نشت طاعون از آزمایشگاهی در سیبری روسیه؛ حقیقت ماجرا چیست؟

شایعات چند روزی است که در سرتاسر اینترنت و شبکه‌های اجتماعی پیچیده‌اند: یک کارمند جوان آزمایشگاه در سیبری بر اثر ابتلا به بیماری مشکوک به طاعون جان باخته است و مقام‌های روسیه برای جلوگیری از شیوع بیشتر و وقوع همه‌گیری گسترده، صدها نفر را قرنطینه کرده‌اند.

با اینکه اطلاعات قطعی اندک است، گزارش‌های متناقض فراوان‌اند؛ از نام کارمند آزمایشگاه و سن او گرفته تا اینکه آیا اصلاً جان باخته و اگر چنین بوده، علت مرگش چه بوده است.

نهاد نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان روسیه که مسئول کنترل بیماری‌ها نیز است، صرفاً اعلام کرده که «یکی از کارکنان مؤسسه مبارزه با طاعون در منطقه ایرکوتسک» به «ذات‌الریه با منشأ نامشخص» مبتلا شده است.

بااین‌حال، این موضوع مانع انتشار شایعات نشده است؛ شایعاتی که بخشی از آن‌ها به‌دلیل اظهارات متناقض مقام‌های محلی و بخشی نیز به‌دلیل بی‌اعتمادی گسترده به مقام‌های روسیه شکل گرفته‌اند. مقام‌های روسیه در گذشته موارد اضطراری، مانند شیوع ایدز در دهه ۱۹۸۰ را پنهان کرده بودند. بااین‌حال، کرملین روز دوشنبه از مردم خواست گمانه‌زنی‌ها را نادیده بگیرند.

نهاد نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان روسیه نام کارمند فوت‌شده را اعلام نکرده است. این نهاد در بیانیه‌ای که خبرگزاری‌های دولتی بخش‌هایی از آن را منتشر کردند، گفت «هیچ میکروارگانیسمی مرتبط با فعالیت حرفه‌ای او در نمونه‌های گرفته‌شده از بیمار شناسایی نشده» و «هیچ تغییر وضعیت سلامتی مرتبط با بیماری‌های عفونی» نیز در میان افرادی که با او در تماس بوده‌اند مشاهده نشده است.

مؤسسه ایرکوتسک روی چندین بیماری عفونی، از جمله طاعون . طاعون یک بیماری باکتریایی است و برخلاف تصور رایج صرفاً مربوط به قرون وسطی نیست. هر سال چند صد مورد ابتلا به طاعون در سرتاسر جهان ثبت می‌شود و بیشتر موارد در آفریقا یافت می‌شوند. این بیماری در صورت تشخیص زودهنگام به‌راحتی با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود.

نهاد نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان روسیه در بیانیه خود همچنین اعلام کرد که «وضعیت بهداشتی و همه‌گیرشناختی» در منطقه ایرکوتسک «پایدار» است. این بیانیه روز یکشنبه منتشر شد؛ یعنی دو روز پس از آنکه نخستین گزارش‌ها درباره وقوع اتفاقی نگران‌کننده در منطقه ایرکوتسک، واقع در حدود ۴۲۰۰ کیلومتری شرق مسکو، منتشر شد.

نخستین نشانه‌های بروز یک مشکل احتمالی روز جمعه ظاهر شد؛ زمانی که فرماندار منطقه ایرکوتسکاعلام کردبا پزشک ارشد بهداشت روسیه «نشستی فوق‌العاده» درباره «مورد مشکوک یک عفونت بسیار خطرناک در یکی از ساکنان» برگزار کرده است.

ایگور ای کوبزف، فرماندار منطقه، در بیانیه‌ای در شبکه‌های اجتماعی نوشت «تمام افرادی که با این فرد در تماس بوده‌اند» تحت مراقبت پزشکی قرار گرفته‌اند.

