاسیم متابی‌سولفیت (E224)معمولاً در نوشیدنی‌هایی مانند شراب کاربرد دارد.
• سدیم نیتریت (E250)یکی از افزودنی‌های رایج در گوشت‌های فرآوری‌شده مانند سوسیس و کالباس است.
• سدیم آسکوربات (E301)در محصولات گوشتی فرآوری‌شده استفاده می‌شود.
• سدیم اریتوربات (E316)برای حفظ کیفیت گوشت‌های فرآوری‌شده به کار می‌رود.
• اسید آسکوربیک (E300)همان ترکیب شیمیاییویتامین Cاست که در برخی میوه‌ها و سبزیجات فرآوری‌شده استفاده می‌شود.
• اسید سیتریک (E330)در بسیاری از نوشیدنی‌ها و محصولات غذایی وجود دارد.
• عصاره رزماری (E392)معمولاً برای محافظت از روغن‌ها و چربی‌ها در برابر اکسید شدن استفاده می‌شود.

یکی از یافته‌های غیرمنتظره پژوهش به اسید آسکوربیک (E300) مربوط می‌شود که از نظر شیمیایی همانویتامین Cاست و در برخی محصولات غذایی به‌عنوان افزودنی استفاده می‌شود. بااین‌حال، در این مطالعه افرادی که مقدار بیشتری از این افزودنی دریافت کرده بودند، ۱۵ درصد بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی قرار داشتند.

البته نتیجه به معنی مضر بودن ویتامین C موجود در میوه‌ها نیست. پژوهش‌های قبلی بارها مصرف ویتامین C طبیعی از طریق مواد غذایی را با فواید سلامت مرتبط دانسته‌اند. تفاوت این است که در این مطالعه، پژوهشگران درباره شکل افزودنی این ماده در غذاهای فرآوری‌شده صحبت می‌کنند، نه ویتامین C طبیعی موجود در میوه‌ها و سبزیجات.

پژوهشگران می‌گویند نتایج مطالعه هنوز برای تغییر توصیه‌های رسمی تغذیه کافی نیست، اما می‌تواند نشان دهد که برخی استانداردهای ایمنی افزودنی‌های غذایی نیاز به بررسی دوباره دارند.

پژوهشگران همچنین اشاره می‌کنند که استفاده از نگهدارنده‌ها همیشه جنبه منفی ندارد. برای مثال، نگهداری بهتر میوه‌ها و سبزیجات می‌تواند باعث شود افراد بیشتری به مواد غذایی سالم دسترسی داشته باشند و از فواید آن‌ها بهره ببرند.

مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ روی موش‌ها نیزنشان داده بودحیواناتی که میکروب‌های روده مشابه انسان داشتند و همراه با فروکتوز، پتاسیم سوربات دریافت کردند، نشانه‌هایی از اختلالات متابولیکی مرتبط با کبد چرب نشان دادند. اما هنوز مشخص نیست چنین اثری در انسان نیز رخ می‌دهد یا خیر.

در حال حاضر، پژوهشگران براساس این یافته‌ها توصیه جدیدی ارائه نکرده‌اند و همچنان بر توصیه‌های رایج تغذیه‌ای، یعنی مصرف بیشتر غذاهای کم‌فرآوری‌شده و کاهش مصرف محصولاتی که دارای افزودنی‌های غیرضروری هستند، تاکید دارند.

پژوهش در ژورنالEuropean Heart Journalمنتشر شده است.