افشین: قرار نیست به هر قیمتی مراحل ساخت پنل خورشیدی را بومی کنیم/ تولید با چالش‌های جدی اقتصادی روبه‌روست

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، با تاکید بر ضرورت بررسی توجیه اقتصادی تولید پنل خورشیدی در ایران اعلام کرد که کشور نباید بدون ارزیابی هزینه‌ها و شرایط بازار جهانی، برای بومی‌سازی تمام مراحل تولید این تجهیزات سرمایه‌گذاری کند.

این موضوع در نشست مشترک با نمایندگان وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت نیرو و بانک مرکزی مطرح شد. این جلسه در پی دستور مسعود پزشکیان برای بررسی راهکارهای تکمیل زنجیره تولید پنل خورشیدی در کشور برگزار شده است. افشین در این نشست گفت

قرار نیست کشور با هر هزینه‌ای به همه حلقه‌های زنجیره وارد شود. ابتدا باید مشخص کنیم کدام حلقه‌ها از نظر اقتصادی قابلیت توسعه دارند و کدام بخش‌ها به دلیل ضرورت‌های راهبردی و حاکمیتی، نیازمند حمایت و سرمایه‌گذاری هدفمند هستند.

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور

به گفته معاون علمی رئیس‌جمهور، بخش‌هایی از مراحل پایانی تولید پنل خورشیدی، شامل مونتاژ، آزمون و بسته‌بندی، هم‌اکنون در داخل کشور انجام می‌شود و شرکت‌های خصوصی نیز در این حوزه فعالیت دارند.

با وجود این، مراحل ابتدایی و میانی زنجیره تولید هم‌چنان نیازمند بررسی و توسعه هستند. این مراحل از استخراج و فرآوری مواد اولیه آغاز می‌شوند و تولید سیلیکون، پلی‌سیلیکون، شمش، ویفر و سلول خورشیدی را در بر می‌گیرند.

افشین با اشاره به وجود ذخایر سیلیس در ایران گفت پیش از تصمیم‌گیری برای توسعه صنایع بالادستی، باید میزان ذخایر، کیفیت مواد معدنی و ظرفیت بهره‌برداری از معادن کشور به‌صورت دقیق مشخص شود.

وزارت صمت مأمور شده است اطلاعات مربوط به معادن، شرکت‌های فعال، ظرفیت تولید و پروژه‌های در دست اجرا را جمع‌آوری کند تا تصمیم‌گیری درباره سرمایه‌گذاری بر مبنای داده‌های واقعی انجام شود.

یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده در این نشست، کاهش قیمت محصولات خورشیدی در بازار جهانی و تأثیر آن بر توجیه اقتصادی تولید داخلی بود.

افشین توضیح داد که تولیدکنندگان بزرگ جهانی در مقیاس بسیار بالایی فعالیت می‌کنند و کاهش هزینه‌های تولید، رقابت را برای کشورهایی که قصد راه‌اندازی زنجیره‌های کوچک‌تر دارند، دشوار کرده است و افزود

برخی از طرح‌هایی که در سال‌های گذشته دارای توجیه اقتصادی بوده‌اند، با توجه به تغییرات بازار جهانی و کاهش قیمت محصولات زنجیره خورشیدی، امروز نیازمند ارزیابی مجدد هستند.

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور

به گفته افشین، ایجاد زنجیره نسبتا کامل تولید پنل خورشیدی به سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی نیاز دارد. به همین دلیل، مصوبات و برآوردهای اقتصادی سال‌های گذشته نمی‌توانند به‌تنهایی مبنای تصمیم‌گیری برای پروژه‌های جدید باشند.

در این نشست چند مسیر برای توسعه تولید داخلی مطرح شد؛ از ادامه مونتاژ پنل با سلول‌های وارداتی گرفته تا تولید سلول در داخل، واردات پلی‌سیلیکون و ساخت شمش و ویفر یا ایجاد زنجیره کامل از مواد معدنی تا محصول نهایی.

هر یک از این گزینه‌ها هزینه، پیچیدگی فنی و میزان وابستگی متفاوتی به واردات دارند. معاونت علمی احتمال داده است که توسعه مرحله‌ای، با تمرکز بر بخش‌های دارای توجیه اقتصادی، یکی از راهکارهای قابل بررسی باشد.

افشین انتخاب فناوری مناسب را از دیگر چالش‌های توسعه صنعت پنل خورشیدی دانست و هشدار داد که سرعت پیشرفت فناوری، به‌ویژه در بخش تولید سلول‌های خورشیدی، می‌تواند تجهیزات خریداری‌شده را در مدت کوتاهی از نظر اقتصادی و فنی کم‌ارزش کند. او تاکید کرد

هدف نباید صرفا خرید تجهیزات ارزان‌تر باشد؛ زیرا تجهیزاتی که عملکرد و کارایی لازم را ندارند یا به‌سرعت از رده فناوری خارج می‌شوند، می‌توانند در آینده به هزینه‌ای مضاعف برای کشور تبدیل شوند.

حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور

به گفته او، برخی مراحل بالادستی تولید از ثبات فناوری بیشتری برخوردارند، اما فناوری سلول‌های خورشیدی با سرعت بالاتری تغییر می‌کند. بنابراین، انتخاب تجهیزات کارخانه‌ها باید با درنظرگرفتن روند پیشرفت فناوری و بازدهی محصولات انجام شود.

بخش دیگری از سخنان افشین به کاربرد مواد و محصولات میانی زنجیره خورشیدی در صنایع پیشرفته اختصاص داشت. او توضیح داد که سیلیکون و ویفر، بسته به درجه خلوص و مشخصات فنی، علاوه بر تولید پنل خورشیدی در صنایع نیمه‌رسانا، تراشه، حسگر و تجهیزات الکترونیکی نیز کاربرد دارند.

از نظر معاون علمی رئیس‌جمهور، تصمیم‌گیری درباره توسعه این بخش‌ها نباید صرفاً براساس نیاز نیروگاه‌های خورشیدی انجام شود؛ زیرا ایجاد توانمندی داخلی در برخی مراحل تولید مواد اولیه می‌تواند برای صنایع دیگر نیز اهمیت داشته باشد.

افشین همچنین اعلام کرد که دولت قصد ندارد به‌صورت مستقیم تمام بخش‌های زنجیره تولید پنل خورشیدی را ایجاد و اداره کند. به گفته او، توسعه این صنعت باید با محوریت بخش خصوصی انجام شود و حمایت دولت بر بخش‌های پرهزینه، پرریسک یا دارای اهمیت راهبردی متمرکز باشد.

او درباره پراکندگی سرمایه‌گذاری‌ها هشدار داد و پیشنهاد کرد تشکیل کنسرسیومی متشکل از شرکت‌های توانمند برای اجرای پروژه‌های اولویت‌دار بررسی شود.

در پایان نشست مقرر شد وزارت صمت، وزارت نیرو، معاونت علمی و بانک مرکزی، ظرفیت‌های صنعتی، فناوری‌های مناسب، نیازهای کشور و روش‌های تامین مالی را بررسی کنند. هنوز تصمیم نهایی درباره میزان سرمایه‌گذاری، فناوری مورد استفاده و مراحل تولیدی که قرار است در داخل کشور توسعه یابند، اعلام نشده است. قرار است پس از تکمیل بررسی‌ها، پیشنهادهای نهایی برای تصمیم‌گیری به رئیس‌جمهور ارائه شود.