بدون استخوان و فسیل؛ دانشمندان دی‌ان‌ای ۲۲هزار ساله انسان را از خاک استخراج کردند

دانشمندان موفق شدند بدون نیاز به استخوان، دندان یا هرگونه بقایای انسانی، DNA افرادی را استخراج کنند که حدود ۲۲ هزار سال پیش در غاری در اسپانیا زندگی می‌کردند. این دستاورد نشان می‌دهد حتی مقدار ناچیزی خاک می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره‌ی انسان‌های دوران یخبندان در خود حفظ کرده باشد.

به‌گزارشساینس‌آلرتپژوهشگران دانشگاه وین اتریش با بررسی رسوبات غار ال‌میرون (El Mirón) در شمال اسپانیا، موفق به شناسایی DNA باستانی چندین انسان شدند. نکته‌ی جالب اینکه در لایه‌ی موردبررسی بقایای انسانی وجود نداشت و مقدار رسوب استخراج‌شده نیز تنها به‌اندازه‌ی چند دانه برنج بود.

برای دستیابی به اطلاعات ژنتیکی قابل‌استفاده، دانشمندان مجبور شدند نمونه را ۱۰۰ بار توالی‌یابی کنند و بیش از یک میلیارد قطعه DNA را بررسی کنند تا بتوانند ردپای ژنتیکی انسان‌های باستانی را از میان آن‌ها شناسایی کنند.

دی‌ان‌ای کشف‌شده احتمالاً از پوست، مو یا خون انسان‌هایی به جا مانده است که در سردترین دوره‌ی آخرین عصر یخبندان اروپا به غار پناه می‌بردند.

بررسی داده‌های ژنتیکی نشان می‌دهد ساکنان غار ال‌میرون احتمالاً به جمعیتی با تبار ژنتیکی غرب اروپا تعلق داشتند و پوست، مو و چشمان تیره داشتند. DNA استخراج‌شده متعلق به چندین نفر بود که ظاهراً تعداد مردان در میان آن‌ها بیشتر از زنان بوده است.

پژوهشگران در مطالعه‌ی جدید موفق به استخراج DNA هسته‌ای شدند؛ دستاوردی که در مقایسه با بررسی‌های پیشین اهمیت بیشتری دارد. DNA میتوکندریایی فقط از مادر به فرزند منتقل می‌شود، اما DNA هسته‌ای اطلاعات ژنتیکی هر دو والد را در بر می‌گیرد و امکان بررسی دقیق‌تر روابط جمعیتی و مهاجرت‌های باستانی را فراهم می‌کند.

دو نمونه‌ی قدیمی‌تر نشانه‌هایی از تبار ژنتیکی شرقی داشتند که احتمال آمیزش جمعیت‌های شرق و غرب اروپا را پیش از اوج آخرین عصر یخبندان نشان می‌دهد؛ اما DNA حدود ۲۲ هزار ساله‌ی ال‌میرون فقط نشانه‌هایی از تبار غربی داشت.

به‌گفته‌ی پژوهشگران، یافته‌ها از تداوم نسبی جمعیت‌های انسانی جنوب‌غربی اروپا در فاصله‌ی ۳۰ هزار تا ۲۰ هزار سال پیش حکایت دارند و شواهدی از جایگزینی گسترده‌ی جمعیت‌ها در این دوره ارائه نمی‌کنند.

روش استخراج DNA از رسوبات که با نام sedaDNA شناخته می‌شود، می‌تواند محدودیت‌های دیرینه‌ی باستان‌شناسی را کاهش دهد. دانشمندان با استفاده از این روش قادرند حتی در مکان‌هایی که هیچ بقایای انسانی باقی نمانده است، اطلاعاتی درباره‌ی ساکنان گذشته به دست آورند.

برای مثال، در سال ۲۰۲۱ DNA میتوکندریایی زنی متعلق به ۲۵ هزار سال پیش از رسوبات غاری در گرجستان استخراج شد. در سال ۲۰۲۶ نیز پژوهشگران آثار DNA انسان را روی دیواره‌ی غاری دارای نقاشی‌های صخره‌ای در آرژانتین شناسایی کردند.

با وجود پیشرفت‌های اخیر، استخراج DNA باستانی از خاک همچنان دشوار است و آلودگی نمونه‌ها به DNA امروزی می‌تواند نتایج را تحت‌تأثیر قرار دهد. تعداد نمونه‌های ژنتیکی مربوط به دوران یخبندان نیز هنوز محدود است.

بااین‌حال، پژوهش جدید نشان می‌دهد خاک غارها می‌تواند اطلاعاتی را حفظ کند که با روش‌های سنتی باستان‌شناسی دسترسی به آن‌ها ممکن نبود. چنین داده‌هایی به شناخت دقیق‌تر مهاجرت‌ها، روابط خانوادگی و تاریخ جمعیت‌های انسانی هزاران سال پیش کمک خواهند کرد.

پژوهش در ژورنالScience Advancesمنتشر شده است.