تحول در تشخیص زوال عقل؛ شناسایی هم‌زمان چند بیماری با یک آزمایش خون

وقتی در مغز افراد مبتلا به زوال‌عقل اختلالی رخ می‌دهد، اغلب بیش از یک عامل در ایجاد آن نقش دارد. اما جدا کردن چندین بیماری مغزی از یکدیگر، به‌ویژه در مراحل اولیه، بسیار دشوار است.

آزمایش خون جدید و تجربی که بر پایه هوش مصنوعی طراحی شده، ممکن است این وضعیت را متحول کند. این آزمایش می‌تواند با دقتی بیش از ۹۲ درصد تشخیص دهد که آیا فرد به بیش از یکی از چهار بیماری عمده عصبی-تحلیل‌برنده (نورودژنراتیو) مبتلا است یا خیر. آزمایش مورد بحث که GPND-AI نام دارد، با اندازه‌گیری سطح ۱۵ پروتئین خاص در خون، به تشخیص بیماری‌های آلزایمر، پارکینسون، زوال‌ عقل پیشانی-گیجگاهی و زوال‌ عقل اجسام لوی کمک می‌کند.

آزمایش‌های موجود برایبیماری آلزایمرمعمولا فقط می‌توانند وجود یا فقدان این بیماری خاص را نشان دهند. اما آزمایش جدید این توانایی را دارد که نشان دهد فردی، برای نمونه، هم به آلزایمر و هم به پارکینسون مبتلا است و حتی می‌تواند نسبت تقریبی این بیماری‌ها را مشخص کند. مثلاً نشان دهد که از میان پروتئین‌های نابه‌جای شناسایی‌شده، ۷۵ درصد نشان‌دهنده آلزایمر و ۲۰ درصد نشان‌دهنده پارکینسون هستند. با داشتن این تصویر کامل‌تر، پزشکان قادر خواهند بود درمان بسیار دقیق‌تر و مؤثرتری ارائه دهند.

پروتئینی به نام p-tau217 در این میان نقش کلیدی دارد. این پروتئین در حال حاضر سنگ‌بنای بسیاری از آزمایش‌های خون برای تشخیص آلزایمر است و به عنوان مهم‌ترین نشانگر زیستی در این آزمایش جدید نیز عمل می‌کند. سطح این پروتئین در خون، منعکس‌کننده تغییرات آسیب‌شناختی مغز است.

پژوهشگران برای تأیید صحت کار مدل هوش مصنوعی خود، نتایج آزمایش خون را با یافته‌های کالبدگشایی مغز گروه جداگانه‌ای از بیماران مقایسه کردند و دقت بالای آن را به اثبات رساندند. با‌این‌حال، برخی کارشناسان معتقدند که برای تأیید نهایی این آزمایش، به مطالعات بزرگ‌تر و متنوع‌تری نیاز است.

دکتر داویده کاپون، عصب‌روان‌شناس از مرکز پزشکی تافتس در بوستون، تأکید می‌کند که آزمایش‌های خونی مانند GPND-AI هرگز جایگزین ارزیابی بالینی کامل توسط پزشک نمی‌شوند. به گفته او، نشانگرهای زیستی خونی می‌توانند آسیب‌شناسی زمینه‌ای را پیشنهاد دهند، اما نمی‌توانند توضیح دهند که فرد در زندگی روزمره چگونه عمل می‌کند یا چرا علائم شروع شده‌اند.

تیم پژوهشی درحال گفت‌وگو با شرکت‌های داروسازی برای آغاز کارآزمایی‌های بالینی و پیمودن فرایند تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا است. به عقیده پژوهشگران، سرعت پیشرفت فناوری در این حوزه شگفت‌انگیز بوده است و تا همین چند سال پیش، بسیاری از متخصصان باور نداشتند که بتوان از طریق خون، نشانگرهای زیستی مطمئنی برای تشخیص این بیماری‌های پیچیده یافت.

پژوهش در ژورنالAlzheimer’s & Dementiaمنتشر شده است.