همان روز، شهردار شلخوف، شهر مجاور ایرکوتسک و مرکز اداری منطقه ایرکوتسک، گفت «پرسش‌های زیادی» از ساکنان دریافت کرده و می‌تواند تأیید کند که بخش بستری بیمارستان محلی به‌منظور قرنطینه تعطیل شده است. ماکسیم مودین، شهردار شهر همچنین گفت آزمایشگاه بیمارستان فعالیت خود را متوقف کرده است. او از ساکنان خواست «شایعات را منتشر نکنند.»

آلکسی تسیدنوف، فرماندار منطقه همجوار بوریاتیا، نخستین مقام رسمی بود که احتمال طاعون را مطرح کرد. اوروز جمعه گفت«زنی که در منطقه ایرکوتسک بر اثر طاعون جان باخته» به بوریاتیا سفر نکرده است. این پست در یک پیام‌رسان مرتبط با دولت روسیه بعداً تغییر کرد و عبارت «احتمالاً بر اثر طاعون جان باخته» جایگزین آن شد.

دست‌کم سه پست از شبکه خبری فدرال رن‌تی‌وی نیز حذف شدند؛ از جمله پستی که نام کارمند آزمایشگاه جان‌باخته را منتشر کرده و گفته بود او روی طاعون تحقیق می‌کرد. مودین، شهردار شلخوف، روز دوشنبه گفت نهاد نظارت بر حقوق مصرف‌کنندگان وضعیت را «تحت کنترل شدید» دارد و افزود: «مجموعه‌ای از اقدامات مقابله با همه‌گیری در حال اجرا است.»

رسانه‌های محلی تصویر تیره‌تری ارائه کرده‌اند. رسانه منطقه‌ای «مردم بایکال»گزارش دادکه علاوه بر بیمارستان شلخوف، چند درمانگاه دیگر و یک زایشگاه نیز در ایرکوتسک تعطیل شده‌اند. این رسانه‌ها همچنین نام تکنیسین جان‌باخته‌ی آزمایشگاه را «داریا شیپیلوا»، ۲۸ ساله اعلام کردند.

پاول استپانوف، روزنامه‌نگار محلی، در کانال تلگرامی خود نوشت یک دستیار جوان آزمایشگاه یک ویال آزمایش را شکسته و جان باخته است. این ادعا به‌طور مستقل تأیید نشده است؛ اما بلافاصله در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شد.

استپانوف در پست دیگری که روز دوشنبه منتشر کرد، از گزارش خود دفاع کرد و پرسید چرا برخی نهادهای دولتی و رسانه‌های نزدیک به کرملین، بیانیه‌ها و گزارش‌های مربوط به ایرکوتسک را حذف کرده‌اند. او گفت مقام‌ها «باید بررسی کنند که آیا تمام این ماجرا خرابکاری دشمنان ما نیست؟ دشمنانی که با روش‌هایی هر روز پیچیده‌تر عمل می‌کنند.»

مقام‌های ایالات متحده و اتحادیه اروپا گفته‌اند از گزارش‌های مربوط به ایرکوتسک مطلع هستند و آن‌ها را زیر نظر دارند.

احتمال نشت عامل بیماری‌زا از آزمایشگاه و نگرانی درباره شیوع یک بیماری جدید، باعث شده است برخی این ماجرا را با کووید-۱۹ مقایسه کنند؛ اما کارشناسان خاطرنشان کرده‌اند که حتی در صورت تأیید ابتلا به طاعون، خطر آن محدود خواهد بود. موارد ابتلای انسان به طاعون هر سال رخ می‌دهند و این بیماری نسبتاً ساده درمان می‌شود.

پروفسور ایان جونز، ویروس‌شناس دانشگاه ریدینگ انگلستان، در بیانیه‌ای به نیویورک‌تایمز گفت مورد ایرکوتسک «به یک حادثه نادر آزمایشگاهی شبیه است و بعید است پیامد چندانی فراتر از آن داشته باشد.»